Giáo án NLS và AI Mĩ thuật 10 Bài 2: Tranh chất liệu chì, than
Giáo án NLS và AI Mĩ thuật 10 Bài 2: Tranh chất liệu chì, than được thiết kế theo hướng tích hợp năng lực số (NLS) và trí tuệ nhân tạo (AI). Tài liệu giúp giáo viên tổ chức hoạt động học tập sáng tạo, ứng dụng công nghệ hiệu quả. Đây là bản giáo án mới nhất, giáo viên tham khảo để giảng dạy tốt hơn.
=> Giáo án Mĩ thuật 10 tích hợp NLS và AI
BÀI 2: TRANH CHẤT LIỆU CHÌ, THAN (6 tiết)
I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức
Sau bài học này, HS sẽ:
- Hiểu về đặc điểm tranh chất liệu chì, than.
2. Phát triển năng lực
- Năng lực chung:
- Năng lực tự học: biết lựa chọn các nguồn tài liệu học tập phù hợp
- Năng lực giải quyết vấn đề: Xác định được và biết tìm hiểu các thông tin liên quan đến vấn đề, đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề.
- Năng lực mĩ thuật:
- Xây dựng, phác thảo và thực hiện được 1 bức tranh đơn giản bằng chất liệu chì, than.
- Vận dụng được một số kĩ thuật của thể loại tranh chì, than trong thực hành, sáng tạo tranh theo đề tài.
- Năng lực số:
- 1.2.NC1a: Thực hiện đánh giá được độ tin cậy và độ tin cậy của các nguồn dữ liệu, thông tin và nội dung số từ các video học liệu kĩ thuật số mô phỏng chất cảm, sắc độ sắc đậm nhạt của tranh chì than truyền thống.
- 2.1.NC1a: Lựa chọn được các phương tiện giao tiếp số phù hợp, được xác định rõ ràng và phù hợp với quy trình cho một bối cảnh cụ thể.
- 3.1.NC1a: Áp dụng được các cách tạo và chỉnh sửa nội dung ở các định dạng khác nhau để thiết kế, biên tập các tệp tin phác thảo sơ đồ, hình ảnh tư liệu kí họa mĩ thuật.
- 5.3.NC1b: Áp dụng xử lý nhận thức của cá nhân và tập thể để hiểu và giải quyết các vấn đề mang tính khái niệm và tình huống có vấn đề trong môi trường số thông qua việc phối hợp các công cụ đồ họa máy tính và ứng dụng vẽ kĩ thuật số (Canva, Autodesk Sketchbook, ibis Paint X) nhằm đa dạng hóa giải pháp tạo hình không gian.
- 6.2.NC1b: Điều chỉnh được các hệ thống AI để phù hợp với nhu cầu cụ thể.
Năng lực AI:
- 10.A1.2: Con người cần kiểm soát AI (HS giải thích được tại sao việc con người kiểm soát AI là quan trọng thông qua việc nhận thức rõ video/hình ảnh AI chỉ hỗ trợ giả lập, cảm xúc và đôi tay khéo léo vẽ tay truyền thống của con người mới quyết định giá trị tác phẩm ở Hoạt động Khởi động).
- 10.C3.2: Thực hành đặt prompt phù hợp (HS thực hành đặt câu lệnh (prompt) mĩ thuật chi tiết về phong cách chì than, tỷ lệ mảng sáng/tối để công cụ AI nghệ thuật kết xuất hình ảnh bối cảnh học tập hiệu quả ở Hoạt động 3).
3. Phẩm chất
- Biết được đặc điểm của tranh chất liệu chì, than để có thể thưởng thức thể loại tranh này.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên:
- SGK, SGV, KHBD.
- Một số hình ảnh tranh chất liệu chì, than (nếu có
- Máy chiếu (nếu có)
- Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
- Máy tính kết nối Internet, màn hình tương tác thông minh/máy chiếu, bài giảng điện tử (PowerPoint/Canva), nền tảng trắc nghiệm (Quizizz/ Kahoot), trang web học tập kenhhoctap.edu.vn, bảng tương tác Padlet, phần mềm số và ứng dụng vẽ, thiết kế mĩ thuật đa dạng (Canva, ibis Paint X, Sketchbook).
2. Đối với học sinh:
- SGK
- Giấy vẽ
- Bút chì 2B, 6B, than vẽ (nếu có)
- Tẩy, gọt bút chì, dao rọc giấy.
- Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú, gợi mở, kích thích HS mong muốn tìm hiểu về các nội dung mới, lí thú của bài học
b. Nội dung: GV tổ chức cho lớp xem video AI và trả lời câu hỏi.
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy.
- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.
- GV lồng ghép định hướng tư duy làm chủ công nghệ: hướng dẫn HS quan sát video AI giả lập hiệu ứng chì than và đặt câu hỏi gợi mở giúp HS giải thích được tại sao con người cần kiểm soát AI (AI chỉ hỗ trợ hình ảnh trực quan trên màn hình, tư duy mĩ thuật và sự khéo léo vẽ tay truyền thống của con người mới là yếu tố quyết định).
Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS xem video, phân tích hình ảnh và lời thoại của nhân vật AI.
Bước 3: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV mời đại diện các nhóm trả lời câu hỏi.
- HS thảo luận nhóm đôi, giải thích vai trò kiểm soát tối hậu của con người đối với sản phẩm AI: khẳng định AI chỉ là công cụ gợi mở, người học cần tự tay làm chủ kĩ thuật vẽ chì than thực tế).
- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, đánh giá câu trả lời của HS.
- GV dẫn dắt vào bài mới: “Trí tuệ nhân tạo vừa rồi đã giả lập cho chúng ta một lăng kính rất sinh động về sức mạnh của những đường nét mộc mạc đơn sắc. Không cần đến bảng màu rực rỡ, chỉ với hai sắc độ đen trắng, nghệ thuật chì than hoàn toàn có thể lột tả trọn vẹn cấu trúc khối, chiều sâu không gian và thần thái của sự vật một cách chân thực nhất. Để giúp các em hiểu rõ đặc điểm kĩ thuật vẽ tay truyền thống kết hợp tư duy tạo hình, chúng ta cùng bước vào Bài 2: Tranh chất liệu chì, than.”
[1.2.NC1a: HS thực hiện đánh giá được độ tin cậy và độ tin cậy của các nguồn dữ liệu, thông tin và nội dung số (video AI) để trả lời câu hỏi.]
[10.A1.2: HS giải thích được tại sao việc con người kiểm soát AI là quan trọng liên quan đến giá trị sáng tạo chân thực và sự an toàn trong học tập mĩ thuật.]
HOẠT ĐỘNG 2: KHÁM PHÁ
a. Mục tiêu: Hoạt động này giúp HS biết được về tranh chất liệu chì, than và một số đặc điểm của thể loại này.
b. Nội dung: GV cho HS quan sát và đặt câu hỏi, HS suy nghĩ trả lời.
c. Sản phẩm học tập: Nhận biết và có hiểu biết về nội dung theo yêu cầu.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV chiếu hình ảnh, yêu câu HS suy nghĩ trả lời câu hỏi: Tranh chất liệu chì, than là gì ?

- GV yêu cầu HS lên trình bày hiểu biết của mình về loại tranh này qua một số gợi ý:
+ Định danh về tranh chất liệu chì, than
+ Điểm khác biệt của tranh chất liệu chì, than với tranh chất liệu khác.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS tiếp nhận, suy nghĩ lên bảng trình bày hiểu biết của mình về tranh chất liệu chì, than.
- HS sử dụng thiết bị kĩ thuật số cá nhân mở các phần mềm vẽ kĩ thuật số chuyên dụng (như Autodesk Sketchbook hoặc ibis Paint X) thử nghiệm chọn các đầu bút giả lập chì (pencil), than (charcoal) dập thử mảng nét để so sánh độ xốp nhám cơ học với màu acrylic phẳng mịn.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời 1 – 2 bạn ngẫu nhiên đứng dậy nhận xét, đánh giá.
- Trên cơ sở ý kiến của HS trình bày, GV chốt lại ý và phân tích trên tranh chất liệu chì, than để thấy được sự khác biệt của loại tranh này với loại tranh chất liệu khác (ngôn ngữ, bố cục, nội dung).
Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV nhận xét, chốt nội dung hoạt động:
+ Họa sĩ sử dụng chất liệu chì, than để ghi chép, thu thập thông tin về hình ảnh, sự vật, hiện tượng cần phản ánh, nhất là trong khoảng thời gian giới hạn.
+ Tranh được thể hiện bằng các đường nét có độ đậm nhạt.
+ Đây là thể loại cơ bản để luyện tập về cách nhìn khái quát với sự vật.
- GV chiếu hình ảnh mục Em có biết, phân tích, nhấn mạnh đến ý nghĩa, vẻ đẹp của tranh chất liệu chì, than của nhiều họa sĩ trên chiến trường.


[5.3.NC1b: HS áp dụng tư duy xử lý nhận thức để giải quyết bài toán so sánh chất cảm vật liệu thông qua thử nghiệm tính năng giả lập trên ứng dụng vẽ và phần mềm số mĩ thuật chuyên dụng.]
HOẠT ĐỘNG 3: NHẬN BIẾT
a. Mục tiêu: Giới thiệu về đặc điểm và những lưu ý trong sáng tác tranh bằng chất liệu chì, than. Giới thiệu các loại tranh chất liệu chì, than.
b. Nội dung: GV tổ chức cho HS quan sát, tìm hiểu một số tranh chất liệu chì, than trong sgk hoặc tư liệu tìm được.
- Phân loại và nhận xét về những bức tranh này
- Thực hiện một số bức ghi chép đơn giản bằng chất liệu chì (hoặc than).
c. Sản phẩm học tập: Phác thảo, tranh của HS bằng chất liệu chì (hoặc than).
d. Tổ chức hoạt động: