Giáo án tích hợp NLS Âm nhạc 10 (bộ SGK thống nhất)

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

PHẦN MỘT: KIẾN THỨC CHUNG

CHỦ ĐỀ 1: GIAI ĐIỆU QUÊ HƯƠNG

LÝ THUYẾT ÂM NHẠC 

MỘT SỐ LOẠI QUÃNG VÀ TÍNH CHẤT CỦA QUÃNG

I. MỤC TIÊU

1. Về kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Nhận biết được quãng hòa thanh, quãng giai điệu, quãng đơn, quãng diatonic.
• Nhận biết được tính chất thuận, nghịch của quãng. 

2. Năng lực

• Năng lực chung: 
• Giải quyết được những nhiệm vụ học tập một cách độc lập, theo nhóm và thể hiện sự sáng tạo. 
• Góp phần phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác qua hoạt động và trao đổi nhiệm vụ học tập âm nhạc với giáo viên.
• Năng lực riêng: 
• Thành lập được hòa thanh, quãng giai điệu, quãng đơn, quãng diatonic theo hai hướng đi lên và đi xuống.
• Xác định được các quãng hòa thanh, quãng giai điệu, quãng đơn, quãng diatonic trong giai điệu của bản nhạc, ca khúc. 
• Năng lực số :
• 1.2.NC1b: HS tiến hành đánh giá được dữ liệu âm thanh/hình ảnh số để nhận diện cách thức xây dựng giai điệu trong trích đoạn âm nhạc số.
• 2.1.NC1a: HS sử dụng công cụ số (bảng tương tác Padlet/nhóm học tập số) để chia sẻ và tương tác kết quả thảo luận nhóm về các loại quãng.
• 6.2.NC1b: HS thực hành kỹ năng sử dụng công cụ kiểm tra số (Quizizz/Azota/ website kenhhoctap.edu.vn) để củng cố và phản hồi kiến thức lý thuyết âm nhạc.
• 5.2.NC1b: HS lựa chọn và áp dụng công cụ số phù hợp (phần mềm Piano ảo/ứng dụng ký âm số) để tự học, tra cứu và thẩm âm nhận diện quãng.
• Năng lực AI :
• 10.C3.2: HS thực hành đặt prompt phù hợp với mục tiêu cụ thể, yêu cầu trợ lý AI tóm tắt hoặc gợi ý mẹo phân biệt tính chất quãng thuận - nghịch.
• 10.A1.2: HS giải thích được tầm quan trọng của việc con người kiểm soát và thẩm định tai nghe thực tế trước các kết quả nhận diện âm thanh do AI đưa ra, tránh phụ thuộc thụ động vào công nghệ.

3. Phẩm chất

• Hình thành thói quen khám phá, tìm hiểu bản nhạc trước khi thực hành, nâng cao năng lực, thẩm mĩ âm nhạc. 

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• SGK, SGV Âm nhạc 10, Giáo án.
• File âm thanh và hình ảnh, video, bản nhạc ca khúc Chào em cô gái Lam Hồng, Mùa xuân đầu tiên; nhạc cụ (đàn phím điện tử, piano, guitar); phương tiện nghe nhìn.
• Máy tính kết nối Internet, máy chiếu, bài tập tương tác trên Quizizz/Azota, bảng nộp bài số Padlet.

2. Đối với học sinh

• SGK. 
• Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học Một số quãng và tính chất của quãng.
• Thiết bị cá nhân (điện thoại/máy tính bảng có kết nối mạng), ứng dụng đàn Piano ảo/nhận diện âm thanh, tài khoản truy cập chatbot AI phục vụ học tập.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nắm được những cách xây dựng giai điệu khác nhau từ các loại quãng.

b. Nội dung: Tìm hiểu những cách xây dựng giai điệu khác nhau trên các bản nhạc, trích đoạn ca khúc Việt Nam: giai điệu được hình thành từ các quãng giai điệu và các quãng hoà thanh.

c. Sản phẩm

- HS có ý thức tìm hiểu về bản nhạc.

- HS tìm hiểu được những cách xây dựng giai điệu của bản nhạc.

d. Tổ chức thực hiện

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV gợi lại những kiến thức về quãng mà HS đã học ở các lớp trước, điều chỉnh cho HS

- GV trình chiếu bản nhạc số kết hợp phát file âm thanh hai trích đoạn và yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Xem hai bản nhạc sau và cho biết giai điệu được xây dựng bằng mấy cách?

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS lắng nghe GV nhắc lại những kiến thức về quãng đã học ở các lớp trước.

- HS quan sát dữ liệu thị giác trên bản nhạc số, kết hợp thẩm âm trên tệp âm thanh trích đoạn để đối chiếu và xác định cấu trúc giai điệu.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện 1-2 HS trả lời câu hỏi: Giai điệu của bài hát Chào em cô gái Lam Hồng được xây dựng bằng giai điệu 2 nốt nhạc chồng lên nhau (hòa thanh), bài hát Mùa xuân đầu tiên sử dụng 1 nốt nhạc (giai điệu). 

- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.

- GV dẫn dắt HS vào bài học: Trong tiết học ngày hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau đi nhận biết quãng hòa thanh, quãng giai điệu, quãng đơn, quãng diatonic và nhận biết được tính chất thuận, nghịch của quãng.

Năng lực số :

• 1.2.NC1b: HS đánh giá dữ liệu âm thanh số và nốt nhạc trên màn hình để nhận diện, so sánh cách xây dựng giai điệu giữa hai tác phẩm.

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động: Khám phá kiến thức mới

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- HS nắm được khái niệm, cấu tạo quãng hòa thanh, quãng giai điệu, quãng đơn và

quãng diatonic.

- HS nhận biết được hướng chuyển động của các quãng theo hướng đi lên và đi xuống.

- HS nắm được tính chất của quãng thuận và quãng nghịch, từ đó có thể phân biệt được sự khác nhau giữa tính chất của quãng thuận và quãng nghịch.

b. Nội dung

- Khái niệm, cấu tạo quãng hòa thanh, quãng giai điệu, quãng đơn, quãng diatonic.

- Tính chất của quãng: tính chất của quãng thuận và tính chất của quãng nghịch.

c. Sản phẩm: HS trình bày được khái niệm, cấu tạo, đặc điểm của quãng hoà thanh, quãng giai điệu, quãng đơn, quãng diatonic và tính chất của quãng thuận, quãng nghịch.

d. Tổ chức thực hiện

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- HS trình bày được khái niệm, cấu tạo, đặc điểm của quãng hoà thanh, quãng giai điệu, quãng đơn, quãng diatonic.

- HS phân biệt được sự khác nhau cơ bản giữa tính chất của quãng thuận và quãng nghịch.

b. Nội dung: Luyện tập về khái niệm, cấu tạo, đặc điểm của quãng hoà thanh, quãng giai điệu, quãng đơn, quãng diatonic.

c. Sản phẩm

- HS trình bày được khái niệm, cấu tạo, đặc điểm của các loại quãng đã học.

- HS phân biệt được tính chất của quãng thuận và quãng nghịch.

d. Tổ chức thực hiện

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV HS thành 4 nhóm và giao nhiệm vụ cụ thể cho mỗi nhóm như sau (yêu cầu gửi câu trả lời lên không gian số tương tác như Padlet/nhóm học tập) :

+ Nhóm 1: Nêu sự khác nhau giữa quãng hòa thanh và quãng giai điệu.

+ Nhóm 2: Quãng đơn được cấu tạo như thế nào?

+ Nhóm 3: Thế nào được gọi là quãng diatonic?

+ Nhóm 4: Tính chất thuận và nghịch của quãng được xác định bởi đặc điểm gì?

- GV đàn và yêu cầu HS phân biệt tính chất của quãng.

- GV mở rộng gửi link trắc nghiệm nhanh trên Quizizz/Azota/website kenhhoctap.edu.vn  gồm 4 câu hỏi trắc nghiệm âm thanh để cả lớp thi đua trả lời.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- Các nhóm vận dụng kiến thức đã học và lắng nghe GV đàn để thực hiện nhiệm vụ. 

- Các nhóm thảo luận, tổng hợp ý kiến và đăng tải tóm tắt câu trả lời lên Padlet/bảng số của lớp.

- Lắng nghe tiếng đàn GV diễn tấu trực tiếp để xác định tính chất quãng thuận hay nghịch.

- Cá nhân HS đăng nhập thiết bị làm bài kiểm tra trắc nghiệm nhanh.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện HS 4 nhóm trình bày kết quả thảo luận trước lớp thông qua màn hfnh chiếu tổng hợp:

+ Nhóm 1: Nêu sự khác nhau giữa quãng hòa thanh và quãng giai điệu

• Quãng hòa thanh: là quãng có hai âm thanh vang lên cùng một lúc.
• Quãng giai điệu: là quãng có hai âm thanh vang lên nối tiếp nhau theo hướng đi lên hoặc đi xuống.

+ Nhóm 2: Cấu tạo của quãng đơn: trong phạm vi một quãng tám.

+ Nhóm 3: Quãng diatoni (là quãng cơ bản) được hình thành từ các bậc cơ bản của hàng âm trong điệu thức.

+ Nhóm 4: Tính chất thuận và nghịch của quãng được xác định bởi đặc điểm quãng vang lên. 

- GV công bố kết quả bảng xếp hạng Quizizz/Azota và giải đáp các câu HS chọn sai nhiều.

- GV mời đại diện HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung. 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, chuyển sang nội dung mới.

Năng lực số:

• 2.1.NC1a: HS sử dụng thiết bị để tương tác, đăng tải và chia sẻ nội dung thảo luận nhóm lên không gian học tập số chung.
• 6.2.NC1b: HS thực hành thao tác trên ứng dụng số (Quizizz/Azota/website kenhhoctap.edu.vn) để trả lời trắc nghiệm thẩm âm và ôn tập kiến thức.

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nhận biết được các loại quãng trong các bản nhạc trước. 

b. Nội dung: Các trích đoạn ca khúc ở phần Khởi động SGK tr.7.

c. Sản phẩm: HS tìm được một quãng hòa thanh, quãng giai điệu, quãng đơn, quãng diatonic trong hai đoạn trích GV đưa ra. 

d. Tổ chức thực hiện

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV hướng dẫn HS phân tích giai điệu của hai trích đoạn bài hát để xác định và tìm ra một quãng hòa thanh, một quãng giai điệu, một quãng đơn, một quãng diatonic. 

- GV cho HS làm việc theo nhóm để HS trao đổi, thống nhất, cử đại diện trả lời.

 - Tích hợp tư duy làm chủ công nghệ/AI: GV đặt câu hỏi thảo luận: "Hiện nay có nhiều ứng dụng hoặc AI có thể quét hình ảnh bản nhạc (OMR) để tự động đọc nốt hoặc tách âm. Theo em, tai nghe và sự hiểu biết nhạc lý của con người đóng vai trò gì? Tại sao con người cần kiểm tra lại kết quả nhận diện quãng của các ứng dụng này?"

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- Các nhóm vận dụng kiến thức lý thuyết đã học, có thể dùng công cụ Piano điện tử ảo trên điện thoại để tự gõ lại cao độ kiểm tra các quãng diatonic/quãng đơn trong bài. 

- Thảo luận câu hỏi về vai trò làm chủ của con người trước công nghệ phân tích âm thanh/AI.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày kết quả thảo luận trước lớp:

+ Bản nhạc Chào em cô gái Lam Hồng: Quãng hòa thanh. 

+ Bản nhạc Mùa xuân đầu tiên: Quãng giai điệu

- Đại diện HS trả lời câu hỏi mở: AI hay ứng dụng có thể quét sai do chất lượng ảnh chụp mờ hoặc nhầm lẫn dấu hóa bất thường; chỉ có tai nghe thẩm mỹ và kiến thức của con người mới quyết định chính xác cảm xúc giai điệu và tính chất thuận - nghịch trong ngữ cảnh của bài hát.

- GV mời HS đại diện HS khác nhận xét, bổ sung. 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, kết luận về tầm quan trọng của việc hiểu bản chất âm nhạc thay vì ỷ lại công nghệ.

- Kết thúc tiết học.

Năng lực số :

• 5.2.NC1b: HS lựa chọn và sử dụng công cụ số (phần mềm bàn phím Piano ảo) để tra cứu cao độ và giải quyết nhiệm vụ phân tích quãng.

Năng lực AI :

• 10.A1.2: HS giải thích được vì sao con người cần kiểm soát, thẩm định lại kết quả nhận diện của ứng dụng/AI, không phụ thuộc công nghệ khi phân tích tác phẩm nghệ thuật.

* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ôn lại kiến thức đã học về:

• Quãng hòa thanh, quãng giai điệu, quãng đơn, quãng diatonic.
• Tính chất thuận, nghịch của quãng. 

- Tự tìm hiểu những bản nhạc có quãng hòa thanh, quãng giai điệu, quãng đơn, quãng diatonic để nhận biết thêm.

- Đọc và tìm hiểu trước tiết Đọc nhạc SGK tr.9.