Giáo án NLS chuyên đề Vật lí 12 Bài 3: Máy biến áp
Giáo án chuyên đề NLS Vật lí 12 (bộ SGK thống nhất từ 2026 - 2027) Bài 3: Máy biến áp. Với năng lực số được tích hợp, tiết học sẽ giúp học sinh tăng cường khả năng ứng dụng công nghệ, tin học vào việc tìm hiểu các chuyên đề học tập. KHBD này là file word, tải về dễ dàng.
=> Giáo án tích hợp NLS chuyên đề Vật lí 12
Các tài liệu bổ trợ
Ngày soạn:…/…/…
Ngày dạy:…/…/…
BÀI 3: MÁY BIẾN ÁP
I. MỤC TIÊU
1. Kiến thức
Sau bài học này, HS sẽ:
- Mô tả được cấu tạo và giải thích được nguyên tắc hoạt động của máy biến áp lý tưởng dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ.
- Viết được công thức liên hệ giữa điện áp, cường độ dòng điện hiệu dụng và số vòng dây của các cuộn dây trong máy biến áp: U1/U2 = N1/N2 = I2/I1.
- Giải thích được vai trò và tầm quan trọng của máy biến áp trong việc giảm hao phí điện năng khi truyền tải điện năng đi xa trên đường dây điện.
- Phân tích được quy trình truyền tải và phân phối điện năng từ nhà máy điện đến nơi tiêu thụ qua các trạm biến áp tăng áp và hạ áp.
2. Năng lực
Năng lực chung:
- Năng lực tự học: Tự chủ và hợp tác với các bạn để tìm hiểu cấu tạo máy biến áp và vai trò của máy biến áp trong truyền tải điện năng.
- Năng lực giải quyết vấn đề: Xác định và tìm hiểu về máy biến áp và truyền tải điện năng.
- Năng lực giao tiếp hợp tác: Thảo luận và trao đổi ý kiến để đề xuất các biện pháp giảm hao phí điện năng trong quá trình truyền tải.
Năng lực vật lí:
- Nêu được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của máy biến áp.
- Nêu được ưu điểm của dòng điện và điện áp xoay chiều trong truyền tải năng lượng điện về phương diện khoa học và kinh tế.
- Đánh giá được vai trò của máy biến áp trong việc giảm hao phí năng lượng điện khi truyền dòng điện đi xa.
Năng lực số:
- [2.1.NC1a]: Tương tác thông qua các công nghệ số - HS sử dụng các thiết bị số có kết nối mạng để tương tác, thảo luận nhóm trực tuyến và chia sẻ thông tin về cấu tạo máy biến áp và phương án giảm hao phí điện năng khi truyền tải điện năng đi xa.
- [1.1.NC1a]: Duyệt, tìm kiếm và lọc dữ liệu, thông tin và nội dung số - HS áp dụng các công cụ tìm kiếm số để tra cứu tài liệu, hình ảnh kỹ thuật về các trạm biến áp, mạng lưới truyền tải điện quốc gia và các giải pháp tiết kiệm năng lượng điện.)
- [3.2.NC1a]: Tích hợp và tạo lập lại nội dung số - HS sử dụng phần mềm trình chiếu hoặc công cụ thiết kế số để tổng hợp, xây dựng sơ đồ minh họa quy trình truyền tải và phân phối điện năng từ nhà máy điện đến nơi tiêu thụ.
- [5.2.NC1a]: Xác định nhu cầu và giải pháp công nghệ - HS đánh giá và lựa chọn các công cụ tính toán số, phần mềm mô phỏng hoặc trợ lý số phù hợp để hỗ trợ giải quyết các câu hỏi về tỉ số biến áp và bài toán tối ưu hao phí trên đường dây truyền tải.
Năng lực AI:
- [12.A3.1]: Trách nhiệm công dân trong xã hội có AI - HS phân tích và đánh giá trách nhiệm của bản thân khi dùng AI hỗ trợ giải các bài toán truyền tải điện năng, không phó mặc hoàn toàn cho AI mà chủ động kiểm tra lại các tính toán công suất hao phí.
- [12.B1.MR1]: Các khía cạnh đạo đức của AI - HS nhận diện rủi ro AI có thể nhầm lẫn giữa công thức biến đổi điện áp (U1/U2 = N1/N2) và công thức biến đổi cường độ dòng điện (I1/I2 = N2/N1) trong máy biến áp lý tưởng, từ đó chủ động đối chiếu kiến thức chuẩn trong SGK.)
3. Phẩm chất
- Chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm trong học tập và thí nghiệm.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Đối với giáo viên
- SGK, SGV Chuyên đề học tập Vật lí 12, Kế hoạch bài dạy.
- Hình ảnh máy biến áp trong thực tế, sơ đồ cấu tạo chính của máy biến áp, kí hiệu máy biến áp trong sơ đồ mạch điện,…
- Máy chiếu, máy tính (nếu có).
- Phiếu học tập.
- Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
- Công cụ Chatbot AI (ChatGPT/Gemini/Copilot), nền tảng tương tác website kenhhoctap/Google Forms.
2. Đối với học sinh
- HS cả lớp:
+ SGK Chuyên đề học tập Vật lí 12.
+ Hình vẽ liên quan đến nội dung bài học và các dụng cụ học tập theo yêu cầu của GV.
- Điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng/máy tính có kết nối mạng Internet để làm việc nhóm, tra cứu thông tin và làm bài tập trực tuyến.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
…………………………………………..
…………………………………………..
…………………………………………..
2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1. Tìm hiểu cấu tạo của máy biến áp
a. Mục tiêu: HS nêu được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của máy biến áp.
b. Nội dung: GV hướng dẫn HS thực hiện theo các hoạt động trong SGK để tìm hiểu về máy biến áp.
c. Sản phẩm:
- Kết quả HS thực hiện các yêu cầu, gợi ý, dẫn dắt của GV để tìm hiểu cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của máy biến áp.
- HS hoàn thành Phiếu học tập số 1.
PHIẾU HỌC TẬP Tìm hiểu về máy biến áp
Câu hỏi 1. Tại sao lõi máy biến áp không làm bằng thép nguyên khối mà bằng các lá thép được ghép cách điện với nhau? Câu hỏi 2. Từ thông qua một vòng dây của cuộn sơ cấp có biểu thức:
Vận dụng định luật Faraday về cảm ứng điện từ hãy chứng minh tỉ số giữa suất điện động hiệu dụng trong cuộn thứ cấp và cuộn sơ cấp bằng tỉ số giữa số vòng dây của hai cuộn đó. |
d. Tổ chức thực hiện:
| HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS | DỰ KIẾN SẢN PHẨM | NLS/AI | ||||||||||
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS nghiên cứu SGK và trả lời câu hỏi: Máy biến áp là thiết bị dùng để làm gì? - GV chia lớp thành các nhóm 3 – 4 HS. - GV yêu cầu HS thảo luận theo nhóm và hoàn thành nội dung Phiếu học tập số 1. - GV tổng hợp kết quả trình bày của các nhóm. - GV chiếu hình ảnh và giới thiệu kí hiệu máy biến áp trong sơ đồ mạch điện.
- GV gợi ý HS đặt câu lệnh (prompt) cho Chatbot AI: “Hãy giải thích công dụng của các lá thép pha silic ghép cách điện trong lõi máy biến áp và chứng minh tỉ số E1/E2 = N1/N2 theo định luật cảm ứng điện từ Faraday.” - Sau khi HS trả lời, GV kết luận về cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của máy biến áp. Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS đọc thông tin SGK, thực hiện nhiệm vụ học tập và rút ra kết luận. - Một thành viên dùng thiết bị số tương tác với AI để xin gợi ý giải thích chuyên sâu. - Nhóm tiến hành so sánh, đối chiếu câu trả lời của AI với nội dung SGK, phát hiện nếu AI có sự nhầm lẫn giữa tỷ lệ điện áp và tỷ lệ dòng điện. - GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời đại diện các nhóm báo cáo kết quả thảo luận: *Trả lời Phiếu học tập (Đính kèm phía dưới Hoạt động) - GV mời HS khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập - Từ kết quả thảo luận của nhóm, GV nhận xét, đánh giá quá trình HS thực hiện nhiệm vụ. - GV kết luận về nội dung Tìm hiểu cấu tạo của máy biến áp. - GV chuyển sang nội dung Tìm hiểu vai trò của máy biến áp trong truyền tải điện năng. | I. MÁY BIẾN ÁP - Máy biến áp là thiết bị dùng để biến đổi điện áp xoay chiều mà không làm thay đổi tần số của nó. 1. Cấu tạo - Máy biến áp có các bộ phận chính là hai cuộn dây có số vòng khác nhau quấn trên một lõi biến áp. + Lõi biến áp: được làm bằng các lá sắt (thép) pha silic, được ghép cách điện với nhau và với các cuộn dây. + Các cuộn dây: 2 cuộn dây có số vòng khác nhau, cùng quấn trên một lõi biến áp. 2. Nguyên tắc hoạt động - Nguyên tắc hoạt động của máy biến áp hoạt động dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ. - Công thức máy biến áp:
+ Nếu N1 > N2 thì U1 > U2: máy hạ áp. + Nếu N1 < N2 thì U1 < U2: máy tăng áp.
| [5.2.NC1a]: HS dùng trợ lý số hỗ trợ phân tích tỉ số N1, N2. [12.B1.MR1]: HS phát hiện rủi ro AI nhầm lẫn công thức U1/U2 và I1/I2, chủ động đối chiếu SGK để đính chính). | ||||||||||
TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP
Câu hỏi 1. ………………………………………….. ………………………………………….. …………………………………………..
| ||||||||||||
Hoạt động 2. Tìm hiểu vai trò của máy biến áp trong truyền tải điện năng
a. Mục tiêu:
- HS nêu được ưu điểm của dòng điện và điện áp xoay chiều trong truyền tải năng lượng điện về phương diện khoa học và kinh tế.
- HS đánh giá được vai trò của máy biến áp trong việc giảm hao phí năng lượng điện khi truyền dòng điện đi xa.
b. Nội dung: GV hướng dẫn HS thực hiện theo các hoạt động trong SGK để tìm hiểu về truyền tải điện năng.
c. Sản phẩm: Kết quả HS thực hiện các yêu cầu, gợi ý, dẫn dắt của GV để nêu một số ưu điểm, nhược điểm về truyền tải dòng điện đi xa.
d. Tổ chức thực hiện:
…………………………………………..
…………………………………………..
…………………………………………..
3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: HS sử dụng kiến thức về máy biến áp để trả lời câu hỏi và giải được các bài tập có liên quan.
b. Nội dung: GV trình chiếu câu hỏi, HS suy nghĩ trả lời các câu hỏi trắc nghiệm liên quan đến máy biến áp.
c. Sản phẩm học tập: HS đưa ra được các đáp án đúng và chuẩn kiến thức của GV.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV tổ chức trò chơi trắc nghiệm trên trang web kenhhoctap.edu.vn để củng cố toàn bài.
- GV cung cấp mã QR hoặc đường Links cho HS chơi và làm bài tập:
Câu 1: Máy biến áp là gì?
A. Là thiết bị dùng để biến đổi điện áp xoay chiều và tần số của nó.
B. Là thiết bị dùng để biến đổi điện áp xoay chiều mà không làm thay đổi tần số của nó.
C. Là thiết bị dùng để biến đổi tần số mà không làm thay đổi điện áp xoay chiều.
D. Là thiết bị dùng để biến đổi điện áp xoay chiều thành điện áp một chiều.
Câu 2: Khi tăng điện áp ở nhà máy điện lên 10 lần thì công suất hao phí trên đường dây
A. giảm 10 lần.
B. tăng 10 lần.
C. tăng 100 lần.
D. giảm 100 lần.
Câu 3: Đâu là biểu thức xác định công suất hao phí trên đường dây dẫn điện?
A.
.
B. ![]()
C.
.
D. ![]()
Câu 4: …………………………………………..
…………………………………………..
…………………………………………..
- GV sử dụng ứng dụng kenhhoctap.edu.vn để tham khảo và cho sinh làm trắc nghiệm online.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS vận dụng kiến thức đã học và hiểu biết thực tế của bản thân về để trả lời câu hỏi.
- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).
Bước 3: HS báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- HS lần lượt đưa ra đáp án cho các bài tập:
| Câu 1 | Câu 2 | Câu 3 | Câu 4 | Câu 5 | Câu 6 | Câu 7 |
| B | D | A | A | B | B | C |
- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, nêu đáp án khác (nếu có).
Bước 4: GV đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập
- GV đánh giá, nhận xét, chốt đáp án.
[2.1.NC1a: HS sử dụng được công nghệ số để tương tác và phản hồi kiến thức nhanh chóng]
4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
a. Mục tiêu: Vận dụng được kiến thức về máy biến áp để hoàn thành bài tập.
b. Nội dung: GV chiếu câu hỏi, yêu cầu HS suy nghĩ trả lời.
c. Sản phẩm học tập: Bài làm của HS.
d. Tổ chức thực hiện:
…………………………………………..
…………………………………………..
…………………………………………..
