Giáo án NLS chuyên đề Lịch sử 10 CĐ 2 P3: Một số di sản văn hoá tiêu biểu ở Việt Nam

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

CHUYÊN ĐỀ 2: BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA Ở VIỆT NAM 

(15 tiết)

I. MỤC TIÊU

1. Về kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Giải thích được khái niệm di sản văn hóa, bảo tồn di sản văn hóa; nêu được ý nghĩa của di sản văn hóa.
• Phân tích được mục đích, ý nghĩa của việc phân loại, xếp hạng di sản văn hóa; mối quan hệ giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. 
• Nêu được một số giải pháp để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa; xác định được trách nhiệm của các bên liên quan và của bản thân trong việc tham gia các hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa.
• Xác định được vị trí phân bố các di sản tiêu biểu trên bản đồ và giới thiệu được những nét cơ bản về một số các di sản tiêu biểu. 
• Có ý thức, trách nhiệm và sẵn sàng đóng góp, vận động người khác tham gia vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản ở địa phương và đất nước.

2. Năng lực

• Năng lực chung: 
• Tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
• Giao tiếp và hợp tác: có thói quen trao đổi, giúp đỡ nhau trong học tập; biết cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ học tập theo sự hướng dẫn của thầy cô. 
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, có sáng tạo khi tham gia các hoạt động lịch sử.
• Năng lực lịch sử: 
• Biết cách sưu tầm, sử dụng tài liệu để tìm hiểu về di sản văn hóa, đặc biệt là di sản văn hóa ở địa phương.
• Biết vận dụng các kiến thức đã học để lấy được một số ví dụ về lợi ích của công tác bảo tồn di sản văn hóa.
• Năng lực số:
• 1.1.NC1a (Duyệt, tìm kiếm và lọc dữ liệu): HS thiết lập chiến lược tra cứu trực tuyến nâng cao, sử dụng các toán tử logic và dấu ngoặc kép kết hợp tên miền chính quy (site:gov.vn, site:archives.gov.vn) để gạn lọc dữ liệu chính quy về di sản văn hóa Việt Nam.
• 1.2.NC1a (Đánh giá dữ liệu số): HS thực hành đối soát chéo nghiêm túc thông tin lịch sử từ các nguồn trực tuyến khuyết danh hoặc tóm tắt của AI với nội dung SGK Chuyên đề 10 chính thống để kiểm chứng tính xác thực sử liệu.
• 2.1.NC1a (Tương tác qua công nghệ số - BẮT BUỘC): HS sử dụng thiết bị số di động cá nhân quét mã QR để trực tiếp tham gia tương tác, phản hồi câu hỏi trực tuyến thời gian thực trong trò chơi khởi động video tương tác Edpuzzle và đấu trường trắc nghiệm củng cố trực tuyến trên Quizizz.
• 2.4.NC1a (Hợp tác qua công nghệ số): Các nhóm HS cộng tác đồng bộ trực tuyến trên nền tảng đám mây dùng chung (Google Docs/Slides, Padlet) để phân vai, đồng sáng tạo báo cáo và sơ đồ tư duy nhóm.
• 3.1.NC1a (Phát triển nội dung số): HS ứng dụng công cụ Canva để tự tay thiết kế sản phẩm đồ họa phẳng oai hùng, trực quan hóa tri thức lịch sử dưới dạng Infographic/Sơ đồ tư duy phẳng oai hùng.
• Năng lực AI:
• 10.A1.2 (Con người cần kiểm soát AI): HS giải thích được tại sao việc con người giữ quyền kiểm soát, phê duyệt dữ liệu đầu vào và kết quả đầu ra khi ứng dụng AI quảng bá di sản là bắt buộc nhằm bảo vệ quyền riêng tư cá nhân và bản sắc văn hóa dân tộc, đối chiếu với các quy chế học đường và Luật An ninh mạng.
• 10.C2.3 (Sử dụng AI hỗ trợ học tập): HS nêu được ví dụ và trực tiếp thực hành ứng dụng các mô hình Chatbot AI (ChatGPT, Gemini) làm trợ lý ảo hỗ trợ dịch thuật tư liệu cổ, tóm tắt các văn bản thuyết minh di sản đồ sộ để tối ưu hóa hiệu quả học tập cá nhân.
• 10.B2.MR1: Tuân thủ quy định và pháp luật khi sử dụng AI (HS tự giác ghi chú nguồn gốc và khai báo rõ ràng nếu có sử dụng AI tạo sinh để viết nội dung hoặc thiết kế hình ảnh khi làm Poster giới thiệu di sản).

3. Phẩm chất

• Có ý thức trách nhiệm và sẵn sàng đóng góp, vận động người khác tham gia vào việc bảo tồn và phát huy các di sản ở địa phương và đất nước. 

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• SGK, SGV Chuyên đề học tập Lịch sử 10, KHDH.
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
• Thiết bị dạy học theo quy định tối thiểu của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Tư liệu lịch sử:
• Các hình ảnh, tư liệu về di sản văn hoá (đã có trong nội dung chuyên đề, có thể phóng to qua máy chiếu).
• Một số đoạn video, đoạn phim tài liệu về di sản văn hoá, đặc biệt là các đi sản văn hoá ở địa phương (công trình kiến trúc, tác phẩm văn học, lễ hội,...).
• Phiếu học tập cho HS.
• Các trang cộng tác trực tuyến đám mây (Google Docs/Slides, Artsteps, Padlet, Canva), mã QR tương tác lớp học, các Chatbot AI hỗ trợ học tập (ChatGPT/Gemini).
• Nền tảng trực tuyến chơi trò chơi trắc nghiệm: website kenhhoctap.edu.vn.
• Video AI khởi động bài học phục vụ trong quá trình dạy học.

2. Đối với học sinh

• SGK Chuyên đề học tập Lịch sử 10. 
• Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học và dụng cụ học tập theo yêu cầu và hướng dẫn của GV. 
• Thiết bị di động thông minh (điện thoại thông minh/máy tính bảng) có kết nối mạng của trường học.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

III. MỘT SỐ DI SẢN VĂN HÓA TIÊU BIỂU Ở VIỆT NAM

Hoạt động 6: Tìm hiểu về di sản văn hóa phi vật thể

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động HS:

- Biết được một số di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu và những nét chính về các di sản đó.

- Xác định được các di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu trên bản đồ Việt Nam. 

b. Nội dung: 

- Các di sản văn hoá phi vật thể phản ánh quá trình lịch sử lâu dài và đời sống tinh thần phong phú của các cộng đồng trên đất nước Việt Nam.

- Ba di sản văn hoá phi vật thể tiêu biểu của Việt Nam được ghi danh đại điện cho vùng miền, loại hình là: Nhã nhạc cung đình Huế, Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Đờn ca tài tử Nam Bộ.

- Đối với mỗi di sản phi vật thể, GV giúp HS nắm vững các kiến thức cơ bản như sau:

+ Di sản hình thành như thế nào: trong khoảng thời gian nào? ở đâu?

+ Không gian văn hoá của di sản: ở những địa phương nào?

+ Giá trị cơ bản của di sản, ví dụ: Nhã nhạc cung đình Huế phản ánh đời sống cung

đình như thế nào, nhạc khí có gì đặc sắc, nội dung lời ca,...; Đờn ca tài tử Nam Bộ phản ánh giá trị văn hoá của người dân, kế thừa và phát triển nhạc cụ dân tộc như thế nào?...

c. Sản phẩm: HS trình bày và ghi được vào vở một số di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu và những nét chính về các di sản đó.

d. Tổ chức hoạt động:

Hoạt động 7: Tìm hiểu về di sản văn hóa vật thể

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động HS:

- Biết được một số di sản văn hóa vật thể tiêu biểu và những nét chính về các di sản đó.

- Xác định được các di sản văn hóa vật thể tiêu biểu trên bản đồ Việt Nam. 

b. Nội dung: 

- Việt Nam có nhiều di sản văn hóa vật thể tiêu biểu.

- Các di sản văn hóa vật thể tiêu biểu là một số di sản được công nhận, tiêu biểu cho các vùng miền và thời kì lịch sử khác nhau: Thánh địa Mỹ Sơn, Đô thị cổ Hội An, Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội,….

- Đối với mỗi di sản phi vật thể, GV hướng dẫn HS nắm được các kiến thức cơ bản như sau:

+ Di sản được hình thành như thế nào: trong khoảng thời gian nào, ở đâu?

+ Xác định được vị trí của di sản.

+ Giá trị cơ bản của di sản.

+ Di sản được ghi danh, xếp hạng vào năm nào?

c. Sản phẩm: HS trình bày và ghi được vào vở một số di sản văn hóa vật thể tiêu biểu và những nét chính về các di sản đó.

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 8: Tìm hiểu về di sản thiên nhiên và di sản hỗn hợp

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động HS:

- Xác định được vị trí phân bố các di sản thiên nhiên và di sản phức hợp tiêu biểu trên bản đồ.

- Giới thiệu được nét cơ bản về một trong những di sản thiên nhiên và di sản phức hợp tiêu biểu. Kể tên được một số di sản thiên nhiên và di sản phức hợp tiêu biểu khác. 

b. Nội dung: Việt Nam có nhiều di sản thiên nhiên và di sản hỗn hợp đã được ghi danh, xếp hạng, nhiều di sản được UNESCO ghi danh và xếp hạng ở cấp độ quốc gia. Một số di sản tiêu biểu như : Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, Công viên địa chất toàn cầu – Cao nguyên đá đồng Đồng Văn, Quần thể danh thắng Tràng An,…

c. Sản phẩm: HS trình bày và ghi được vào vở những nét cơ bản về một trong những di sản thiên nhiên và di sản phức hợp tiêu biểu. 

d. Tổ chức hoạt động:

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS biết vận dụng kiến thức, kĩ năng đã có vào việc giải quyết bài tập nhận thức thông qua đó, góp phần hình thành năng lực tìm hiểu lịch sử, năng lực nhận thức và tư duy lịch sử.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS làm việc cá nhân, trả lời câu hỏi 3 phần Luyện tập SGK tr.44; HS vận dụng kiến thức đã học về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa ở Việt Nam, liên hệ bản thân để trả lời câu hỏi.

c. Sản phẩm: 

- Ý nghĩa của những di sản văn hóa Việt Nam đối với sự phát triển của đất nước và cộng đồng sinh sống ở vùng di sản. 

- Những việc bản thân HS cần làm để góp phần giữ gìn và phát huy giá trị các di sản. 

d. Tổ chức thực hiện

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS vận dụng kiến thức, kĩ năng đã được hình thành để giải quyết một tình hình huống giả định trong thực tiễn, góp phần hình thành năng lực vận dụng kiến thức đã học để giải quyết những vấn đề nhận thức mới, hay liên quan đến thực tiễn.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS làm việc nhóm, trả lời câu hỏi bài tập số 3 SGK tr.44. 

c. Sản phẩm: Giới thiệu về di sản yêu thích.

d. Tổ chức thực hiện

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chia HS thành các nhóm và nêu nhiệm vụ cho HS: Nếu là đại diện cho HS Việt Nam giới thiệu về một di sản nổi tiếng của đất nước với bạn bè quốc tế, em sẽ chọn di sản nào? Vì sao? Tìm hiểu thông tin và giới thiệu về di sản đó theo cách của em.

- GV hướng dẫn HS: Có thể chọn bất kì di sản nào mà em muốn giới thiệu, bao gồm những di sản không được giới thiệu trong SGK. Nêu lí do giải thích cho di sản mình lựa chọn.

- GV hướng dẫn:

+ Nội dung: cần giới thiệu những thông tin cơ bản về di sản như: tên di sản, địa bàn phân bố, những giá trị nổi bật của di sản đó,…

+ Hình thức: có nhiều hình thức như Poster, Infographic, Video, PowerPoint,….

- GV nhấn mạnh quy định: Nếu các em dùng AI tạo sinh (như ChatGPT để viết dàn ý, Bing Image Creator để tạo ảnh) thì BẮT BUỘC phải ghi chú rõ ràng nguồn gốc công cụ trên góc sản phẩm.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập.

- HS làm việc theo nhóm, sưu tầm, lựa chọn thông tin, hình ảnh để giới thiệu về di sản nổi tiếng của đất nước.

- GV hướng dẫn, hỗ trợ các nhóm (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện các nhóm giới thiệu về di sản theo hình thức làm bài thuyết trình, xây dựng đoạn phim ngắn hoặc thiết kế đồ họa.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, nêu ý kiến hoặc đặt câu hỏi (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và khích lệ HS.

- GV kết thúc tiết học.

[3.1.NC1a: HS áp dụng được các cách tạo và chỉnh sửa nội dung số ở các định dạng đồ họa phẳng (Canva, PowerPoint) nhằm trực quan hóa tri thức lịch sử.

10.B2.MR1: HS kiểm tra và nhận xét được mức độ minh bạch của việc khai báo sử dụng AI; tự giác ghi chú nguồn gốc và khai báo rõ ràng nếu có sử dụng AI tạo sinh (văn bản/hình ảnh) trong sản phẩm học tập.]

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ôn lại kiến thức đã học trong chuyên đề:

+ Khái niệm di sản văn hóa, bảo tồn di sản văn hóa; nêu được ý nghĩa của di sản văn hóa.

+ Mục đích, ý nghĩa của việc phân loại, xếp hạng di sản văn hóa; mối quan hệ giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. 

+ Vị trí phân bố các di sản tiêu biểu trên bản đồ và những nét cơ bản về một số các di sản tiêu biểu.

- Hoàn thành phần Vận dụng.

- Đọc và tìm hiểu trước nội dung kiến thức trong Chuyên đề 3: Nhà nước và pháp luật Việt Nam trong lịch sử.