Giáo án NLS chuyên đề Vật lí 11 Bài 3: Thế hấp dẫn và thế năng hấp dẫn (P2)

Giáo án chuyên đề NLS Vật lí 11 (bộ SGK thống nhất từ 2026 - 2027) Bài 3: Thế hấp dẫn và thế năng hấp dẫn (P2). Với năng lực số được tích hợp, tiết học sẽ giúp học sinh tăng cường khả năng ứng dụng công nghệ, tin học vào việc tìm hiểu các chuyên đề học tập. KHBD này là file word, tải về dễ dàng.

=> Giáo án tích hợp NLS chuyên đề Vật lí 11

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

BÀI 3: THẾ HẤP DẪN VÀ THẾ NĂNG HẤP DẪN 
(5 tiết)

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

  • Thảo luận (qua hình ảnh, tài liệu đa phương tiện) để nêu được định nghĩa thế năng tại một điểm trong trường hấp dẫn.
  • Vận dụng được phương trình kenhhoctap trong trường hợp đơn giản.
  • Giải thích được sơ lược chuyển động của vệ tinh địa tĩnh, rút ra được công thức tính tốc độ vũ trụ cấp 1.

2. Năng lực

Năng lực chung: 

  • Năng lực tự học: Chủ động tích cực thực hiện những công việc của bản thân trong học tập thông qua việc tham gia đóng góp ý tưởng, đặt câu hỏi và trả lời các yêu cầu.
  • Giao tiếp và hợp tác: Thảo luận qua hình vẽ, tài liệu đa phương tiện nêu được một số kiến thức về thế hấp dẫn và thế năng hấp dẫn 
  • Năng lực giải quyết vấn đề: Xác định được và biết tìm hiểu các thông tin liên quan đến thế hấp dẫn và thế năng hấp dẫn, đề xuất giải pháp giải quyết.

Năng lực vật lí: 

  • Nêu được định nghĩa thế năng tại một điểm trong trường hấp dẫn
  • Vận dụng được phương trình kenhhoctap trong trường hợp đơn giản 
  • Giải thích được sơ lược chuyển động của vệ tinh địa tĩnh, rút ra được công thức tính tốc độ vũ trụ cấp 1.

Năng lực số:

  • [2.1.TC1a]: Tương tác thông qua công nghệ số - HS thảo luận, chia sẻ thông tin và giao tiếp nhóm thông qua các nền tảng số (Padlet, Google Drive, Zalo) trong quá trình hoàn thành phiếu học tập và dự án vệ tinh.
  • [1.2.TC1a]: Đánh giá dữ liệu, thông tin và nội dung số - HS đánh giá độ tin cậy và kiểm chứng tính xác thực của các dữ liệu số về thông số vệ tinh, khối lượng, bán kính Trái Đất và hằng số hấp dẫn G.
  • [3.1.TC1a]: Phát triển nội dung số - HS sử dụng phần mềm số (Canva/PowerPoint) để thiết kế bài báo cáo đa phương tiện về dự án vệ tinh địa tĩnh và vẽ sơ đồ tư duy tổng kết bài học.
  • [5.3.TC1a]: Sử dụng sáng tạo công nghệ số - HS sử dụng phần mềm mô phỏng quỹ đạo số và ứng dụng kiểm tra trực tuyến để thực hành bài tập và củng cố kiến thức.

Năng lực AI:

  • [11.C2.1]: Một số ứng dụng AI trong học tập - HS trình bày được cách công cụ AI Chatbot hỗ trợ quá trình học tập (gợi ý phân tích công của trọng lực, xây dựng dàn ý bài báo cáo dự án chuyển động vệ tinh).
  • [11.A2.1]: AI vì sự tiến bộ của con người – HS phân tích được các ví dụ thực tế về ứng dụng AI kết hợp với vệ tinh địa tĩnh mang lại lợi ích xã hội lâu dài (xử lý ảnh vệ tinh trong dự báo thời tiết, định vị GPS, giám sát tài nguyên môi trường).
  • [11.C3.2]: Khám phá cách thức vận hành một số hệ thống AI – HS mô tả được nguyên lý hoạt động cơ bản của công nghệ cảm biến viễn thám và xử lý dữ liệu truyền tải từ vệ tinh địa tĩnh trong hệ thống viễn thông AI.

3. Phẩm chất

  • Chăm học, chịu khó tìm tòi tài liệu và thực hiện các nhiệm vụ học tập.
  • Có trách nhiệm trong hoạt động nhóm, chủ động nhận và thực hiện tất cả các nhiệm vụ.
  • Trung thực, cẩn thận khi thực hiện nhiệm vụ theo đúng yêu cầu của GV.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

  • Sách Chuyên đề, Sách chuyên đề GV, KHBD.
  • Video hoặc hình ảnh về các vệ tinh của Việt Nam và một số vệ tinh trên thế giới.
  • Tranh, ảnh theo các hình trong SGK.
  • Máy chiếu, máy tính (nếu có)
  • Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
  • Link Padlet nhận sản phẩm học tập.

2. Đối với học sinh

  • Sách Chuyên đề Vật lí 11
  • Đọc trước bài học trong SGK.
  • Tìm kiếm, đọc trước tài liệu có liên quan đến thế hấp dẫn và thế năng hấp dẫn.
  • Thiết bị kết nối Internet (smartphone/máy tính bảng)

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Thông qua quan sát, thảo luận, HS xác định được vấn đề cần tìm hiểu trong bài học: Thế hấp dẫn và thế năng hấp dẫn  

b. Nội dung: GV cho HS quan sát video về về chuyển động của vệ tinh nhân tạo của Việt Nam hay quốc tế hoặc trạm vũ trụ, HS thảo luận xác định vấn đề bài học 

c. Sản phẩm học tập: HS nêu được sự cần thiết phải cung cấp năng lượng đủ lớn để phóng các vệ tinh lên các quỹ đạo khác nhau.

d. Tổ chức thực hiện: 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chiếu video về chuyển động của vệ tinh nhân tạo của Việt Nam và quốc tế (link video)

- GV nêu một số thông tin về vệ tinh của Việt Nam và đặt câu hỏi: “Nước ta ngày càng đưa nhiều vệ tinh lên quỹ đạo Trái Đất để giám sát khí hậu, rừng và phục vụ phát triển kinh tế xã hội. Vệ tinh viễn thông địa tĩnh đầu tiên nước ta phóng lên quỹ đạo Trái Đất vào năm 2008 là Vinasat-1, nặng 2637 kg, vệ tinh Vinasat-2 vào năm 2018, nặng 2969 kg. Vậy tại sao vệ tinh lại không rơi xuống Trái Đất?”

kenhhoctap

- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy.

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS quan sát video, hình ảnh và đưa ra câu trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 1 – 2 bạn ngẫu nhiên đứng dậy trình bày suy nghĩ của mình.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV tiếp nhận câu trả lời rồi dẫn dắt HS vào bài: Để trả lời câu hỏi này chúng ra vào bài học ngày hôm nay: Bài 2: Thế hấp dẫn và thế năng hấp dẫn 

[2.1.NC1a: HS sử dụng công nghệ số (quan sát video AI và tương tác với câu hỏi trên màn hình) để tương tác với nội dung bài học.]

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 4. Tìm hiểu chuyển động của vệ tinh địa tĩnh 

a. Mục tiêu: Thông qua học động, HS tìm hiểu được về chuyển động của vệ tinh địa tĩnh

b. Nội dung: GV chia HS thành các nhóm hoạt động dưới dạng dự án học tập tìm hiểu về quỹ đạo chuyển động của vệ tinh địa tĩnh

c. Sản phẩm học tập: bài trình bày về vệ tinh địa tĩnh, quỹ đạo của vệ tinh địa tĩnh, vai trò của vệ tinh địa tĩnh, các dự án vệ tinh địa tĩnh của Việt Nam

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

   

Hoạt động 5. Tìm hiểu tốc độ vũ trụ cấp 1 

a. Mục tiêu: Thông qua học động, HS nêu được đặc điểm của một số quỹ đạo vệ tinh và vận dụng các biểu thức về thế hấp dẫn xác định được tốc độ vũ trụ cấp 1

b. Nội dung: GV chia HS thành các nhóm thảo luận để rút ra biểu thức tính tốc độ vũ trụ cấp 1 

c. Sản phẩm học tập: biểu thức tính tốc độ vũ trụ cấp 1, dự án tìm hiểu về vận dụng biểu thức tính thế năng hấp dẫn để xác định tốc độ vũ trụ, tốc độ phóng vệ tinh, tàu tham dò vũ trụ 

d. Tổ chức hoạt động:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HSDỰ KIẾN SẢN PHẨMNLS/AI

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV đặt vấn đề: Cần phóng vệ tinh với tốc độ bao nhiêu để vệ tinh đạt quỹ đạo địa tĩnh? 

- GV yêu cầu HS đọc nội dụng mục III.2, thảo luận nhóm trả lời câu hỏi phần hoạt động trong SGK – tr23 để rút ra biểu thức tính tốc độ vũ trụ cấp 1: Vệ tinh nằm trong từ trương hấp dẫn của Trái Đất thì nó cần có tốc độ tối thiểu bằng bao nhiêu để không rơi trở lại Trái Đất?

- GV tiếp tục yêu cầu các nhóm thảo luận trả lời câu hỏi trong SGK – tr24: Vận dụng biểu thức 3.5 và tính tốc độ vũ trụ cấp 1 của Mặt Trăng và Hỏa tinh 

- GV yêu cầu HS rút ra kết luận về cách phóng vệ tinh ở thiên thể nào thì tiết kiệm nhiên liệu hơn

- GV tiếp tục yêu cầu các nhóm HS thực hiện hoạt động như phần “Em có biết” trang 24 SGK dưới dạng dự án học tập: vận dụng thế hấp dẫn, thế năng hấp dẫn, định luật bảo toàn năng lượng vào xác định tốc độ vũ trụ cấp 1, 2 các tốc phóng vệ tinh, thăm trụ

- Lưu ý: HS làm việc nhóm ngoài giờ học để tìm hiểu và xây dựng báo cáo theo nhiệm vụ GV giao.

- GV đưa ra yêu cầu về sản phẩm dự án: Sản phẩm dự án có thể là video – clip HS tự quay và trình bày hoặc bản báo cáo, bài trình bày, trình chiếu, sơ đồ tư duy về các nội dung trên

- GV hướng dẫn HS có thể thực hiện theo các bước gợi ý sau: Thực hiện dự án tìm hiểu về vận dụng biểu thức tính thế năng hấp dẫn để xác định tốc độ vũ trụ, tốc độ phóng vệ tinh, tàu thăm dò vũ trụ.

  • Bước 1: Xác định nhiệm vụ: Tìm hiểu về cách xác định nhiệm vụ tìm hiểu việc vận dụng biểu thức tính thế năng hấp dẫn để xác định tốc độ vũ trụ, tốc độ phóng vệ tinh, tàu thăm dò vũ trụ.
  • Bước 2: Xác định hình thức báo cáo kết quả tìm hiểu được.
  • Bước 3: Xây dựng kế hoạch và thời gian thực hiện việc tìm hiểu các nội dung trên
  • Bước 4: Thống nhất tiêu chí đánh giá dự án đảm bảo nêu được các nội dung tìm hiểu ở trên.
  • Bước 5: Thực hiện theo kế hoạch đã để ra để hoàn thành sản phẩm trong đó có các tài liệu đa phương tiện chứa các thông tin về các nội dung đã tìm hiểu được.
  • Bước 6: Báo cáo và đánh giá dự án đã thực hiện.

- GV tổ chức cho HS thao tác phần mềm mô phỏng đạn Newton số. (link)

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS hoạt động nhóm thảo luận, trả lời các câu hỏi nhiệm vụ GV đưa ra 

- HS làm việc nhóm đọc thông tin SGK, tìm hiểu trên internet thực hiện dự án: tìm hiểu về vận dụng biểu thức tính thế năng hấp dẫn để xác định tốc độ vũ trụ, tốc độ phóng vệ tinh, tàu thăm dò vũ trụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 1 – 2 HS trả lời phần hoạt động và câu hỏi trong SGK – tr23, 24 

- GV mời đại diện 1 đến 2 nhóm HS trình bày kết quả tìm kiếm về dự án

- GV mời HS khác nhận xét, bổ sung. 

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, tổng kết và chuyển sang nội dung luyện tập.

1. Tốc độ vũ trụ cấp 1 

Hoạt động (SGK – tr23)

Áp dụng định luật II Newton cho vệ tinh với lực hấp dẫn dóng vai trò là lực hướng tâm:

kenhhoctap

kenhhoctap

Gọi v1 là tốc độ khi bắt đầu phóng vệ tinh

kenhhoctap

v1 là tốc độ vũ trụ cấp 1 của Trái Đất là tốc độ một vật cần có để nó chuyển động theo quỹ đạo tròn gần bề mặt của Trái Đất mà không bị rơi bởi lực hấp dẫn của Trái Đất.

* Kết luận: 

Tốc độ vũ trụ cấp 1 là tốc độ một vật cần có để nó chuyển động theo quỹ đạo tròn gần bề mặt của một hành tinh mà không bị rơi bởi lực hấp dẫn của hành tinh đó. 

* Câu hỏi (SGK – tr24)

Tốc độ vũ trụ cấp 1 của Mặt Trăng:

kenhhoctap

Tốc độ vũ trụ cấp 1 của Hỏa tinh:

kenhhoctap

   

5.3.TC1a: Sử dụng phần mềm mô phỏng số quỹ đạo đạn Newton để khám phá tốc độ vũ trụ cấp 1.

Hoạt động 6. Tổng kết bài học 

a. Mục tiêu: HS củng cố kiến thức vừa xây dựng trong bài học   

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS làm việc nhóm tổng kết bài học 

c. Sản phẩm học tập: Tổng kết kiến thức về thế hấp dẫn và thế năng hấp dẫn 

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

   

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: HS củng cố lại kiến thức thông qua hệ thống câu hỏi trắc nghiệm và bài tập tự luận

b. Nội dung: GV trình chiếu câu hỏi, HS suy nghĩ trả lời

c. Sản phẩm học tập: HS đưa ra được các đáp án đúng

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

   

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để giải một số bài tập vận dụng liên quan

b. Nội dung: GV giao nhiệm vụ, HS vận dụng các kiến thức đã học để hoàn thành các yêu cầu GV đưa ra 

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV chiếu câu hỏi bt, yêu cầu HS suy nghĩ và hoàn thành bài tập vào vở 

Bài tập: Sử dụng dữ kiện trong bảng sau để trả lời các câu hỏi 

Thiên thểKhối lượng (kg)Bán kính (km)
Trái Đất5,97.10246 370
Mặt Trăng7,37.10221 737
Mặt Trời1,99.1030696 340

Một mình thiên thạch có khối lượng 200 kg từ khoảng cách và vô cùng lao xuống Mặt Trăng do tác dụng của lực hấp dẫn. Chọn gốc thế năng ở xa vô cùng.

a) Tính thứ hấp dẫn tại bề mặt Mặt Trăng

b) Tính thế năng hấp dẫn của mảnh thiên thạch ngay trước khi va chạm với bề mặt Mặt Trăng

c) Do Mặt Trăng không có khí quyền, nên toàn bộ sự thay đổi thế năng hấp dẫn của mảnh thiên thạch từ khoảng cách ra vô cùng đến khi tới bề mặt Mặt Trăng chuyển hóa thành động năng của mảnh thiên thạch. Tính tốc độ va chạm của mảnh thiên thạch.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS vận dụng kiến thức đã học trong bài suy nghĩ để trả lời câu hỏi 

Bước 3: HS báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện 2 – 3 HS trả lời câu hỏi 

a) Thế hấp dẫn tại Mặt Trăng:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

   

- HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn 

Bước 4: GV đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

GV kết thúc tiết học.

* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:

  • Ôn tập và củng cố kiến thức vừa học trong bài 
  • Đọc thêm các nội dung được giới thiệu ở phần “Em có biết”
  • Xem trước nội dung Bài 4. Biến điệu.

   

Thông tin tải tài liệu:

Phía trên chỉ là 1 phần, tài liệu khi tải sẽ có đầy đủ. Xem và tải: Giáo án tích hợp NLS chuyên đề Vật lí 11 (cả năm) - Tại đây

Tài liệu khác

Chat hỗ trợ
Chat ngay