Giáo án NLS chuyên đề Vật lí 11 Bài 7: Cảm biến (P2)

Giáo án chuyên đề NLS Vật lí 11 (bộ SGK thống nhất từ 2026 - 2027) Bài 7: Cảm biến (P2). Với năng lực số được tích hợp, tiết học sẽ giúp học sinh tăng cường khả năng ứng dụng công nghệ, tin học vào việc tìm hiểu các chuyên đề học tập. KHBD này là file word, tải về dễ dàng.

=> Giáo án tích hợp NLS chuyên đề Vật lí 11

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

CHUYÊN ĐỀ 3: MỞ ĐẦU ĐIỆN TỬ HỌC 

BÀI 7: CẢM BIẾN (3 tiết) 

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

  • Hiểu được khái niệm cảm biến, lợi ích của việc sử dụng cảm biến, phân loại cảm biến sử dụng quang điện trở và nhiệt điện trở để làm cảm biến ánh sáng và nhiệt độ. 

2. Năng lực

Năng lực chung: 

  • Năng lực tự học: Chủ động tích cực thực hiện những công việc của bản thân trong học tập thông qua việc tham gia đóng góp ý tưởng, đặt câu hỏi và trả lời các yêu cầu.
  • Giao tiếp và hợp tác: Thảo luận qua hình vẽ, tài liệu đa phương tiện nêu được một số kiến thức về cảm biến 
  • Năng lực giải quyết vấn đề: Xác định được và biết tìm hiểu các thông tin liên quan đến cảm biến 

Năng lực vật lí: 

  • Hiểu được khái niệm cảm biến, lợi ích của việc sử dụng cảm biến, phân loại cảm biến sử dụng quang điện trở và nhiệt điện trở để làm cảm biến ánh sáng và nhiệt độ.

Năng lực số:

  • [2.1.NC1a]: Tương tác thông qua công nghệ số - HS sử dụng công nghệ số (xem video/mô phỏng tương tác về cảm biến, làm bài kiểm tra trắc nghiệm số) để tương tác trong quá trình học tập.
  • [2.4.NC1a]: Hợp tác thông qua công nghệ số - HS đề xuất và sử dụng các công cụ số (Padlet, Google Docs, Canva) để hợp tác nhóm, phân công nhiệm vụ và hoàn thiện bài báo cáo dự án cảm biến.
  • [3.1.NC1a]: Phát triển nội dung số - HS khởi tạo và thiết kế sản phẩm học tập số (Infographic phân loại cảm biến, bài trình chiếu dự án ứng dụng cảm biến trên phần mềm Canva/PowerPoint).
  • [5.3.NC1a]: Sử dụng sáng tạo công nghệ số - HS vận dụng phần mềm mô phỏng mạch điện số (Tinkercad Circuits, Proteus, GeoGebra) để thiết kế và khảo sát sự thay đổi điện áp đầu ra của mạch phân áp / mạch cầu Wheatstone khi điện trở cảm biến thay đổi.

Năng lực AI:

  • [11.C3.2]: Khám phá cách thức vận hành một số hệ thống AI - HS mô tả và phân tích được vai trò của công nghệ cảm biến (thu thập dữ liệu nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, hình ảnh) như là 'giác quan' đầu vào thiết yếu giúp hệ thống AI/IoT nhận biết và tương tác với môi trường thực tế.
  • [11.D1.1]: Thiết kế hệ thống AI - HS mô tả thành phần và cấu trúc hệ thống AI tích hợp cảm biến: Mô tả được các thành phần cơ bản trong chuỗi vận hành của hệ thống AI (Tín hiệu kích thích vật lý -> Cảm biến thu thập -> ADC số hóa -> Mô hình AI phân tích/dự đoán -> Bộ điều khiển/Hành động tự động).
  • [11.A1.1]: Quy trình sử dụng AI an toàn - HS xây dựng quy trình sử dụng hệ thống AI tích hợp cảm biến (ví dụ: cảnh báo cháy tự động, y tế thông minh), trong đó con người luôn nắm quyền kiểm soát, xác thực dữ liệu cảm biến và đưa ra quyết định xử lý cuối cùng.

3. Phẩm chất

  • Chăm học, chịu khó tìm tòi tài liệu và thực hiện các nhiệm vụ học tập.
  • Có trách nhiệm trong hoạt động nhóm, chủ động nhận và thực hiện tất cả các nhiệm vụ.
  • Trung thực, cẩn thận khi thực hiện nhiệm vụ theo đúng yêu cầu của GV.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

  • Sách Chuyên đề, Sách chuyên đề GV, KHBD.
  • Một số hình ảnh, video về cảm biến và các thiết bị sử dụng cảm biến 
  • Dụng cụ, linh kiện để làm thí nghiệm như: quang điện trở, nhiệt điện trở, nhiệt kế nguồn sáng, đồng hồ vạn năng,.. 
  • Máy chiếu, máy tính (nếu có)
  • Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
  • Công cụ số & AI: Nền tảng kiểm tra website kenhhoctap, Bảng thảo luận Padlet, Phần mềm mô phỏng Tinkercad Circuits / GeoGebra, Trợ lý AI (ChatGPT/Gemini).

2. Đối với học sinh

  • Sách Chuyên đề Vật lí 11
  • Đọc trước bài học trong SGK.
  • Tìm kiếm, đọc trước tài liệu có liên quan đến cảm biến.
  • Thiết bị số cá nhân/nhóm (Điện thoại thông minh/Máy tính bảng/Máy tính) có kết nối mạng.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Dẫn dắt, gợi mở kiến thức cho HS trước khi vào bài học.

b. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS đọc thông tin và trả lời câu hỏi.

c. Sản phẩm học tập: HS trả lời được những câu hỏi mà GV đưa ra để thảo luận về cảm biến.

d. Tổ chức thực hiện: 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy.

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

- GV cho HS quan sát hình ảnh về một số thiết bị có sử dụng cảm biến như thiết bị điều khiển từ xa, thiết bị báo cháy, nhiệt kế, cánh cửa đóng mở tự động, robot,... 

kenhhoctapkenhhoctapkenhhoctap
Thiết bị báo cháyCửa đóng mở tự độngRobot

- HS thảo luận để trả lời câu hỏi: trong các thiết bị này phải có một linh kiện điện tử gì?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS quan sát video, hình ảnh và đưa ra câu trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 1 – 2 bạn ngẫu nhiên đứng dậy trình bày suy nghĩ của mình: Để truyền tín hiệu đi xa, tránh được nhiễu,… 

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV tổng hợp, phân tích ý kiến của HS và đưa ra kết luận: linh kiện đó chính là cảm biến là nội dung của bài học hôm nay: Bài 7: Cảm biến 

[2.1.NC1a: HS sử dụng công nghệ số (quan sát video AI và tương tác với câu hỏi trên màn hình) để tương tác với nội dung bài học.]

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 4. Tìm hiểu về hoạt động của điện trở nhiệt

a. Mục tiêu: Thông qua việc quan sát hình ảnh và kí hiệu điện trở nhiệt để tổ chức cho HS tìm hiểu hoạt động của chúng.

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS hoạt động theo nhóm hoàn thành nhiệm vụ SGK để tìm hiểu về hoạt động của điện trở nhiệt

c. Sản phẩm học tập: Kết quả thảo luận, tìm hiểu của HS về hoạt động của điện trở nhiệt

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

   

Hoạt động 5. Sử dụng điện trở quang và điện trở nhiệt để làm cảm biến 

a. Mục tiêu: HS tìm hiểu cách sử dụng quang điện trở và điện trở nhiệt làm cảm biến

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS hoạt động theo nhóm hoàn thành nhiệm vụ SGK để tìm hiểu cách sử dụng quang điện trở và điện trở nhiệt làm cảm biến

c. Sản phẩm học tập: Kết quả thảo luận, tìm hiểu của HS về cách sử dụng quang điện trở và điện trở nhiệt làm cảm biến

d. Tổ chức hoạt động:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HSDỰ KIẾN SẢN PHẨMNLS/AI

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV đặt câu hỏi: chúng ta có thể dùng điện trở quang và điện trở nhiệt để đo cường độ sáng hoặc nhiệt độ được không? Nếu được thì đo bằng cách nào?

à HS có thể trả lời là bằng cách đo điện trở rồi quy ra cường độ sáng hoặc nhiệt độ.

- GV đặt vấn đề: Trong ứng dụng thực tế, nhiều khi chúng ta cần một sự biến đổi điện áp hoặc dòng điện để điều khiển các thiết bị. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để biến sự thay đổi điện trở của cảm biến thành sự thay đổi của điện áp hay dòng điện trong mạch điện?

- Nếu HS không trả lời được thì GV có thể gợi ý bằng cách đưa ra mạch điện như trong SGK.

kenhhoctap

- GV đặt câu hỏi: Với mạch điện này thì điện áp trên điện trở thay đổi như thế nào khi điện trở của điện trở quang (hoặc điện trở nhiệt) thay đổi?

à HS có thể vận dụng định luật Ôm để giải thích sự thay đổi điện áp trên điện trở: Khi điện trở Rs thay đổi thì điện áp URS trên nó và điện áp UR trên điện trở R cũng thay đổi theo. 

- GV đưa ra nhận xét: khi ánh sáng (hoặc nhiệt độ) thay đổi sẽ làm điện trở của điện trở quang (hoặc điện trở nhiệt) thay đổi dẫn đến điện áp trên điện trở cũng thay đổi một cách tương ứng. Với mạch điện này, điện trở quang và điện trở nhiệt sẽ hoạt động như một cảm biến vì cứ mỗi một thay đổi của ánh sáng (hoặc nhiệt độ) đều tạo ra một tín hiệu điện

- GV hướng dẫn HS dùng phần mềm Tinkercad Circuits lắp thử mạch phân áp với LDR và điện trở R.

- GV yêu cầu HS nghiên cứu nội dung trong SGK, kết hợp với các kiến thức đã học về điện trở quang và điện trở nhiệt, thảo luận trả lời các câu hỏi trong SGK – tr47: 

CH1. Tại sao điện trở quang và điện trở nhiệt lại có thể được sử dụng để làm cảm biến?

CH2. Phân biệt sự giống nhau và khác nhau giữa điện trở quang và điện trở nhiệt.

CH3. Từ đồ thị trong Hình 7.6 và Hình 7.9, em hãy cho biết điện trở quang và điện trở nhiệt NTC hoạt động trong vùng ánh sáng và nhiệt độ nào thì tốt?

kenhhoctap

kenhhoctap

- GV đưa ra nhận xét và tổng hợp vấn đề.   

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc thông tin SGK, thảo luận, trả lời các câu hỏi mà GV đưa ra.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện HS trả lời, đưa ra ý kiến của bản thân.

- GV mời HS khác nhận xét, bổ sung. 

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, tổng kết và chuyển sang nội dung tiếp theo 

3. Sử dụng điện trở quang và điện trở nhiệt để làm cảm biến 

Câu hỏi (SGK – tr47)

1. Điện trở quang và điện trở nhiệt lại có thể được sử dụng để làm cảm biến vì: Điện trở của quang điện trở và điện trở nhiệt có thể thay đổi theo cường độ sáng và nhiệt độ. Chính vì vậy, ta có thể dễ dàng thiết kế mạch điện để biến sự thay đổi điện trở của chúng thành sự thay đổi dòng điện hay điện áp. Nói cách khác, chúng ta có thể biến sự thay đổi tín hiệu ánh sáng hoặc nhiệt độ ở lối vào thành sự thay đổi tín hiệu điện ở lối ra của mạch điện giống như là một cảm biến ánh sáng và nhiệt độ.

2. Phân biệt sự giống nhau và khác nhau giữa điện trở quang và điện trở nhiệt:

- Sự giống nhau giữa điện trở quang và điện trở nhiệt là điện trở của chúng đều thay đổi một cách không tuyến tính khi có tác động của môi trường thích hợp (cụ thể là ánh sáng và nhiệt độ).

- Sự khác nhau cơ bản giữa chúng là điện trở của điện trở nhiệt thay đổi mạnh khi có tác động của nhiệt độ trong khi điện trở của điện trở quang chỉ thay đổi mạnh dưới tác động của ánh sáng.

3. Từ các đồ thị trên Hình 7.6 và Hình 7.9 SGK, ta dễ dàng nhận thấy độ dốc của đường cong là lớn ở vùng ánh sáng yếu (đối với quang điện trở Hình 7.6 ) hoặc nhiệt độ thấp (đối với điện trở nhiệt Hình 7.9). Điều này có nghĩa là sự thay đổi điện trở của các linh kiện trên là mạnh. Do đó, điện trở quang hoạt động tốt trong vùng ánh sáng yếu và điện trở nhiệt hoạt động tốt trong vùng nhiệt độ thấp. 

[5.3.NC1a]: HS sử dụng phần mềm mô phỏng Tinkercad Circuits để thiết kế mạch phân áp và đo điện áp ra U_R.

Hoạt động 6. Thảo luận về hoạt động của cảm biến 

a. Mục tiêu: giúp HS hiểu sâu hơn về khái niệm cảm biến và biết cách vận dụng các kiến thức đã học vào thực tế.

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS hoạt động theo nhóm hoàn thành nhiệm vụ SGK để tìm hiểu về hoạt động của cảm biến

c. Sản phẩm học tập: Kết quả thảo luận, tìm hiểu của HS về hoạt động của cảm biến

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

   

Hoạt động 7. Tổng kết bài học 

a. Mục tiêu: Ôn tập và củng cố kiến thức vừa xây dựng được cho HS về khái niệm cảm biến, phân loại cảm biến, nguyên tắc hoạt động của cảm biến, hoạt động của điện trở quang, điện trở nhiệt, cách sử dụng điện trở quang và điện trở nhiệt làm cảm biến 

b. Nội dung: GV giao cho HS 1 số nhiệm vụ để củng cố kiến thức về cảm biến

c. Sản phẩm học tập: Kết quả thảo luận, thực hiện nhiệm vụ của HS 

d. Tổ chức hoạt động:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HSDỰ KIẾN SẢN PHẨMNLS/AI

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS nhắc lại khái niệm cảm biến và cách phân loại cảm biến; nêu nguyên tắc hoạt động của điện trở quang và diện trở nhiệt; nguyên tắc hoạt động của cảm biến ánh sáng và nhiệt độ sử dụng điện trở quang và điện trở nhiệt.

- GV mở rộng phân tích chuyên sâu về Vai trò của cảm biến trong Kiến trúc Hệ thống Trí tuệ nhân tạo (AI Systems) và Internet vạn vật (IoT):
+ Phát hiện các hiện tượng vật lý như nhiệt độ, ánh sáng, chuyển động, áp suất hoặc độ ẩm và chuyển đổi thành dữ liệu điện tử.

+ Cung cấp nguồn dữ liệu thô liên tục, theo thời gian thực để các thuật toán học máy (Machine Learning) huấn luyện, suy luận và đưa ra quyết định.

- GV tổ chức để HS thực hiện mục “EM CÓ THỂ” theo nhóm ở nhà. 

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS ôn tập lại các kiến thức đã học về cảm biến 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày, tổng kết bài học về các nội dung: 

+ Cảm biến và cách phân loại cảm biến 

+ Nguyên tắc hoạt động của điện trở quang và điện trở nhiệt 

+ Nguyên tắc hoạt động của cảm biến ánh sáng và cảm biến nhiệt độ sử dụng điện trở quang và điện trở nhiệt 

- GV mời HS khác nhận xét, bổ sung. 

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, tổng kết và chuyển sang nội dung luyện tập.

V. TỔNG KẾT 

- HS trình bày lại các nội dung chính trong bài: 

+ Cảm biến và cách phân loại cảm biến 

+ Nguyên tắc hoạt động của điện trở quang và điện trở nhiệt 

+ Nguyên tắc hoạt động của cảm biến ánh sáng và cảm biến nhiệt độ sử dụng điện trở quang và điện trở nhiệt 

   

[11.C3.2]: HS mô tả được công nghệ cảm biến là giác quan thu thập dữ liệu cho các mô hình AI/IoT.

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: HS củng cố lại kiến thức thông qua hệ thống câu hỏi trắc nghiệm và bài tập tự luận

b. Nội dung: GV trình chiếu câu hỏi, HS suy nghĩ trả lời

c. Sản phẩm học tập: HS đưa ra được các đáp án đúng

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

   

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để giải một số bài tập vận dụng liên quan

b. Nội dung: GV nêu nhiệm vụ; HS vận dụng kiến thức đã học, kiến thức để trả lời câu hỏi. 

c. Sản phẩm học tập: HS trình bày các dự án nhóm đã chuẩn bị

d. Tổ chức thực hiện: Câu trả lời của HS về vấn đề GV đưa ra 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm và thực hiện bài tập sau:

Nhiệm vụ 1: Giả sử có nhiều linh kiện là điện trở bị mất nhãn. Trong số đó có một số linh kiện là quang điện trở, một số linh kiện là nhiệt điện trở và một số điện trở thông thường. Hãy thảo luận để đưa ra phương án nhận biết linh kiện quang điện trở và nhiệt điện trở.

Nhiệm vụ 2: Trong các hệ thống cảnh báo cháy hoặc giám sát bệnh nhân tự động kết hợp AI và cảm biến, phân tích lý do vì sao không nên để AI tự động đưa ra các quyết định can thiệp nguy hiểm mà cần có sự xác nhận, kiểm soát trực tiếp của con người?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận nhóm và vận dụng kiến thức đã học, kiến thức thực tế để trả lời câu hỏi. 

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 

Bước 3: HS báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện HS trả lời: 

Nhiệm vụ 1: Phương án nhận biết linh kiện quang điện trở và nhiệt điện trở

- Nhận biết qua hình dạng: Quang điện trở bao giờ cũng được thiết kế có “cửa sổ” trong suốt để ánh sáng có thể chiếu tới điện cực và lưới nhạy quang trong khi nhiệt điện trở và các điện trở khác thì không có “cửa sổ này”.

- Nhận biết dựa vào tính chất điện:

1. Chiếu ánh sáng vào các linh kiện và do điện trở. Nếu linh kiện nào có điện trở thay đổi thì đó là quang điện trở.

2. Số điện trở còn lại được làm nóng và đo điện trở. Nếu linh kiện nào có điện trở thay đổi thì đó là điện trở nhiệt.

Nhiệm vụ 2: HS thảo luận nguyên tắc 'Con người làm trung tâm (Human-in-the-loop)', cảm biến có thể bị nhiễu/lỗi phần cứng hoặc AI có thể ra quyết định sai lệch, do đó quyết định xử lý quan trọng (như phun chất chữa cháy độc hại, tiêm thuốc tự động) bắt buộc phải do con người phê duyệt.

- Các nhóm HS nhận xét, đánh giá chấm chéo dự án học tập của nhóm bạn. 

Bước 4: GV đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

GV kết thúc tiết học.

[11.A1.1: HS thể hiện tư duy lấy con người làm trung tâm, phân tích vai trò kiểm soát, chịu trách nhiệm cuối cùng của con người khi vận hành hệ thống AI tích hợp cảm biến.]

* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ôn tập và củng cố kiến thức vừa học trong bài 

- Xem trước nội dung Bài 8. Bộ khuếch đại thuật toán và thiết bị đầu ra   

   

Thông tin tải tài liệu:

Phía trên chỉ là 1 phần, tài liệu khi tải sẽ có đầy đủ. Xem và tải: Giáo án tích hợp NLS chuyên đề Vật lí 11 (cả năm) - Tại đây

Tài liệu khác

Chat hỗ trợ
Chat ngay