Biết được việc lưu trữ dữ liệu trên máy tính đòi hỏi phải được tổ chức một cách khoa học với những yêu cầu đã được khái quát và hệ thống hóa.
Hiểu được khái niệm CSDL và các thuộc tính cơ bản của CSDL.
Trình bày được khái niệm CSDL và các thuộc tính cơ bản của CSDL.

2. Năng lực

Năng lực chung:

Năng lực tự chủ, tự học: Chủ động học tập, tìm hiểu nội dung bài học, biết lắng nghe và trả lời nội dung trong bài học.
Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Tham gia tích cực vào hoạt động luyện tập, làm bài tập củng cố.
Năng lực giao tiếp và hợp tác: Thực hiện tốt nhiệm vụ trong hoạt động nhóm.

Năng lực riêng:

Năng lực tin học giải quyết vấn đề: Hình thành, phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và truyền thông.
Nâng cao khả năng phân tích và tư duy khái quát.

Năng lực số:

1.1.NC1a: Đáp ứng được nhu cầu thông tin.
1.3.NC1b: Triển khai được việc tổ chức và sắp xếp dữ liệu, thông tin và nội dung trong môi trường có cấu trúc.
2.1.NC1a: Sử dụng được nhiều công nghệ số để tương tác.
5.2.NC1a: Đánh giá được vấn đề trong bài toán tin học.
6.2.NC1a: Lựa chọn và sử dụng được các công cụ AI phù hợp để giải quyết vấn đề.

3. Phẩm chất

Ý thức trách nhiệm: Có trách nhiệm hoàn thành các nhiệm vụ được giao; các công việc được phân công khi làm việc nhóm.
Tính cẩn thận, chăm chỉ trong học tập và công việc.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với GV

KHBD, SGV, SGK, SBT Tin học 11 – Định hướng Tin học ứng dụng – Kết nối tri thức, giáo án PPT.
Phòng thực hành máy tính kết nối Internet, máy chiếu.
Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.
Bộ câu hỏi trắc nghiệm trên phần mềm Quizizz.

2. Đối với HS

- SGK, SBT Tin học 11 – Định hướng Tin học ứng dụng – Kết nối tri thức, vở ghi.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

…………………………………………..

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Có cần lưu trữ bảng điểm lớp học không?

a) Mục tiêu: HS nhận biết được rằng khi lưu trữ dữ liệu trên máy tính cần phải tổ chức dữ liệu một cách khoa học, đảm bảo được tính nhất quán và tính độc lập.

b) Nội dung: HS đọc SGK và trả lời Hoạt động 1, thảo luận nhóm xây dựng kiến thức bài, củng cố bằng cách trả lời Câu hỏi SGK trang 55.

c) Sản phẩm: HS thảo luận về việc có cần lưu trữ bảng điểm lớp học không; nêu yêu cầu chung đối với việc lưu trữ dữ liệu của bài toán quản lí; kể tên các mô đun và nhiệm vụ của chúng.

d) Tổ chức thực hiện:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

SẢN PHẨM DỰ KIẾN

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ:

- GV yêu cầu HS đọc Hoạt động 1 – Có cần lưu trữ bảng điểm lớp học không? SGK trang 53 và dẫn dắt: Điểm của mỗi môn học được ghi chép trong sổ điểm môn học và trong sổ điểm lớp học. Và vì sơ suất nào đó mà khác nhau – dữ liệu lưu trữ dư thừa (lưu trữ hai lần) và không nhất quán.

- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm: Vậy có cần lưu trữ bảng điểm lớp học không.

- GV yêu cầu HS hoạt động nhóm bàn, đọc thông tin trong SGK và thực hiện nhiệm vụ:

+ Nêu yêu cầu chung đối với việc lưu trữ dữ liệu của mọi bài toán quản lí.

- GV hướng dẫn HS đọc ví dụ phân tích về sự phụ thuộc giữa tổ chức lưu trữ dữ liệu và phần mềm. Từ đó đặt ra yêu cầu về tổ chức lưu trữ dữ liệu độc lập với phần mềm:

+ Khi chuyển một bản ghi chép điểm môn học trên giấy thành một tệp văn bản diem.txt trên máy tính, người ta thường ghi thành các dòng, mỗi dòng cho một HS với các thông tin ngăn cách nhau bởi dấu phẩy “,”, ở dạng:

Mã lớp, mã học sinh, điểm, điểm, …

Ví dụ: 11A, 1, Dương Hoàng Anh, 8, 7, , 7, 9, 8

(mã lớp: 11A; mã HS: 1; họ tên HS; 4 điểm ĐĐG thường xuyên: 1 ĐĐG giữa kì, 1 ĐĐG cuối kì, không có ĐĐG thường xuyên thứ ba)

+ Phần mềm đọc, cập nhật điểm và lập bảng điểm lớp học sẽ đọc tệp diem.txt từng dòng và tách các thành phần theo dấu phẩy.

→ sự phụ thuộc giữa việc tổ chức lưu trữ dữ liệu và phần mềm.

Ví dụ khi cần đổi dấu phẩy thành dấu chấm phẩy “;” trong tệp diem.txt thì phải sửa phần mềm để tách các thành phần theo dấu chấm phẩy.

→ gây nhiều khó khăn cho công tác bảo trì, phát triển. Do đó đặt ra vấn đề tổ chức lưu trữ dữ liệu sao cho công tác xây dựng phần mềm không phụ thuộc vào tổ chức lưu trữ dữ liệu.

- GV đặt câu hỏi thảo luận: Hãy kể tên các mô đun phần mềm và nhiệm vụ của chúng.

- GV cho HS thảo luận nhóm đôi, trả lời Câu hỏi củng cố kiến thức trang 55:

+ Câu 1: Hãy giải thích yêu cầu về tính nhất quán dữ liệu trong lưu trữ dữ liệu.

+ Câu 2: Tại sao cần tổ chức lưu trữ dữ liệu độc lập với phần mềm?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập:

- HS lắng nghe, trả lời câu hỏi trong phần Hoạt động 1.

- HS lắng nghe GV hướng dẫn, giới thiệu kiến thức mới.

- HS làm việc nhóm đôi, trả lời Câu hỏi củng cố kiến thức.

- GV hỗ trợ, quan sát.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận:

- Đại diện nhóm trình bày.

- Một số HS khác nhận xét, bổ sung cho bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nêu nhận xét, tổng quát lại kiến thức.

1. Yêu cầu tổ chức lưu trữ dữ liệu một cách khoa học

Không cần lưu trữ bảng điểm lớp học do bảng này chỉ là một khung nhìn tổng hợp từ dữ liệu cơ sở bằng cách ghép các bảng điểm môn học.

a) Hạn chế dư thừa trong lưu trữ dữ liệu

Yêu cầu chung đối với việc lưu trữ dữ liệu của mọi bài toán quản lí là cần phải tổ chức việc lưu trữ sao cho có thể hạn chế trùng lặp làm dư thừa dữ liệu, khắc phục những lỗi không nhất quán về dữ liệu.

b) Sự phụ thuộc phần mềm và dữ liệu

- Mô đun Danh sách lớp: đọc và ghi dữ liệu cập nhật vào Danh sách lớp học.

- Mô đun Điểm môn học: đọc dữ liệu từ Danh sách lớp học, tạo lập tệp Bảng điểm môn học nếu chưa có, cập nhật tệp Bảng điểm môn học nếu xuất hiện dòng mới trong Danh sách lớp học; đọc, ghi dữ liệu cập nhật vào Bảng điểm môn học.

- Mô đun Lập bảng điểm: đọc dữ liệu từ Bảng điểm môn học, xử lí dữ liệu để tạo và kết xuất ra bảng điểm lớp học.

Câu hỏi:

Câu 1:

Tính nhất quán dữ liệu đòi hỏi không gây ra mâu thuẫn dữ liệu, ví dụ không được có lưu trữ hai giá trị khác nhau về điểm cuối kì I, môn Toán của HS Dương Hoàng Anh lớp 11A.

Câu 2:

Cần phải tổ chức lưu trữ dữ liệu độc lập với phần mềm để có thể xây dựng, bảo trì và phát triển phần mềm một cách thuận lợi, không tiêu tốn nhiều nguồn lực mỗi khi có thay đổi về tổ chức lưu trữ dữ liệu.

Hoạt động 2: Sự cần thiết phải lưu trữ dữ liệu theo một cấu trúc xác định

a) Mục tiêu: Giới thiệu khái niệm CSDL và một số thuộc tính cơ bản.

b) Nội dung: HS trả lời câu hỏi xây dựng bài về CSDL và một số thuộc tính cơ bản, làm Câu hỏi củng cố SGK trang 57.

c) Sản phẩm:

- HS nêu được khái niệm CSDL và một số thuộc tín cơ bản.

- HS hoàn thành Câu hỏi củng cố kiến thức SGK trang 57.

d) Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a) Mục tiêu: HS củng cố kiến thức về cơ sở dữ liệu thông qua làm bài tập.

b) Nội dung: HS vận dụng kiến thức đã học để trả lời câu hỏi trắc nghiệm và hoàn thành bài tập phần Luyện tập SGK trang 57

c) Sản phẩm học tập:

- HS tham gia trò chơi, trả lời câu hỏi trắc nghiệm

- HS trả lời được có cần lưu trữ cột điểm trung bình trong bảng điểm môn học khi lưu trữ trên máy tính hay không.

- HS lấy ví dụ minh họa cho sự cần thiết của việc lưu trữ dữ liệu độc lập với phần mềm khai thác dữ liệu.

d) Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ:

- GV tổng hợp các kiến thức cần ghi nhớ cho HS.

- GV tổ chức trò chơi trắc nghiệm nhanh trên Quizizz để củng cố toàn bài.

- GV cung cấp mã QR hoặc đường Links cho HS trả lời nhanh một số câu hỏi trắc nghiệm tổng kết bài học.

Câu 1: Mục đích của lưu trữ dữ liệu là gì?

A. Cập nhật dữ liệu

B. Tổ chức dữ liệu

C. Khai thác thông tin

D. Quản lí thông tin

Câu 2: CSDL bán hàng có thể bao gồm những thông tin:

A. Ngày giao dịch, Loại giao dịch (nhập hay xuất)

B. Tên hàng hóa, Mã hàng hóa

C. Đơn vị tính, Số lượng, Đơn giá

D. Cả A, B, C đều đúng

Câu 3: Cho tình huống: Hai đại lí vé máy bay bán cùng một vé ngồi cho hai khách hàng khác nhau.

Tình huống trên đã vi phạm thuộc tính nào của CSDL?

A. Tính độc lập dữ liệu

B. Tính toàn vẹn

C. Tính bảo mật và an toàn

D. Tính nhất quán

Câu 4: Với CSDL tài khoản ngân hàng, người không có thẩm quyền không được truy xuất để lấy thông tin cá nhân hay sửa đổi số dư tài khoản.

Tình huống trên thể hiện thuộc tính nào của CSDL?

A. Tính cấu trúc

B. Tính toàn vẹn

C. Tính bảo mật và an toàn

D. Tính không dư thừa

Câu 5: Đâu là giải pháp đảm bảo tính độc lập dữ liệu?

A. Lưu trữ dữ liệu (có liên quan với nhau) trên hệ thống máy tính một cách có tổ chức (theo một mô hình có cấu trúc)

B. Lưu trữ dữ liệu (không liên quan với nhau) trên hệ thống máy tính một cách có tổ chức (theo một mô hình có cấu trúc)

C. Lưu trữ dữ liệu (có liên quan với nhau) trên hệ thống máy tính một cách tùy ý

D. Lưu trữ dữ liệu (không liên quan với nhau) trên hệ thống máy tính một cách tùy ý

- GV tổ chức cho HS làm Bài 1, 2 phần Luyện tập SGK trang 57

Bài 1: Khi lưu trữ trên máy tính, theo em, có cần lưu trữ cột điểm trung bình trong bảng điểm môn học không?

Bài 2: Hãy lấy một ví dụ minh họa cho sự cần thiết của việc lưu trữ dữ liệu độc lập với phần mềm khai thác dữ liệu.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập:

- HS suy nghĩ, hoàn thành các bài tập GV yêu cầu.

- GV quan sát và hỗ trợ, hướng dẫn.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận:

- HS suy nghĩ, trả lời câu hỏi trắc nghiệm.

- Mỗi bài tập GV mời 1-2 HS trình bày. Các HS khác chú ý chữa bài, theo dõi nhận xét bài làm của các bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV chữa bài, chốt đáp án, tuyên dương các hoạt động tốt, nhanh và chính xác.

Kết quả:

Đáp án trắc nghiệm:

Câu 1	Câu 2	Câu 3	Câu 4	Câu 5
C	B	D	C	A

[2.1.NC1a: HS thực hiện các tương tác được xác định rõ ràng với công nghệ số (làm bài tập online) trong lớp học.]

Bài 1: Không. Vì điểm trung bình môn học là kết quả tính toán theo công thức đã định từ các dữ liệu đã có.

[5.2.NC1a: Đánh giá được vấn đề trong bài toán tin học.]

Bài 2: Có thể đưa ra bất cứ ví dụ nào về việc lưu trữ dữ liệu và phần mềm khai thác thông tin từ dữ liệu lưu trữ đó: dữ liệu hàng hóa và phần mềm quản lí bán hàng, dữ liệu về biến động tiền gửi trong tài khoản ngân hàng và phần mềm quản lí tài khoản,…

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

…………………………………………..