Giáo án NLS và AI Ngữ văn 8 Bài 4: Thực hành tiếng Việt (2)
Giáo án NLS và AI Ngữ văn 8 Bài 4: Thực hành tiếng Việt (2) được thiết kế theo hướng tích hợp năng lực số (NLS) và trí tuệ nhân tạo (AI). Tài liệu giúp giáo viên tổ chức hoạt động học tập sáng tạo, ứng dụng công nghệ hiệu quả. Đây là bản giáo án mới nhất, giáo viên tham khảo để giảng dạy tốt hơn.
=> Giáo án Ngữ văn 8 tích hợp NLS và AI
Ngày soạn: .../.../...
Ngày dạy: .../.../....
TIẾT : THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
SẮC THÁI NGHĨA CỦA TỪ VÀ VIỆC LỰA CHỌN TỪ NGỮ
I. MỤC TIÊU
1. Mức độ yêu cầu cần đạt
- HS nhận biết được nghĩa của một số yếu tố Hán Việt thông dụng và nghĩa của những từ có yếu tố Hán Việt đó
HS hiểu được sắc thái nghĩa của từ ngữ (từ ngữ Hán Việt) và biết lựa chọn, sử dụng từ ngữ phù hợp với sắc thái
2. Năng lực
a. Năng lực chung
- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác...
b. Năng lực riêng biệt
- Năng lực thu thập các thông tin liên quan đến bài thực hành
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận, hoàn thành các bài tập sắc thái nghĩa của từ và lựa chọn từ ngữ
- Năng lực tiếp thu tri thức tiếng việt để hoàn thành các bài tập, vận dụng thực tiễn
c. Năng lực số
- 2.2.TC2a: Thực hiện tìm kiếm và chọn lọc thông tin từ các từ điển điện tử, kho ngữ liệu số để tra cứu nghĩa yếu tố Hán Việt.
- 5.2.TC2a: Chỉnh sửa, cải thiện văn bản số bằng cách thay thế từ ngữ để tạo ra các sắc thái biểu cảm khác nhau.
- 6.1.TC2a: Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích sự khác biệt về sắc thái giữa các cặp từ đồng nghĩa và hỗ trợ lựa chọn từ ngữ tối ưu theo ngữ cảnh.
d. Năng lực AI
- 8.A1.2 (Tính chủ động của con người): Nhận biết được những rủi ro khi lạm dụng công cụ AI tạo sinh khi phân tích sắc thái nghĩa của từ và tra cứu từ vựng (như nguy cơ tiếp nhận thông tin giải nghĩa hời hợt, lỗi "ảo giác công nghệ" về ngữ cảnh của các yếu tố Hán Việt); từ đó thấy được sự cần thiết và hình thành thói quen chủ động đối chiếu, kiểm chứng thông tin từ AI bằng các từ điển tiếng Việt chính thống.
3. Phẩm chất:
- Thái độ học tập nghiêm túc, chăm chỉ.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Chuẩn bị của giáo viên:
- KHBD
- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi
- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp
- Bảng giao nhiệm vụ cho học sinh học ở nhà
- Máy tính, máy chiếu.
- Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
- Công cụ AI hỗ trợ: ChatGPT, Copilot.
2. Chuẩn bị của học sinh:
- SGK, SBT Ngữ văn 8, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi.
- Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng HS thực hiện nhiệm vụ học tập học tập của mình từ đó khắc sâu kiến thức nội dung bài học sắc thái nghĩa của từ và việc lựa chọn từ ngữ
b. Nội dung: GV đặt những câu hỏi gợi mở vấn đề cho HS.
c. Sản phẩm: Bài trình bày của HS về việc tại sao cần phải lựa chọn các từ ngữ có
sắc thái phù hợp trong nói và viết
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV yêu cầu HS trả lời các câu hỏi sau: Vì sao trong nói (viết), cần lựa chọn các từ ngữ có sắc thái phù hợp? Để lựa chọn từ ngữ phù hợp với việc thể hiện nghĩa của văn bản, người viết hoặc nói cần phải làm gì?
- GV tiếp tục chiếu cho HS xem video AI được thiết kế riêng cho bài học và yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS nghe GV nêu yêu cầu, suy nghĩ hoàn thành bài tập.
- HS sử dụng smartphone truy cập từ điển Hán Nôm trực tuyến (hvdic.thivien.net) để tìm nhanh 2 cặp từ đồng nghĩa thuần Việt - Hán Việt thể hiện sắc thái khác nhau.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời 2 – 3 HS trả lời
Lựa chọn từ ngữ phù hợp với việc thể hiện nghĩa của văn bản giúp diễn đạt chính xác và hiệu quả điều mà người nói (viết) muốn thể hiện. Để lựa chọn từ ngữ phù hợp với việc thể hiện nghĩa của văn bản, người viết hoặc nói cần:
- Xác định nội dung cần diễn đạt
- Huy động các từ ngữ đồng nghĩa, gần nghĩa, từ đó lựa chọn những từ có chức năng diễn đạt chính xác nhất nội dung muốn thể hiện.
- Chú ý kết hợp hài hoà giữa từ ngữ được lựa chọn với những từ ngữ được sử dụng trước và sau nó trong cùng một câu (đoạn) văn.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- GV nhận xét câu trả lời của HS, yêu cầu các HS khác lắng nghe có đưa ra nhận xét, góp ý cho phần trình bày của bạn.
[2.2.TC2a: HS thực hiện tìm kiếm và chọn lọc thông tin từ các từ điển điện tử, kho ngữ liệu số để tra cứu nghĩa yếu tố Hán Việt.]
[2.1.TC2a: HS thực hiện các tương tác cơ bản với học liệu số (xem video, trả lời câu hỏi trên môi trường số)].
2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Củng cố kiến thức đã học
a. Mục tiêu: Nắm được kiến thức về sắc thái nghĩa của từ và việc lựa chọn từ ngữ
b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến bài học.
c. Sản phẩm học tập: HS trả lời các kiến thức về sắc thái nghĩa của từ và việc lựa chọn từ ngữ
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS | DỰ KIẾN SẢN PHẨM | NLS |
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS dựa vào kiến thức đã học và phần chuẩn bị bài ở nhà, trả lời các câu hỏi sau: + Có những sắc thái nghĩa cơ bản nào? + Có những lưu ý khi trong việc lựa chọn, sử dụng từ Hán Việt? - GV trình chiếu màn hình tương tác với AI, nhập lệnh: "Phân tích sắc thái ý nghĩa của từ 'Giới' trong 'Biên giới' và 'Giới thiệu'. Tại sao không thể hoán đổi chúng?". HS quan sát cách AI phân tích sự khác biệt sắc thái để hiểu sâu hiện tượng đồng âm. + GV dặn dò HS rà soát dữ liệu: "Khi quan sát quy trình phân tích của AI trên màn hình, các em cần ghi nhớ rủi ro 'ảo giác công nghệ' (hallucination) của các mô hình ngôn ngữ lớn. AI có thể đưa ra các phân tích có vẻ rất trôi chảy, logic nhưng thực chất lại giải nghĩa sai lệch về nguồn gốc lịch sử hoặc nhầm lẫn ngữ cảnh của các yếu tố Hán Việt đồng âm. Vì thế, tuyệt đối không sao chép máy móc kết quả từ máy. Chúng ta cần luôn có thói quen đối chiếu và kiểm chứng thông tin của AI cung cấp với phần Tri thức Ngữ văn trong SGK và các từ điển chính thống khác để xác chứng độ tin cậy." Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS nghe câu hỏi, trả lời Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận hoạt động và thảo luận - GV mời 2 – 3 HS trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe và nhận xét, góp ý, bổ sung. Bước 4: Đánh giá kết quả HS thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức è Ghi lên bảng. | I. Ôn lại kiến thức 1. Các sắc thái nghĩa cơ bản Có những sắc thái nghĩa cơ bản như: trang trọng- thân mật- suồng sã, tích cực- tiêu cực, tốt nghĩa- xấu nghĩa, … Trong giao tiếp, cần chú ý sử dụng các sắc thái nghĩa phù hợp để phát huy được hiệu quả biểu đạt 2. Lưu ý trong việc lựa chọn từ ngữ (ở đây là từ Hán Việt) - So với những từ thuần Việt có nghĩa tương đồng, nhóm từ ngữ Hán Việt thường gợi ấn tượng về sự cổ kính, trang trọng + Sắc thái cổ kính, ví dụ: Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp (Huy Cận, Tràng giang). Nếu thay tràng giang bằng sông dài thì câu thơ của Huy Cận sẽ mất đi sắc thái này + Sắc thái trang trọng, ví dụ: Hôm nay, phu nhân Thủ tướng đến thăm các cháu ở nhà trẻ Hoa hồng. Cách dùng từ phu nhân (thay vì dùng từ vợ) phù hợp với vị thế của người được nói đến | 6.1.TC2a: HS ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích sự khác biệt về sắc thái giữa các cặp từ đồng nghĩa và hỗ trợ lựa chọn từ ngữ tối ưu theo ngữ cảnh. 8.A1.2: Học sinh phát hiện rủi ro thông tin sai lệch từ AI tạo sinh; có thói quen đối chiếu, kiểm chứng đa nguồn đáng tin cậy để xác chứng dữ liệu trước khi tiếp thu. |
3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức về tiếng việt
b. Nội dung: GV chiếu bài tập, HS suy nghĩ, trả lời.
c. Sản phẩm học tập: HS hoàn thành các bài tập trong sách giáo khoa.
d. Tổ chức thực hiện: