Giáo án NLS chuyên đề Kinh tế pháp luật 10 Bài 6: Khái niệm và nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự Việt Nam

CHUYÊN ĐỀ 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VÀ 

NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ

BÀI 6: KHÁI NIỆM VÀ NGUYÊN TẮC CƠ BẢN

CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

(5 tiết)

I. MỤC TIÊU

1. Về kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Nêu được khái niệm, các nguyên tắc của pháp luật hình sự Việt Nam. 

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Tự chủ và tự học để có những kiến thức cơ bản về khái niệm, các nguyên tắc của pháp luật hình sự Việt Nam. 
• Giao tiếp và hợp tác trong làm việc nhóm để thực hiện những hoạt động học tập. 
• Giải quyết vấn đề sáng tạo trước những tình huống đặt ra trong bài học và trong thực tiễn cuộc sống liên quan đến pháp luật hình sự Việt Nam. 

Năng lực đặc thù: 

• Điều chỉnh hành vi: Hiểu được trách nhiệm của công dân trong việc góp phần xây dựng pháp luật hình sự Việt Nam; Phân tích, đánh giá được thái độ, hành vi, việc làm của bản thân và người khác trong chấp hành pháp luật hình sự ; Đồng tình, ủng hộ những thái độ, hành vi, việc làm vi phạm pháp luật hình sự. 
• Tìm hiểu và tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội: Hiểu được một số vấn đề cơ bản về pháp luật hình sự Việt Nam; Bước đầu đưa ra các quyết định hợp lí và tham gia giải quyết được một số vấn đề của cá nhân, gia đình và cộng đồng bằng các hành vi, việc làm phù hợp với pháp luật hình sự Việt Nam. 

Năng lực số:

• Duyệt, tìm kiếm và lọc dữ liệu, thông tin và nội dung số: Áp dụng kỹ thuật tìm kiếm để lấy được dữ liệu, thông tin và nội dung trong môi trường số (1.1.NC1b)
• Đánh giá dữ liệu, thông tin và nội dung số: Thực hiện đánh giá được độ tin cậy và tính chính xác của các nguồn dữ liệu, thông tin và nội dung số (1.2.NC1a)
• Xác định nhu cầu và giải pháp công nghệ: Sử dụng được các cách khác nhau để điều chỉnh và tùy chỉnh môi trường số theo nhu cầu cá nhân (5.2.NC1b)
• Sử dụng Trí tuệ nhân tạo: Sử dụng hiệu quả hệ thống AI để tạo nội dung, khám phá kiến thức và giải quyết vấn đề bằng cách tinh chỉnh prompt/câu lệnh có cấu trúc (6.2.NC1b)

Năng lực AI:

• 10.A1.2 (Tư duy lấy con người làm trung tâm): Giải thích được tại sao việc con người kiểm soát AI là quan trọng, thông qua việc liên hệ đến các giá trị như an toàn, công bằng và quyền lợi con người (thông qua việc chủ động rà soát, đối chiếu và đánh giá tính chính xác, rủi ro "ảo giác AI" của các thông tin tư vấn pháp lý do AI cung cấp trước khi sử dụng).

3. Phẩm chất

• Trung thực và có trách nhiệm công dân khi thực hiện pháp luật hình sự.
• Nhân ái, yêu nước, tin tưởng và chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam. 

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• Sách Chuyên đề học tập Giáo dục kinh tế pháp luật 10, SGV Chuyên đề học tập Giáo dục kinh tế pháp luật 10, Giáo án (kế hoạch dạy học).
• Tranh ảnh, clip, câu chuyện, trò chơi, ví dụ thực tế,...liên quan đến pháp luật hình sự Việt Nam. 
• Một số điều luật liên quan trực tiếp tới bài học trong Bộ luật Hình sự Việt Nam. 
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
• Thiết bị và hạ tầng số bổ sung: Nền tảng lớp học ảo (LMS), tài khoản công cụ trí tuệ nhân tạo hỗ trợ học tập (Gemini / ChatGPT / Copilot), hệ sinh thái Google Workspace (Google Docs).
• Hệ thống bài tập trắc nghiệm trên Quizizz/ website kenhhoctap.edu.vn.

2. Đối với học sinh

• Sách chuyên đề học tập Giáo dục kinh tế pháp luật 10. 
• Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến nội dung bài học Khái niệm và nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự Việt Nam. 
• Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Khai thác vốn sống, trải nghiệm của HS về chủ đề bài học; Tạo tâm thế tích cực, hứng thú học tập cho HS và kết nối với bài học mới. 

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS chơi trò chơi “Đối mặt” – Kể tên các hành vi vi phạm pháp luật hình sự Việt Nam. 

c. Sản phẩm: HS kể tên các hành vi vi phạm pháp luật hình sự Việt Nam.

d. Tổ chức thực hiện

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chia HS thành 2 đội chơi và tổ chức cho HS chơi trò chơi “Đối mặt” – Kể tên các hành vi vi phạm pháp luật hình sự Việt Nam. 

+ Đội nào trả lời được đúng, nhanh và nhiều nhất về tên các hành vi vi phạm pháp luật hình sự Việt Nam, đội đó sẽ là đội chiến thắng. 

+ Đội thua cuộc sẽ hát,....(do HS hoặc GV lựa chọn). 

- Sau khi khi chơi trò chơi, GV mời một số HS chia sẻ bài học rút ra từ hành vi vi phạm đó. 

- GV hướng dẫn HS sử dụng điện thoại thông minh cá nhân kết nối Internet, áp dụng kỹ thuật tìm kiếm nâng cao bằng toán tử dấu ngoặc kép (nhập từ khóa: "hành vi phạm tội hình sự" + "tin tức") trên công cụ tìm kiếm để nhanh chóng định vị, truy xuất chính xác danh mục các hành vi phạm tội hình sự thực tế để hỗ trợ câu trả lời cho đội chơi của mình.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS lắng nghe GV nêu tên trò chơi, chia thành hai đội chơi và lắng nghe GV phổ biến luật chơi.

- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện lần lượt hai đội chơi nêu tên các hành vi vi phạm pháp luật hình sự Việt Nam. 

- GV mời đại diện một số HS chia sẻ bài học rút ra từ hành vi vi phạm đó.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, nêu ý kiến bổ sung (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận phần trả lời của HS.

- GV dẫn dắt HS vào bài học: Trong hệ thống pháp luật của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mỗi ngành luật điều chỉnh một lĩnh vực quan hệ xã hội nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, của công dân, bảo đảm pháp chế, phòng chống vi phạm pháp luật. Khi tính chất nguy hiểm của hành vi vi phạm pháp luật chưa cao, Nhà nước có thể áp dụng các chế tài hành chính, dân sự,... nhưng khi hành vi vi phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cao, Nhà nước sẽ áp dụng các biện pháp xử lí nghiêm khắc đó chính là chế tài hình sự, được quy đïnh trong pháp luật hình sự. Bài học giúp chúng ta hiểu về khái niệm và các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự Việt Nam; nhận biết tác hại, hậu quả của hành vi vi phạm pháp luật hình sự trong các tình huống thường gặp và nêu được ý kiến phân

tích, đánh giá, tranh luận về một số vấn đề đơn giản thường gặp liên quan đến pháp luật hình sự. Chúng ta cùng vào Bài 6: Khái niệm và nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự Việt Nam. 

[1.1.NC1b: HS áp dụng kỹ thuật tìm kiếm để lấy được dữ liệu, thông tin và nội dung trong môi trường số.]

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1. Tìm hiểu khái niệm pháp luật hình sự 

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nêu được khái niệm pháp luật hình sự. 

b. Nội dung: 

- GV yêu cầu HS làm việc nhóm đôi, đọc thông tin, nghiên cứu trường hợp trong SGK để trả lời câu hỏi :

+ M đã có hành vi vi phạm pháp luật như thế nào? M đã phải gánh chịu hậu quả của pháp lí là gì?

+ Pháp luật hình sự có vị trí, vai trò như thế nào trong hệ thống pháp luật Việt Nam?

- GV mời đại diện một số nhóm trả lời câu hỏi, các nhóm khác nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có). 

- GV nhận xét, kết luận về khái niệm pháp luật hình sự. 

c. Sản phẩm: Nội dung trả lời của HS về khái niệm pháp luật hình sự và chuẩn kiến thức của GV.

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 2. Tìm hiểu các thuật ngữ cơ bản của pháp luật hình sự

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nêu được một số thuật ngữ cơ bản của pháp luật hình sự như tội phạm và các khái niệm liên quan. 

b. Nội dung: 

- GV yêu cầu HS làm việc nhóm, đọc thông tin, nghiên cứu tình huống trong SGK và trả lời các câu hỏi:

+ Hành vi vi phạm pháp luật của A và N đã gây tác hại như thế nào đối với xã hội?

+ Vì sao N bị đưa ra xét xử, còn A chỉ bị xử phạt hành chính?

+ Em hãy chỉ ra các dấu hiệu sau trong hành vi vi phạm pháp luật của N :

• Tính nguy hiểm cho xã hội. 
• Tính có lỗi. 
• Tính trái pháp luật. 
• Tính chịu hình phạt.

- GV phân tích và giảng giải một số nội dung được quy định trong Bộ luật Hình sự để HS hiểu và trả lời câu hỏi. 

- GV mời đại diện các nhóm trình bày câu trả lời. Các nhóm khác lắng nghe, nhận xét và bổ sung ý kiến. 

- GV nhận xét, kết luận và nhấn mạnh về tội phạm – thuật ngữ cơ bản của pháp luật hình sự. 

c. Sản phẩm: Nội dung trả lời của HS về một số thuật ngữ cơ bản của pháp luật hình sự như tội phạm và các khái niệm liên quan và chuẩn kiến thức của GV.

d. Tổ chức hoạt động:

Hoạt động 3. Tìm hiểu các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự Việt Nam

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nêu được các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự Việt Nam. 

b. Nội dung: 

- GV yêu cầu HS làm việc nhóm, mỗi nhóm nghiên cứu thông tin, trường hợp về một nguyên tắc, thảo luận và trả lời câu hỏi liên quan. 

- Các nhóm thảo luận và cử đại diện trình bày, cả lớp lắng nghe và bổ sung ý kiến. 

- GV nhận xét và kết luận về các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự Việt Nam. 

c. Sản phẩm: Nội dung trả lời của HS về các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự Việt Nam và chuẩn kiến thức của GV.

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố kiến thức đã học, thực hành xử lí một số tính huống. 

b. Nội dung: GV yêu cầu HS thảo luận nhóm đôi, thảo luận theo nhóm, vận dụng kiến thức đã học về khái niệm và nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. 

c. Sản phẩm: HS hoàn thành các câu hỏi bài tập 1- 6 phần Luyện tập SGK tr.51-53. 

d. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1: Thảo luận nhóm đôi

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS thảo luận theo nhóm đôi. 

- GV yêu cầu các nhóm hoàn thành yêu cầu bài tập 1 – 5 SGK tr.51-53. 

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận nhóm đôi, vận dụng kiến thức đã học về khái niệm và nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. 

- GV theo dõi quá trình HS thảo luận, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện một số nhóm đôi trả lời câu hỏi bài tập:

Bài tập 1

a. Không đồng tình, vì chỉ những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự mới là tội phạm.

b. Không đồng tình, vì một hành vi bị coi là tội phạm phải có đủ bốn dấu hiệu: tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi, tính có lỗi, tính trái pháp luật hình sự và tính chịu hình phạt.

c. Đồng tình, vì nếu hành vi đe doa đó có căn cứ làm cho người bị đe dọa do sợ rằng việc đe dọa này sẽ được thực hiện thì hành vi đó cũng được coi là hành vi nguy hiểm cho xã hội. Ví dụ Điều 133 Bộ luật Hình sự - tội đe dọa giết người.

d. Không đồng tình, vì đối với mỗi tội phạm, người phạm tội chỉ bị áp dụng một hình phạt chính và có thể bị áp dụng một hoặc một số hình phạt bổ sung.

e. Không đồng tình, vì khi quyết định hình phạt, Toà án căn cứ vào quy định của Bộ luật Hình sự, cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự.

g. Không đồng tình, vì hình phạt ngoài mục đích trừng trị người phạm tội, còn có mục đích giáo dục họ ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống, ngăn ngừa họ phạm tội mới; giáo dục người khác tôn trọng pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm.

Bài tập 2:

a. Đua xe trái phép là hành vi cản trở giao thông, gây nguy hiểm, mất an toàn đối với người tham gia giao thông và bản thân.

b. Trộm cắp tài sản của công dân là hành vi xâm phạm quyền sở hữu tài sản của công dân.

c. Trả thù người tố cáo là hành vi xâm phạm quyền tố cáo - xâm phạm một trong các quyền dân chủ của công dân.

d. Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm có nội dung bịa đặt, gây hoang mang trong nhân dân là hành vi xâm phạm trật tự, an toàn xã hội.

e. Vận chuyển trái phép hàng hoá, tiền tệ qua biên giới là hành vi xâm phạm trật tự quản lí kinh tế mà cụ thể là trật tự quản lí việc xuất nhập khẩu hàng hoá, tiền tệ, kim khí, đá quý.

à Đây là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, được quy định trong Bộ luật Hình sự. Người thực hiện những hành vi này, tuỳ theo tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vị, lỗi của người thực hiện hành vi,... có thể phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Bài tập 3: 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Nhiệm vụ 2: Thảo luận nhóm

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS vận dụng những điều đã học vào thực tiễn cuộc sống để phát hiện và giải quyết các vấn đề liên quan tới pháp luật hình sự một cách chủ động, sáng tạo. 

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, vận dụng những điều đã học về khái niệm và nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự Việt Nam để giải quyết các vấn đề liên quan tới pháp luật hình sự.

c. Sản phẩm: HS hoàn thành câu hỏi bài tập 1,2 phần Vận dụng SGK tr.53. 

d. Tổ chức thực hiện 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..