Giáo án NLS chuyên đề Ngữ văn 10 CĐ 1 Phần 2: Viết báo cáo nghiên cứu về một vấn đề văn học dân gian

Nhiệm vụ 1: Các bước triển khai nghiên cứu một hình tượng nhân vật trong truyện cổ dân gian

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

• GV đặt câu hỏi để HS có thể suy nghĩ trả lời:

+ Khi triển khai bài viết về hình tượng nhân vật cần thực hiện theo các bước nào?

- Để làm việc nhóm hiệu quả cho phần này, nhóm trưởng hãy đề xuất các công cụ số (ví dụ tạo một tệp Google Docs dùng chung) để các thành viên có thể cùng soạn thảo đề cương trực tuyến.

• HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

• Các nhóm thảo luận để trả lời câu hỏi
• HS thao tác mở Google Docs, thảo luận lập dàn ý.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện nhóm lên trả lời câu hỏi

- Các nhóm khác lắng nghe nhận xét và bổ sung

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 2: Các bước triển khai nghiên cứu một loại hình tượng trong thơ ca dân gian

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

• GV đặt câu hỏi để HS có thể suy nghĩ trả lời:

+ Khi triển khai bài viết cần thực hiện theo các bước nào?

• HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

• Các nhóm thảo luận để trả lời câu hỏi

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện nhóm lên trả lời câu hỏi

- Các nhóm khác lắng nghe nhận xét và bổ sung

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 3: Các bước triển khai nghiên cứu một loại chi tiết trong truyện cổ dân gian

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

• GV đặt câu hỏi để HS có thể suy nghĩ trả lời:

+ Khi triển khai bài viết cần thực hiện theo các bước nào?

• HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

• Các nhóm thảo luận để trả lời câu hỏi

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện nhóm lên trả lời câu hỏi

- Các nhóm khác lắng nghe nhận xét và bổ sung

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 4: Các bước triển khai nghiên cứu một lễ hội dân gian

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

• GV đặt câu hỏi để HS có thể suy nghĩ trả lời:

+ Khi triển khai bài viết cần thực hiện theo các bước nào?

• HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

• Các nhóm thảo luận để trả lời câu hỏi

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện nhóm lên trả lời câu hỏi

- Các nhóm khác lắng nghe nhận xét và bổ sung

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức.

II. Tìm hiểu cách triển khai báo cáo theo từng hướng nghiên cứu và loại đề tài

1. Nghiên cứu một loại hình tượng nhân vật trong truyện cổ dân gian

- Bước 1: Chuẩn bị (soát lại hồ sơ tài liệu để hình dung tổng thể).

• Loại hình tượng làm bạn chú ý (Ví dụ: hình tượng nhân vật anh hùng, dũng sĩ, người xấu xí, người mồ côi, người em út,...).
• Xác định chính xác tên của đề tài nghiên cứu. 
• Các văn bản có loại hình tượng muốn nghiên cứu (Ví dụ: các truyện Thánh Gióng, An Dương Vương,... có nhân vật anh hùng; các truyện Tấm Cám, Thạch Sanh,... có nhân vật mồ côi;...). 
• Các bài nghiên cứu có liên quan, đánh dấu vào những phần cần trích dẫn. 

- Bước 2: Tìm ý lập đề cương ( chú ý các câu hỏi, gợi ý trong SGK để lập đề cương có tính khả thi).

+ Đặt vấn đề:

• Nêu lí do chọn loại nhân vật.
• Giải thích tên gọi (nếu bạn tự đặt tên cho loại nhân vật). 
• Kể tên các nhân vật cùng loại (kèm tên tác phẩm). 

+ Giải quyết vấn đề

• Trình bày ý kiến của giới nghiên cứu (lược thuật, trích dẫn).
• Phân tích đặc điểm của hình tượng nhân vật. 
• Phân tích ý nghĩa của hình tượng nhân vật. 
• Nhận xét, đánh giá sức sống của hình tượng trong đời sống hiện nay. 

+ Kết luận

• Khẳng định giá trị đặc sắc của hình tượng.
• Đề xuất những hướng nghiên cứu tiếp theo. 

- Bước 3: Viết (chú ý các yêu cầu về nội dung, gợi ý về ngôn ngữ diễn đạt, cách đưa dẫn chứng và trích dẫn ý kiến, cách hình thành và sử dụng sơ đồ bảng biểu).

+ Triển khai các ý đã hình thành ở đề cương thành những đoạn văn, sắp xếp các đoạn văn theo trình tự hợp lí và liên kết thành bài nghiên cứu hoàn chỉnh. 

+ Chọn cách diễn đạt phù hợp với nội dung từng phần. 

+ Trích dẫn chính xác và chú thích nguồn đúng quy định. 

+ Sử dụng kết hợp hình ảnh, sơ đồ, bảng biểu để minh chứng. 

+ Lập danh mục tài liệu tham khảo đúng quy định. 

+ Trình bày phụ lục (nếu có). 

- Bước 4: Chỉnh sửa, hoàn thiện ( về nội dung và hình thức)

Đối chiếu với đề cương đã xây dựng, tự rà soát bài viết theo các tiêu chí sau: 

+ Đảm bảo trình bày rõ ràng những ý kiến, phát hiện về loại hình tượng trong truyện cổ dân gian đã chọn. 

+ Tuân thủ những quy định về trích dẫn và chú thích nguồn tài liệu. 

+ Đảm bảo dùng từ, đặt câu chính xác và viết đúng chính tả. 

2. Nghiên cứu một loại hình tượng trong truyện cổ dân gian

- Bước 1: Chuẩn bị (soát lại hồ sơ tài liệu để hình dung tổng thể).

• Hình dung tổng thể về những thông tin thu thập được và yêu cầu, cách thức triển khai. 
• Kiểm tra tên đề tài và điều chỉnh cho phù hợp với nội dung nghiên cứu sắp triển khai. 
• Tập hợp các bài ca dao có chứa hình tượng (hoặc những dị bản gần gũi). 
• Soát lại các công trình nghiên cứu có liên quan, đánh dấu những phần có thể trích dẫn hoặc bàn luận. 

- Bước 2: Tìm ý lập đề cương ( chú ý các câu hỏi, gợi ý trong SGK để lập đề cương có tính khả thi).

+ Đặt vấn đề:

• Nêu lí do chọn loại hình tượng (đặc sắc, xuất hiện nhiều lần, gợi những cách nhìn nhận, đánh giá khác nhau,...).
• Trình bày phạm vi tìm kiếm bài ca dao có hình tượng. 

+ Giải quyết vấn đề

• Xác định tên gọi hình tượng (Ví dụ: hình tượng con cò, hình tượng cặp đôi bến – thuyền, hình tượng chiếc áo, có thể mở rộng với các biến thể khăn, yếm,...).
• Phân tích ý kiến của các nhà nghiên cứu (ý kiến gợi mở, cần trao đổi). 
• Trình bày kết quả khảo sát, thống kê: lập bảng thống kê để phân tích số lượng, nhận diện các loại hình tượng. 
• Phân tích các ý nghĩa của hình tượng (Ví dụ: con cò – thiên nhiên đất nước, con cò – người phụ nữ tần tảo, con cò – số phận bất hạnh,...).
• Nhận xét, đánh giá sức sống của hình tượng được tái sinh trong thơ ca hiện đại, chẳng hạn hình tượng con cò trong bài thơ Con cò của Chế Lan Viên. 

+ Kết luận

• Khẳng định giá trị đặc sắc của hình tượng.
• Đề xuất những hướng nghiên cứu tiếp theo. 

- Bước 3: Viết (chú ý các yêu cầu về nội dung, gợi ý về ngôn ngữ diễn đạt, cách đưa dẫn chứng và trích dẫn ý kiến).

+ Triển khai các ý đã hình thành ở đề cương thành những đoạn văn, sắp xếp các đoạn văn theo trình tự hợp lí và liên kết thành bài nghiên cứu hoàn chỉnh. 

+ Chọn cách diễn đạt phù hợp với nội dung từng phần. 

+ Trích dẫn chính xác và chú thích nguồn đúng quy định. 

+ Lập danh mục tài liệu tham khảo đúng quy định. 

+ Trình bày phụ lục (nếu có). 

- Bước 4: Chỉnh sửa, hoàn thiện ( về nội dung và hình thức)

Đối chiếu với đề cương đã xây dựng, tự rà soát bài viết theo các tiêu chí sau: 

+ Đảm bảo trình bày rõ ràng những ý kiến, phát hiện về loại hình tượng trong truyện thơ ca đã chọn. 

+ Tuân thủ những quy định về trích dẫn và chú thích nguồn tài liệu. 

+ Đảm bảo dùng từ, đặt câu chính xác và viết đúng chính tả. 

3. Nghiên cứu một loại chi tiết trong truyện cổ dân gian

- Bước 1: Chuẩn bị (soát lại hồ sơ tài liệu để hình dung tổng thể về đề tài, vấn đề nghiên cứu).

• Tinh chỉnh tên gọi loại chi tiết mà bạn đã chọn. 
• Điều chỉnh phạm vi nghiên cứu cho phù hợp. 
• Soát lại các tài liệu tham khảo, đánh dấu vào những phần sẽ trích dẫn. 

- Bước 2: Tìm ý lập đề cương ( chú ý các câu hỏi, gợi ý trong SGK để lập đề cương có tính khả thi).

+ Đặt vấn đề:

• Nêu lí do chọn chi tiết.
• Trình bày phạm vi tìm kiếm truyện cổ có chứa chi tiết. 

+ Giải quyết vấn đề

• Xác định tên loại chi tiết.
• Phân tích ý kiến của các nhà nghiên cứu. 
• Trình bày kết quả khảo sát, thống kê: lập bảng thống kê để phân tích số lượng, nhận diện các loại chi tiết. 
• Phân tích các ý nghĩa của các loại chi tiết. 
• Nhận xét, đánh giá sức sống của chi tiết trong những loại hình nghệ thuật khác. 

+ Kết luận

• Khẳng định giá trị đặc sắc của chi tiết.
• Đề xuất những hướng nghiên cứu tiếp theo. 

- Bước 3: Viết (chú ý các yêu cầu về nội dung, gợi ý về ngôn ngữ diễn đạt, cách đưa dẫn chứng và trích dẫn ý kiến).

+ Triển khai các ý đã hình thành ở đề cương thành những đoạn văn, sắp xếp các đoạn văn theo trình tự hợp lí và liên kết thành bài nghiên cứu hoàn chỉnh. Chú ý đưa các bảng thống kê, sơ đồ, tranh ảnh vào bài. 

+ Chọn cách diễn đạt phù hợp với văn phong khoa học. 

+ Hoàn chỉnh danh mục tài liệu tham khảo đúng quy cách. 

+ Lập phụ lục giới thiệu các tác phẩm truyện đã khảo sát. 

- Bước 4: Chỉnh sửa, hoàn thiện ( về nội dung và hình thức)

Đối chiếu với đề cương đã xây dựng, tự rà soát bài viết theo các tiêu chí sau: 

+ Đảm bảo trình bày rõ ràng những ý kiến, phát hiện về loại chi tiết trong truyện cổ dân gian. 

+ Tuân thủ những quy định về trích dẫn và chú thích nguồn tài liệu. 

+ Đảm bảo dùng từ, đặt câu chính xác và viết đúng chính tả.

4. Nghiên cứu một lễ hội dân gian

- Bước 1: Chuẩn bị (soát lại hồ sơ tài liệu để hình dung tổng thể về đề tài, vấn đề nghiên cứu).

• Kiểm tra tên đề tài và điều chỉnh cho phù hợp với nội dung nghiên cứu sắp triển khai. 
• Huy động những trải nghiệm và sự hiểu biết của bạn về lễ hội dân gian và tác phẩm văn học dân gian có liên quan. 
• Xem lại các tài liệu có liên quan và đánh dấu vào những phần cần trích dẫn. 

- Bước 2: Tìm ý lập đề cương (dựa vào các tài liệu đã chuẩn bị và các ý đã tìm được).

+ Đặt vấn đề:

• Nêu tên, tầm quan trọng của lễ hội trong đời sống tinh thần cộng đồng.
• Trình bày lí do khiến bạn chọn viết về lễ hội dân gian này. 

+ Giải quyết vấn đề

• Phân tích về lễ hội trên các phương diện: ý nghĩa của việc chọn thời gian và địa điểm.
• Phân tích lí do tổ chức các hoạt động tín ngưỡng và vui chơi. 
• Làm rõ dấu ấn của các tác phẩm văn học dân gian được thể hiện qua những hoạt động trong lễ hội. 
• Nhận xét, đánh giá chiều sâu văn hóa – lịch sử của lễ hội và các giá trị sống của con người Việt Nam được thể hiện qua lễ hội. 
• Nêu những khuyến nghị đối với việc tổ chức lễ hội. 

+ Kết luận

• Đánh giá tổng quát về lễ hội, nêu những bài học có được qua nghiên cứu về lễ hội.
• Đề xuất những hướng nghiên cứu tiếp theo. 

- Bước 3: Viết (chú ý các yêu cầu về nội dung, gợi ý về ngôn ngữ diễn đạt, cách đưa dẫn chứng và trích dẫn ý kiến).

+ Triển khai các ý đã hình thành ở đề cương thành những đoạn văn, sắp xếp các đoạn văn theo trình tự hợp lí và liên kết thành bài nghiên cứu hoàn chỉnh. 

+ Chọn cách diễn đạt phù hợp với văn phong khoa học. 

+ Hoàn chỉnh danh mục tài liệu tham khảo đúng quy cách. 

- Bước 4: Chỉnh sửa, hoàn thiện ( về nội dung và hình thức)

Đối chiếu với đề cương đã xây dựng, tự rà soát bài viết theo các tiêu chí sau: 

+ Đảm bảo trình bày rõ ràng những ý kiến, phát hiện của bạn về lễ hội dân gian. 

+ Tuân thủ những quy định về trích dẫn và chú thích nguồn tài liệu. 

+ Đảm bảo dùng từ, đặt câu chính xác và viết đúng chính tả.

[2.4.NC1a]: HS chủ động đề xuất và thiết lập không gian làm việc số (Google Docs) để tăng tính tương tác, đồng bộ hóa quá trình hợp tác nhóm thay cho việc viết nháp ra giấy.

Nhiệm vụ 1: Thực hiện viết báo cáo nghiên cứu

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

• GV nhắc nhở HS bám sát vào những hướng dẫn trong chuyên đề học tập ngữ văn SGK để thực hiện viết báo cáo nghiên cứu.
• Để bài báo cáo đạt tiêu chuẩn học thuật, HS hãy áp dụng các giải pháp công nghệ: Sử dụng phần mềm Microsoft Word để định dạng văn bản (chia Heading, tạo Mục lục tự động) hoặc dùng Canva để thiết kế trang bìa và chèn biểu đồ.
• HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

• Các nhóm thảo luận để trả lời câu hỏi
• HS viết bài, thao tác định dạng văn bản số.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- Các nhóm khác lắng nghe nhận xét và bổ sung

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 2: Thuyết trình về kết quả báo cáo nghiên cứu

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

• Dựa vào những phần chuẩn bị ở nhà GV nêu yêu cầu để HS giải quyết:

+ Khi thuyết trình kết quả báo cáo nghiên cứu cần thực hiện theo những bước nào?

• HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

• Các nhóm thảo luận quy trình thuyết trình 4 bước. 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện  nhóm lên trả lời câu hỏi

- Các nhóm khác lắng nghe nhận xét và bổ sung

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức.

1. Thực hiện viết báo cáo nghiên cứu

-   Khi viết báo cáo nghiên cứu cần đặc biệt lưu ý 2  vấn đề: 

+ Phải diễn giải các ý thành đoạn văn rồi kết nối thành bài hoàn chỉnh

+ Lựa chọn ngôn từ phù hợp với văn phong khoa học.

- Trong quá trình thực hiện viết báo cáo, GV sẽ tiếp tục kết nối theo dõi giải đáp thắc mắc trợ giúp HS hoàn thành nhiệm vụ

- GV sẽ chốt thời gian cũng như yêu cầu dung lượng bài báo cáo.

2.Thuyết trình về kết quả báo cáo nghiên cứu

Bước 1: Chuẩn bị

+ Đọc lại báo cáo nghiên cứu đã viết, tóm lược nó dưới dạng một đề cương hoặc sơ đồ, chú ý đánh dấu những luận điểm, lí lẽ và bằng chứng không thể không nhắc tới. 

+ Lập một sơ đồ mô tả các nội dung chính sẽ trình bày, slide trình chiếu,... 

+ Chuẩn bị các bảng biểu, tranh ảnh, video minh họa,... 

Bước 2: Trình bày

Thể hiện những nội dung cơ bản sau:

• Tên báo cáo nghiên cứu đã hoàn thành.
• Lí do chọn đề tài nghiên cứu.
• Mục đích, đối tượng nghiên cứu và các phương pháp nghiên cứu đã vận dụng.
• Quá trình thực hiện báo cáo nghiên cứu theo kế hoạch (sưu tầm, tổng hợp, xử lí tài liệu; viết; chỉnh sửa và hoàn thiện).
• Những kết quả nghiên cứu chính đã đạt được (các nhận định, đánh giá; các tài liệu mới sưu tầm được;...). 
• Những kiến nghị, đề xuất về hướng nghiên cứu tiếp theo. (Lưu ý: diễn đạt rõ ràng, chính xác, tốc độ nói và âm lượng vừa phải, dễ nghe.) 

– Phối hợp các phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ một cách hợp lí. 

– Lựa chọn tác phong phù hợp (đĩnh đạc, tự tin, thân thiện). 

– Để làm tăng sức hấp dẫn của bài báo cáo kết quả nghiên cứu, có thể biểu diễn một phần tác phẩm chính được nghiên cứu trong bài viết (hát dân ca, kể chuyện) hoặc trình chiếu một số đoạn video về lễ hội (nếu báo cáo nghiên cứu viết về lễ hội). 

– Chủ động tương tác với người nghe và phản hồi trên tinh thần khách quan, tôn trọng sự khác biệt. 

Bước 3: Trao đổi ( đính kèm phụ lục ở dưới)

+ Xác định và trình bày vấn đề 

+ Quan điểm và thái độ của người viết

+ Sử dụng lí lẽ, bằng chứng

Bước 4: Tiếp thu ý kiến rút kinh nghiệm

+ Lắng nghe, ghi chép các ý kiến trao đổi dù đó có thể là ý kiến khác với điều mình mong muốn. Cần có tinh thần tiếp nhận ý kiến của người khác một cách cầu thị

+ Việc tiếp thu rút kinh nghiệm có thể diễn ra tức thì tại diễn đàn hội thảo nhưng cũng có thể diễn ra sau đó.

[5.2.NC1b]: HS áp dụng được các phần mềm tin học văn phòng (Word, Canva) như những giải pháp công nghệ thiết yếu để tạo ra một bản báo cáo khoa học đúng chuẩn, đẹp mắt và chuyên nghiệp.