Giáo án NLS chuyên đề Tin học 12 THUD Bài 8: Bảo đảm an toàn dữ liệu

Ngày soạn: …/…/…

Ngày dạy: …/…/…

BÀI 8: BẢO ĐẢM AN TOÀN DỮ LIỆU

(2 tiết)

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Chỉ ra được một số tình huống có thể dẫn tới mất dữ liệu, hỏng tệp dữ liệu và giải thích được tác hại của các sự cố đó.
• Biết được một số biện pháp chung để bảo đảm an toàn dữ liệu.

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Năng lực giao tiếp và hợp tác: Biết lựa chọn hình thức làm việc nhóm với quy mô phù hợp với yêu cầu và thực hiện tốt nhiệm vụ.
• Năng lực tự chủ và tự học: Chủ động học tập, tìm hiểu nội dung bài học, biết lắng nghe và trả lời nội dung trong bài học.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Trả lời được các câu hỏi, giải quyết được các vấn đề với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và truyền thông.

Năng lực Tin học:

• Biết được một số biện pháp chung để bảo đảm an toàn dữ liệu.

Năng lực số:

• 1.3.NC1b: Quản lý dữ liệu, thông tin và nội dung số (HS sắp xếp các tệp dữ liệu học tập quan trọng có cấu trúc phân cấp rõ ràng trong các thư mục trước khi thực hiện quy trình sao lưu ngoại tuyến).
• 2.1.NC1a: Tương tác thông qua công nghệ số (HS xem video được tạo bởi công cụ AI và trả lời câu hỏi, sử dụng máy tính cá nhân hoặc thiết bị di động có kết nối Internet để làm bài tập trắc nghiệm củng cố trên môi trường số).
• 4.1.NC1a: Bảo vệ thiết bị (HS tự cấu hình các biện pháp bảo mật thiết bị (mật khẩu mạnh, khóa màn hình tự động, cài đặt sao lưu File History và chặn tệp tin không rõ nguồn gốc)).
• 4.1.NC1b: Bảo vệ thiết bị (HS nhận thức sâu sắc các rủi ro bảo mật mạng phức tạp như mã độc tống tiền (Ransomware), tấn công lừa đảo (Phishing), và rò rỉ dữ liệu hệ thống).
• 4.2.NC1c: Bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư (HS đọc và giải thích được điều khoản sử dụng thông tin và quyền riêng tư khi đăng ký dịch vụ lưu trữ đám mây (Google Drive, OneDrive) để sao lưu dữ liệu cá nhân an toàn).
• 5.3.NC1a: Sử dụng sáng tạo công nghệ số (HS kết hợp linh hoạt công cụ sao lưu File History ngoại tuyến và đám mây trực tuyến để thiết lập một quy trình sao lưu dữ liệu lai (Hybrid Backup) đổi mới, an toàn tuyệt đối).
• 6.2.NC1a: Sử dụng trí tuệ nhân tạo (HS sử dụng công cụ AI hoặc sản phẩm số do GV cung cấp để tiếp nhận thông tin, trả lời câu hỏi đơn giản).
• 1.1.NC1a: Duyệt, tìm kiếm và lọc dữ liệu, thông tin và nội dung số (HS tiếp cận, khai thác được thông tin từ nguồn học liệu số dưới sự hướng dẫn của GV).

Năng lực AI:

• 12.A1.2: Con người trong hệ thống AI (HS phân tích được ranh giới kiểm soát: Các hệ thống AI bảo mật tự động có thể quét và phát hiện mã độc, nhưng quyết định lựa chọn phương án sao lưu, khôi phục dữ liệu và chịu trách nhiệm giải trình cuối cùng hoàn toàn thuộc về con người).
• 12.B2.1: Mức độ rủi ro với AI (HS Xác định được mức độ rủi ro khi hệ thống AI tự động thu thập dữ liệu sinh trắc học cá nhân không an toàn dẫn tới vi phạm chính sách bảo mật và pháp luật.).
• 12.C2.1: Các yêu cầu dành cho công cụ AI hỗ trợ các hoạt động học tập và xã hội (HS đề xuất được ý tưởng thiết kế một công cụ AI bảo mật thông minh giúp tự động quét, phân loại dữ liệu nhạy cảm cần mã hóa và cảnh báo sớm hành vi xâm nhập trái phép).

3. Phẩm chất

• Chăm chỉ: Tích cực tìm tòi và sáng tạo trong học tập.
• Trung thực: Thực hiện đúng phần việc của bản thân và hợp tác làm việc nhóm khi được giao nhiệm vụ. Có ý thức báo cáo kết quả một cách chính xác.
• Trách nhiệm: Hoàn thành các bài tập theo yêu cầu của GV thông qua hệ thống câu hỏi, phiếu học tập, thông qua sản phẩm.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• Máy chiếu, máy tính, màn hình hiển thị, hoặc ti vi.
• Phòng thực hành, các máy tính đã cài đặt hệ điều hành.
• SGK, KHBD Chuyên đề học tập Tin học 12 – Định hướng Tin học ứng dụng.
• Học liệu số & Công cụ AI:
• Phiếu bài tập số/bộ câu hỏi trắc nghiệm trên phần mềm Quizizz/website kenhhoctap.edu.vn.
• Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
• Công cụ Chatbot AI (ChatGPT/Gemini).

2. Đối với học sinh

• Các dụng cụ học tập theo yêu cầu của GV; SGK Chuyên đề học tập Tin học 12 – Định hướng Tin học ứng dụng.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: Giúp HS nhận biết những nguy cơ và tác hại cùng các biện pháp phòng ngừa mất an toàn dữ liệu.

b. Nội dung: GV sử dụng câu hỏi ở phần khởi động (SGK), HS suy nghĩ trả lời câu hỏi. 

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

- GV dẫn dắt vào bài học, yêu cầu HS suy nghĩ trả lời câu hỏi:

Các tổ chức được tin học hoá cao như ngân hàng, bảo hiểm,... xử lí hầu hết mọi công việc bằng máy tính. Điều gì sẽ xảy ra nếu thiết bị lưu trữ bị hỏng? 

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS xem video và suy nghĩ câu trả lời.

- HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ.

- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời một số HS xung phong trả lời câu hỏi Khởi động tr.31 SGK.

- HS khác lắng nghe, nhận xét và bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận.

[6.2.NC1a: HS sử dụng công cụ AI hoặc sản phẩm số do GV cung cấp để tiếp nhận thông tin, trả lời câu hỏi đơn giản.

2.1.NC1a: HS thực hiện các tương tác cơ bản với học liệu số (xem video, trả lời câu hỏi trên môi trường số).

1.1.NC1a: HS tiếp cận, khai thác được thông tin từ nguồn học liệu số dưới sự hướng dẫn của GV.]

- GV đánh giá kết quả của HS, dẫn dắt HS vào bài học mới: Nếu dữ liệu bị rơi vào tay kẻ xấu thì có thể xảy ra hậu quả nghiêm trọng. Vậy cần làm gì để đảm bảo an toàn dữ liệu? Hãy cùng tìm hiểu nguyên nhân, hậu quả mất an toàn dữ liệu và biện pháp phòng ngừa. - Bài 8: Bảo đảm an toàn dữ liệu.

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1. Một số tình huống mất dữ liệu và tác hại

a. Mục tiêu: 

• Chỉ ra được một số tình huống có thể dẫn tới mất dữ liệu, hỏng tệp dữ liệu và giải thích được tác hại của các sự cố đó.

b. Nội dung: GV giao nhiệm vụ; HS tìm hiểu nội dung mục 1 (SGK-tr.42+43) kết hợp với những hiểu biết về thực tiễn, thảo luận nhóm thực hiện nhiệm vụ.

c. Sản phẩm: Hình thành kiến thức bài học. HS nêu được tình huồn dẫn tới mất dữ liệu, hỏng tệp dữ liệu và giải thích được tác hại của các sự cố đó.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 2. Bảo vệ dữ liệu

a. Mục tiêu: 

- HS biết được một số biện pháp chung để đảm bảo an toàn dữ liệu.

b. Nội dung: GV giao nhiệm vụ; HS tìm hiểu nội dung mục 2 (SGK-tr.44+46) kết hợp với những hiểu biết về thực tiễn, thảo luận nhóm thực hiện nhiệm vụ.

c. Sản phẩm: Hình thành kiến thức bài học. HS nêu được biện pháp bảo đảm an toàn dữ liệu.

d. Tổ chức thực hiện:

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Giúp HS hệ thống lại kiến thức đã học.

b. Nội dung: GV giao nhiệm vụ cho HS, HS hoàn thành phiếu bài tập.

c. Sản phẩm học tập: Phiếu bài tập.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã học để trả lời câu hỏi về nguy cơ dữ liệu.

b. Nội dung: HS vận dụng các kiến thức đã học để thực hiện nhiệm vụ được giao.

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS thực hiện hoạt động Vận dụng (SGK – tr46) tại nhà.

Những nguy cơ dữ liệu nào có thể xảy ra khi cho người lạ sử dụng máy tính của cá nhân hoặc mượn tài khoản truy cập mạng?

- GV hướng dẫn khai thác AI có trách nhiệm: 

+ HS suy nghĩ, tự đưa ra các rủi ro thông thường khi cho mượn máy (như bị xem trộm ảnh, tệp tin học tập bị xóa nhầm, mật khẩu mạng xã hội tự động đăng nhập bị lộ) ra giấy nháp trước.

+ HS sử dụng thiết bị số cá nhân đặt câu lệnh hỏi Chatbot AI tư vấn kỹ thuật chuyên sâu: “Tôi là học sinh lớp 12 đang học bảo mật thông tin. Khi cho người lạ mượn máy tính hoặc tài khoản truy cập mạng nội bộ, những rủi ro kỹ thuật nào như session cookies hijacking, ransomware hay man-in-the-middle có thể xảy ra? Hãy đề xuất các giải pháp kiểm soát rủi ro bằng công cụ bảo mật AI trong tương lai.”

+ HS tiến hành phân tích các kịch bản rủi ro do AI gợi ý.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ tại nhà.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- Đầu tiết học sau, HS kiểm tra chéo, nhận xét và góp ý cho nhau.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- Tiết học tiếp theo, GV nhận xét, kiểm tra kết quả thực hiện hoạt động Vận dụng.

Gợi ý vận dụng:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

[12.C2.1: HS đề xuất được ý tưởng thiết kế một công cụ AI bảo mật thông minh giúp tự động quét, phân loại dữ liệu nhạy cảm cần mã hóa và cảnh báo sớm hành vi xâm nhập trái phép).]

* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Xem lại kiến thức đã học ở Bài 8

- Xem trước nội dung Bài 9: Thực hành bảo vệ dữ liệu.