Định nghĩa: Là các vật liệu dùng để chế tạo chi tiết, máy móc, bao gồm vật liệu kim loại và phi kim loại.
Quy tắc cốt lõi: Dựa vào thành phần hóa học và tính chất để phân loại thành: Kim loại đen, Kim loại màu và Phi kim loại (polyme, composite, gốm).
Ví dụ tiêu biểu: Thép (kim loại đen) dùng làm khung xe; Nhôm (kim loại màu) dùng làm vỏ máy; Nhựa (polyme) dùng làm tay cầm cách điện.

2. Tính chất của vật liệu

Các nhóm tính chất chính:
- Cơ tính: Độ bền, độ cứng, độ dẻo, độ dai va đập.
- Lý tính: Khối lượng riêng, nhiệt độ nóng chảy, tính dẫn nhiệt, dẫn điện.
- Hóa tính: Tính chịu axit, tính chống ăn mòn.
- Công nghệ: Tính đúc, tính hàn, khả năng gia công cắt gọt.
Quy tắc cốt lõi: Chọn vật liệu phải đảm bảo tính kinh tế và đáp ứng điều kiện làm việc của chi tiết.
Ví dụ tiêu biểu: Chọn thép có độ cứng cao để chế tạo mũi khoan nhằm đảm bảo khả năng cắt gọt vật liệu khác mà không bị mài mòn nhanh.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Vật liệu kim loại đen: Bao gồm thép và gang (thành phần chính là sắt và carbon), là nhóm vật liệu phổ biến nhất trong chế tạo máy do độ bền cao và giá thành hợp lý.
Vật liệu kim loại màu: Bao gồm đồng, nhôm và hợp kim của chúng; đặc điểm là nhẹ, dẫn điện/nhiệt tốt và chống ăn mòn cao.
Vật liệu phi kim loại: Đang ngày càng chiếm ưu thế nhờ khối lượng nhẹ, khả năng chịu hóa chất tốt và dễ tạo hình (ví dụ: nhựa Composite thay thế kim loại ở nhiều chi tiết vỏ máy).
Cơ tính là quan trọng nhất: Khi thiết kế chi tiết máy, "độ bền" và "độ cứng" là hai chỉ tiêu cơ học cần ưu tiên hàng đầu để đảm bảo tuổi thọ máy.
Tính công nghệ: Một vật liệu tốt không chỉ cần bền mà còn phải dễ gia công (đúc, hàn, cắt) để giảm chi phí sản xuất.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề bài học
- Nội dung: Bài 3: Tổng quan về vật liệu cơ khí.
Slide 2: Phân loại vật liệu
- Nội dung: Sơ đồ phân loại: Kim loại đen, kim loại màu và phi kim loại.
Slide 3: Vật liệu kim loại đen
- Nội dung: Đặc điểm của gang và thép; ứng dụng phổ biến.
Slide 4: Vật liệu kim loại màu
- Nội dung: Đặc tính nhẹ, dẫn điện và khả năng chống ăn mòn.
Slide 5: Vật liệu phi kim loại
- Nội dung: Polyme, Composite, gốm – Ưu điểm và xu hướng ứng dụng.
Slide 6: Các tính chất đặc trưng
- Nội dung: Bảng tóm tắt cơ tính, lý tính, hóa tính và tính công nghệ.
Slide 7: Tiêu chí chọn vật liệu
- Nội dung: Sự cân bằng giữa yêu cầu kỹ thuật và tính kinh tế.
Slide 8: Tổng kết
- Nội dung: Tầm quan trọng của vật liệu đối với hiệu suất thiết bị.