Giáo án tích hợp NLS chuyên đề Địa lí 10

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

CHUYÊN ĐỀ 10.1: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

(10 tiết)

I. MỤC TIÊU

1. Về kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Trình bày được khái niệm, các biểu hiện của biến đổi khí hậu. 
• Giải thích được nguyên nhân của biến đổi khí hậu.
• Phân tích được các tác động của biến đổi khí hậu và hậu quả trên phạm vi toàn cầu.
• Giải thích được tầm quan trọng và sự cấp bách của ứng phó với biến đổi khí hậu. 
• Hệ thống hóa được các nhóm giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu. 
• Phân tích được các lược đồ, biểu đồ, hình ảnh,…liên quan đến biến đổi khí hậu. 

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
• Giao tiếp và hợp tác: có thói quen trao đổi, giúp đỡ nhau trong học tập; biết cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ học tập theo sự hướng dẫn của thầy cô. 
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, có sáng tạo khi tham gia các hoạt động địa lí.

Năng lực địa lí: 

• Năng lực nhận thức Địa lí: nhận thức thế giới theo quan điểm không gian, giải thích, các hiện tượng và quá trình địa lí.
• Năng lực tìm hiểu Địa lí: sử dụng các công cụ địa lí học, khai thác internet phục vụ môn học.
• Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng Địa lí: cập nhật thông tin và liên hệ thực tế, vận dụng tri thức địa lí giải quyết một vấn đề thực tiễn.

Năng lực số:

• Khai thác dữ liệu và thông tin: Xác định nhu cầu thông tin và thực hiện tìm kiếm đơn giản [1.1.NC1a]; phân tích, so sánh để đánh giá sơ bộ độ tin cậy của nguồn và nội dung số [1.2.NC1a].
• Giao tiếp và hợp tác trong môi trường số: Tương tác, giao tiếp hiệu quả qua các công cụ số phù hợp [2.1.NC1a]; cộng tác nhóm trực tuyến trên các nền tảng trực tuyến dùng chung (Jamboard, Padlet) [2.4.NC1a].
• Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI): Sử dụng có trách nhiệm công cụ AI tạo sinh (Gen AI) hỗ trợ học tập (tìm ý tưởng, tạo lập hình ảnh) [6.2.NC1a].

Năng lực AI:

• 10.B2.1 (Đạo đức AI): Nêu được ví dụ về hành vi sử dụng AI hoặc sự cố liên quan đến AI vi phạm quy định của nhà trường hoặc các văn bản pháp luật liên quan đến sử dụng công nghệ thông tin (nhận diện rủi ro đạo văn khi tự ý sao chép báo cáo từ AI mà không trích dẫn hoặc sử dụng hình ảnh tạo sinh vi phạm bản quyền khi viết báo cáo địa lý).

3. Phẩm chất

• Chăm chỉ, trung thực trong học tập và nghiên cứu khoa học, bồi dưỡng lòng say mê tìm hiểu khoa học.
• Hình thành thế giới quan khoa học khách quan, tình yêu thiên nhiên.
• Ý thức, trách nhiệm và hành động cụ thể trong việc sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường, giảm nhẹ và thích ứng với biến đổi khí hậu, phòng tránh thiên tai.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Đối với giáo viên

• Sách Chuyên đề học tập Địa lí 10, Sách giáo viên Chuyên đề học tập Địa lí 10, KHBD.
• Biểu đồ biến đổi nhiệt độ trung bình của Trái Đất, biểu đồ xu thế biến đổi mực nước biển trung bình toàn cầu,...
• Lược đồ kịch bản biến đổi nhiệt độ trên Trái Đất.
• Tranh ảnh, video,... về tác động của biến đối khí hậu và ứng phó với biến đổi khí hậu.
•  Một số trang web có nội dung liên quan đến chuyên đề.
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
• Thiết bị và hạ tầng số bổ sung: Nền tảng lớp học ảo (LMS), tài khoản công cụ trí tuệ nhân tạo hỗ trợ học tập (Gemini / ChatGPT / Copilot), hệ sinh thái Google Workspace (Google Docs).
• Hệ thống bài tập trắc nghiệm trên Quizizz/ website kenhhoctap.edu.vn.

2. Đối với học sinh

• Sách chuyên đề học tập Địa lí 10. 
• Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu: 

- Tạo tình huống có vấn đề tạo kết nối giữa những điều HS đã biết về khí hậu, biến đối khí hậu với nội dung chuyên đề.

- Tạo hứng thú, kích thích tò mò của HS. 

b. Nội dung: GV trình chiếu cho HS quan sát một số hình ảnh về biến đổi khí hậu; HS vận dụng kiến thức kĩ năng đã học, liên hệ thực tế để trình bày một số hiểu biết của bản thân về biến đổi khí hậu. 

c. Sản phẩm: HS đưa ra những thông tin, hiểu biết của bản thân về biến đổi khí hậu. 

d. Tổ chức thực hiện: 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV trình chiếu cho HS quan sát một số hình ảnh về biến đổi khí hậu:

- GV yêu cầu HS thảo luận theo cặp đôi hoặc nhóm (bàn) và trả lời câu hỏi: Em hãy trình bày một số hiểu biết về biến đổi khí hậu. 

- GV tiếp tục chiếu cho HS xem video AI được thiết kế riêng cho bài học và yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS quan sát một số hình ảnh về biến đổi khí hậu.

- HS vận dụng kiến thức kĩ năng đã học, liên hệ thực tế để trình bày một số hiểu biết của bản thân về biến đổi khí hậu. 

- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện một số HS trình bày hiểu biết của bản thân về biến đổi khí hậu:

+ Đây là một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong thế kỷ XXI vì biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái, tài nguyên môi trường và cuộc sống của con người. 

Các thiệt hại về kinh tế do biến đổi khí hậu gây ra cũng ngày càng tăng theo nhiệt độ trái đất. Các cơn bão lớn làm mùa màng thất bát, tiêu phí nhiều tỉ đô la; ngoài ra, để khống chế dịch bệnh phát tán sau mỗi cơn bão lũ cũng cần một số tiền khổng lồ. Khí hậu càng khắc nghiệt càng làm thâm hụt các nền kinh tế. Các tổn thất về kinh tế ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống. Người dân phải chịu cảnh giá cả thực phẩm và nhiên liệu leo thang; các chính phủ phải đối mặt với việc lợi nhuận từ các ngành du lịch và công nghiệp giảm sút đáng kể, nhu cầu thực phẩm và nước sạch của người dân sau mỗi đợt bão lũ rất cấp thiết, chi phí khổng lồ để dọn dẹp đống đổ nát sau bão lũ, và các căng thẳng về đường biên giới.

+ Trên toàn cầu, Việt Nam là quốc gia xếp thứ sáu chịu ảnh hưởng nặng nề do biến đổi khí hậu. Mỗi năm, các diễn biến thời tiết ngày càng phức tạp và không thể dự báo trước được gây ra tỷ lệ tử vong và thiệt hại cho cơ sở hạ tầng rất cao, chẳng hạn như trường học và trung tâm y tế, và tác động xấu đến sinh kế của nhóm dân số thiệt thòi ở thành thị và nông thôn.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, nêu ý kiến bổ sung (nếu có). 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận.

- GV dẫn dắt HS vào chuyên đề: Bước sang thế kỉ XXI, nhân loại đang phải đối mặt với một trong những thách thức lớn nhất là sự biến đổi khí hậu toàn cầu. Biến đổi khí hậu đã có những tác động sâu sắc, mạnh mẽ đến mọi hoạt động sản xuất; đời sống của con người; môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội của mọi châu lục, mọi quốc gia trên Trái Đất. Biến đổi khí hậu là gì? Em có thể làm gì để góp phần ứng phó với biến đổi khí hậu? Chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm hiểu trong chuyên đề học tập này – Chuyên đề 10.1 – Biến đổi khí hậu. 

[2.1.NC1a: HS thực hiện các tương tác cơ bản với học liệu số (xem video, trả lời câu hỏi trên môi trường số)].

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1. Tìm hiểu khái niệm và biểu biện của biến đổi khí hậu

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động HS:

- Nêu được khái niệm biến đổi khí hậu.

- Trình bày được các biểu hiện của biến đổi khí hậu. 

b. Nội dung: 

- GV hướng dẫn HS làm việc cá nhân, đọc thông tin mục I.1 SGK tr.5 để tìm hiểu về khái niệm biến đổi khí hậu. 

- GV hướng dẫn HS thảo luận theo nhóm, đọc thông tin mục I.2, kết hợp quan sát Hình 1, 2 SGK tr.5, 6 để tìm hiểu về các biểu hiện của biến đổi khí hậu: tăng nhiệt độ, thay đổi lượng mưa, gia tăng các hiện tượng khí tượng, thủy văn cực đoan, mực nước biển dâng. 

c. Sản phẩm: HS trình bày và ghi vào vở:

- Khái niệm biến đổi khí hậu.

- Các biểu hiện của biến đổi khí hậu. 

d. Tổ chức hoạt động:

Hoạt động 2. Tìm hiểu nguyên nhân gây biến đổi khí hậu

Hoạt động 2.1. Tìm hiểu nguyên nhân tự nhiên

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động HS nêu được nguyên nhân tự nhiên gây biến đổi khí hậu toàn cầu. 

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS làm việc cá nhân, đọc thông tin mục II,1, kết hợp đọc mục Em có biết SGK tr.7 để tìm hiểu về nguyên nhân tự nhiên gây biến đổi khí hậu. 

c. Sản phẩm: HS trình bày và ghi vào vở nguyên nhân tự nhiên gây biến đổi khí hậu toàn cầu.   

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 2.2. Tìm hiểu nguyên nhân con người

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động HS giải thích được nguyên nhân do con người gây biến đổi khí hậu. 

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS làm việc theo cặp đôi hoặc nhóm (bàn), đọc thông tin mục II.2, kết hợp khai thác mục Em có biết, Hình 3-6 SGK tr.7-10 để tìm hiểu về các nguyên nhân do con người gây biến đổi khí hậu. 

c. Sản phẩm: HS trình bày và ghi vào vở nguyên nhân do con người gây biến đổi khí hậu. 

d. Tổ chức hoạt động:

Hoạt động 3. Tìm hiểu tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS phân tích được các tác động của biến đổi khí hậu và hậu quả trên phạm vi toàn cầu. 

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS làm việc theo nhóm, đọc nội dung thông tin mục III.1, III.2, kết hợp quan sát Hình 7, 8 SGK tr.10-12 để tìm hiểu về tác động, hậu quả của biến đổi khí hậu đối với tự nhiên, hệ sinh thái và đối với kinh tế, xã hội.

c. Sản phẩm: HS trình bày và ghi vào vở tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu.

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 4. Tìm hiểu về ứng phó với biến đổi khí hậu

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Giải thích được tầm quan trọng và sự cấp bách của ứng phó với biến đổi khí hậu.

- Hệ thống hóa được các nhóm giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu. 

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS làm việc theo nhóm, đọc nội dung thông tin mục IV.1, 2, kết hợp quan sát Hình 9, 10 SGK tr.13-15 để tìm hiểu về:

- Tầm quan trọng và sự cấp bách của việc ứng phó với biến đổi khí hậu. 

- Các nhóm giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu. 

c. Sản phẩm: HS trình bày và ghi vào vở tầm quan trọng và sự cấp bách của việc ứng phó với biến đổi khí hậu; các nhóm giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu. 

d. Tổ chức hoạt động:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố kiến thức đã học về tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu đối với các hoạt động kinh tế.

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, vẽ sơ đồ khái quát tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu đối với các hoạt động kinh tế; HS vận dụng kiến thức đã học về tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu đối với các hoạt động kinh tế và kĩ năng vẽ sơ đồ tư duy để thực hiện nhiệm vụ học tập.

c. Sản phẩm: Sơ đồ tư duy thể hiện mối quan hệ giữa tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu đối với các hoạt động kinh tế.

d. Tổ chức thực hiện 

Nhiệm vụ 1: Bài tập trắc nghiệm

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức cho học sinh chơi trò chơi trắc nghiệm trên trang web kenhhoctap.edu.vn để củng cố toàn bài:

+ GV yêu cầu HS sử dụng điện thoại thông minh cá nhân đăng nhập hệ thống Quizizz do GV thiết lập, tham gia trò chơi trắc nghiệm:

Câu 1. Biến đổi khí hậu được hiểu là

A. sự thay đổi nhiệt độ giữa ban ngày và ban đêm.

B. sự thay đổi trạng thái của khí hậu trong thời gian dài, có thể do nguyên nhân tự nhiên và hoạt động của con người.

C. sự thay đổi thời tiết diễn ra trong một vài ngày tại một địa phương.

D. sự thay đổi lượng mưa giữa các mùa trong một năm.

Câu 2. Biểu hiện rõ rệt của biến đổi khí hậu toàn cầu hiện nay là

A. lượng mưa ở tất cả các khu vực đều tăng.

B. nhiệt độ trung bình toàn cầu giảm liên tục.

C. các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng giảm.

D. nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng và mực nước biển có xu hướng dâng.

Câu 3. Nguyên nhân chủ yếu làm gia tăng biến đổi khí hậu hiện nay là

A. sự gia tăng phát thải khí nhà kính từ các hoạt động của con người.

B. sự thay đổi luân phiên giữa ngày và đêm.

C. sự chuyển động của các dòng biển theo mùa.

D. sự thay đổi vị trí của các lục địa trong thời gian ngắn.

Câu 4. Hậu quả nào sau đây có thể xảy ra khi mực nước biển dâng do biến đổi khí hậu?

A. Làm nguồn nước ngọt ở ven biển trở nên dồi dào hơn.

B. Làm diện tích đất ven biển tăng nhanh.

C. Gia tăng nguy cơ ngập lụt và xâm nhập mặn ở vùng ven biển.

D. Làm giảm hoàn toàn các hiện tượng thiên tai.

Câu 5. Hoạt động nào sau đây thuộc nhóm giải pháp giảm nhẹ biến đổi khí hậu?

A. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm thiên tai.

B. Phát triển năng lượng tái tạo và tiết kiệm năng lượng.

C. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng để thích nghi với hạn hán.

D. Xây dựng nhà tránh lũ ở vùng thường xuyên ngập lụt.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS vận dụng kiến thức đã học và hiểu biết thực tế của bản thân về để trả lời câu hỏi.

- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).   

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời cá nhân HS trả lời lần lượt các câu hỏi:

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, nêu đáp án khác (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt đáp án.

[5.2.NC1b: HS áp dụng công cụ số để giải quyết nhu cầu và tự tùy biến môi trường số phù hợp.]

Nhiệm vụ 2: Bài tập luyện tập

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân và thực hiện nhiệm vụ: Vẽ sơ đồ khái quát tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu đối với các hoạt động kinh tế.

- GV hướng dẫn HS: Sơ đồ phải thể hiện được mối quan hệ giữa tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu đến các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản, công nghiệp, dịch vụ.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS vận dụng kiến thức đã học về tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu đối với các hoạt động kinh tế và kĩ năng vẽ sơ đồ tư duy để thực hiện nhiệm vụ học tập.

- GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện một số HS xung phong trình bày sơ đồ tư duy thể hiện mối quan hệ giữa tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu đến các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản, công nghiệp, dịch vụ trước lớp.

- GV yêu cầu các HS khác quan sát, nhận xét và nêu ý kiến (nếu có) về sản phẩm của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và trình cho HS tham khảo sơ đồ tư duy thể hiện mối quan hệ giữa tác động và hậu quả của biến đổi khí hậu đến các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản, công nghiệp, dịch vụ.

- GV chuyển sang nội dung mới.

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS mở rộng kiến thức về ứng phó với biến đổi khí hậu.

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc cá nhân và thực hiện ở nhà - viết một bài báo cáo về thực trạng và đề xuất các giải pháp để ứng phó với biến đổi khí hậu ở địa phương; HS vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vềứng phó với biến đổi khí hậu, tìm hiểu, sưu tầm thông tin, hình ảnh về biến đổi khí hậu ở địa phương để thực hiện nhiệm vụ học tập.

c. Sản phẩm: Bài báo cáo về thực trạng và giải phápứng phó với biến đổi khí hậu ở địa phương.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..