Đề thi giữa kì 1 Ngữ văn 10 - CV 7991 (Đề số 1)

ĐỀ KIỂM TRA GIỮA HỌC KÌ I

NGỮ VĂN 10

NĂM HỌC: 2026 – 2027

Thời gian làm bài: 90 phút (Không kể thời gian phát đề)

PHẦN I: ĐỌC HIỂU (6.0 điểm)

Đọc ngữ liệu sau và trả lời các câu hỏi

NỮ THẦN LÚA

Từ thời vua Hùng dựng nước, dân gian đã truyền lại câu chuyện về Nữ thần Lúa, một vị thần xinh đẹp, dáng người mềm mại và có tính hay hờn dỗi. Nàng là con gái của Ngọc Hoàng. Sau những trận lụt lớn xảy ra, cây cỏ và muôn loài đều bị tiêu diệt. Trời bèn cho những người còn sống sót sinh con đẻ cái trên mặt đất, đồng thời sai Nữ thần Lúa xuống trần gian để nuôi sống loài người.

Nữ thần làm phép cho những hạt giống được gieo xuống đất nảy mầm, mọc thành cây, kết bông đầy hạt. Khi lúa chín, các bông lúa tự tìm đường về nhà, con người không cần phải gặt cũng chẳng phải phơi phóng. Khi cần ăn, chỉ việc ngắt bông lúa cho vào nồi là lúa sẽ hóa thành cơm.

Một hôm, cô con gái của một gia đình nọ đang bận việc. Sân nhà chưa được quét dọn, cửa kho cũng chưa mở mà lúa ngoài đồng đã ùn ùn kéo về. Cô gái cuống quýt, trong lòng bực bội. Sẵn chiếc chổi trên tay, cô gõ vào những bông lúa và trách:

• Mọi người chưa dọn dẹp xong mà đã vội về. Sao lại hấp tấp thế?

Nữ thần Lúa đang dẫn các bông lúa vào sân. Thấy sân nhà còn bẩn, nhiều rác rưởi, nàng đã không vui. Lại nghe những lời trách móc của cô gái, nàng càng buồn và giận hơn. Những bông lúa cũng đồng lòng nói:

- Nếu con người thấy việc thu hoạch quá nhàn nhã, từ nay chúng ta sẽ không tự về nữa. Khi nào con người dùng liềm gặt, chúng ta mới rời khỏi ruộng.

Từ đó, Nữ thần Lúa giận dỗi và không cho lúa tự tìm về nhà nữa. Người trần gian phải xuống tận ruộng để thu hoạch từng bông lúa. Vì công việc quá vất vả, con người đã nghĩ ra liềm hái để gặt lúa nhanh hơn. Lúa cũng không còn tự biến thành cơm mà phải trải qua các công đoạn phơi, xay, giã mới thành gạo.

Nữ thần Lúa vẫn chưa nguôi giận trước sự thiếu trân trọng của con người. Có những lần, nàng khiến lúa không nảy được hạt hoặc chỉ kết thành những hạt lép. Vì thế, về sau, mỗi khi gặt lúa xong, người trần gian thường làm lễ để tạ ơn và cầu mong Nữ thần Lúa phù hộ cho mùa màng tốt tươi. Trong nghi lễ ấy có tục “rước bông lúa”. Ở một số nơi, nghi lễ này còn được gọi là cúng cơm mới.

Cũng vào thời gian lúa được tạo ra, Trời sai một vị thần mang xuống hạ giới một số hạt giống lúa và hạt giống cỏ, rồi gieo khắp mặt đất để làm thức ăn cho người và vật. Ban đầu, vị thần gieo những hạt giống cỏ ở tay trái. Cỏ mọc rất nhanh, chỉ sau một đêm đã lan rộng khắp nơi. Đến khi vị thần gieo được một nửa số hạt giống lúa ở tay phải thì trên mặt đất không còn đủ chỗ để gieo nữa. Vị thần đành mang số hạt giống lúa còn lại về Trời.

Vì thế, trên mặt đất, cỏ mọc nhiều và rất khỏe, còn lúa thì ít hơn và khó phát triển. Nếu con người không chăm bón, làm cỏ, cây lúa sẽ bị cỏ lấn át.

Khi biết chuyện, Trời rất tức giận và quyết định cho vị thần xuống trần gian hóa thành con trâu. Từ đó, trâu ăn cỏ và giúp con người cày ruộng, để con người có thể trồng lúa và làm ra lương thực.

(Theo “Thần thoại về thần Lúa”, Thần thoại Việt Nam, TheGioiCoTich.Vn)

Câu 1: …………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Câu 4: Dựa vào đặc trưng của thể loại thần thoại, em hãy cho biết: sự kiện Nữ thần Lúa giận dỗi và sự kiện vị thần gieo hạt bị hóa thành con trâu nhằm mục đích lí giải những hiện tượng tự nhiên và đời sống xã hội nào?

Câu 5: Chi tiết "mỗi khi gặt lúa xong, người trần gian thường làm lễ để tạ ơn... tục rước bông lúa/ cúng cơm mới" phản ánh thái độ gì của người xưa đối với thiên nhiên và thành quả lao động?

Câu 6: Hành động nông nổi của cô gái nọ (dùng chổi bẩn gõ vào lúa và buông lời trách móc) cho thấy một sai lầm trong cách ứng xử. Theo em, đó là sai lầm gì?

Câu 7: Từ câu chuyện về Nữ thần Lúa, em hãy rút ra bài học nhận thức sâu sắc nhất cho bản thân về thái độ đối với những giá trị vật chất (thức ăn, lương thực) trong cuộc sống hiện đại. (Trình bày bằng một đoạn văn ngắn khoảng 3 - 5 câu).

PHẦN II: LÀM VĂN (4.0 điểm)

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

---------------------- HẾT ---------------------- 

- Thí sinh không được sử dụng tài liệu; 

- Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.

HƯỚNG DẪN CHẤM VÀ ĐÁP ÁN

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

MA TRẬN ĐỀ KIỂM TRA GIỮA HỌC KÌ I

Năm học: 2026 – 2027

Môn: Ngữ văn 10

BẢNG ĐẶC TẢ ĐỀ KIỂM TRA GIỮA HỌC KÌ I

MÔN: NGỮ VĂN 10 - THỜI GIAN LÀM BÀI: 90 PHÚT