Đề thi giữa kì 1 Ngữ văn 10 - CV 7991 (Đề số 3)

ĐỀ KIỂM TRA GIỮA HỌC KÌ I

NGỮ VĂN 10

NĂM HỌC: 2026 – 2027

Thời gian làm bài: 90 phút (Không kể thời gian phát đề)

PHẦN I: ĐỌC HIỂU (6.0 điểm)

Đọc ngữ liệu sau và trả lời các câu hỏi

CHÉN TRÀ SƯƠNG

Trong cảnh trời đất lờ mờ chưa đủ phân rõ phần đêm và phần ngày, ông cụ Ấm có cả phong thái một triết nhân ngồi rình bước đi của thời gian.

Ðêm đông dài không cùng. Nó mênh mông và tự hết rất chậm chạp.

Gió bấc thổi qua những kẽ cánh cửa bức bàn đã gửi vào nơi yên lặng này mươi lăm tiếng gà không nhẫn nhục được với tối tăm. Từ ngoài phía ngõ râm bụt lượn sát nhà gạch, dội vào những tiếng bước chân người nặng nề. Cuộc đời hồi tỉnh lại dần dần.

Cụ Ấm phẩy phành phạch quạt mo theo một nhịp nhanh chóng trước cửa hỏa lò. Hòn than tẩu lép bép nổ, nghe rất vui tai. Và làm vui cho cả mắt nữa, tàn lửa không có trật tự, không bị bó buộc kia còn vẽ lên một khoảng không gian những nét lửa ngang dọc, cong queo ngoằn ngoèo. Những lúc có cháu nhỏ ngồi với mình, cụ Ấm thường hỏi xem chúng xem pháo hoa cải như thế có thích không.

Những hòn than tẩu cháy đều, màu đỏ ửng, có những tia lửa xanh lè vờn ở chung quanh. Không khí mỗi lúc giao động càng nâng cao thêm những ngọn lửa xanh nhấp nhô. Hòn lửa rất ngon lành, trở nên một khối đỏ tươi và trong suốt như thỏi vàng thổi chẩy.

Thỉnh thoảng, từ hòn than tự tiêu diệt buột ra một tiếng khô, rất khẽ và rất gọn. Thế rồi hòn than sống hết một đời khoáng chất. Bây giờ hòn than chỉ còn là một điểm lửa ấm ấp trong một cái vỏ tro tàn dầy và trắng xốp. Cụ Ấm vuốt lại hai mái tóc trắng, cầm thanh đóm dài đảo lộn tàn than trong hỏa lò, thăm hỏi cái hấp hối của lũ vô tri vô giác. Cụ Ấm bỏ thêm một vài hòn than hoa nữa vào hỏa lò. Than hoa không nổ lép bép như than tầu; nhưng từ ruột ấm đồng bị nung nấu đã lâu, có tiếng thở dài của khối nước sắp biến thể. Nước đã lên tiếng để nhắc người ta nghĩ đến nó.

Cụ Ấm cũng thở đánh phù một cái, như khi người ta được gặp lại bạn cố nhân sau nhiều giây phút mong chờ.

Cụ khẽ nâng vuông vải tây điều phủ trên khay trà gỗ khắc có chân quỳ. Nhẹ nhàng, khoan thai, cụ Ấm nhắc cả đĩa dầm, chén tống, chén quân ra khỏi lòng khay. Ðến lúc dờ tới cái ấm con chuyên trà thì cụ kềnh càng hơn. Cụ ngắm nghía mãi chiếc ấm màu đỏ da chu, bóng không một chút gợn. Dáng ấm làm theo hình quả sung và khi luyện đất cho vào lò lửa, người thợ Tàu lấy dáng cho ấm kia đã là một người thợ có hoa tay. Cụ Ấm thử mãi da lòng tay mình vào mình cái ấm độc ẩm, hình như cố tìm tòi một chút gợn trên đất nung để được sung sướng hoàn toàn sau khi nhận thấy cái ấm độc ẩm kia là nhẵn nhụi quá.

Nước sôi già lắm rồi. Nhưng thói quen vẫn bắt cụ Ấm rót thử một chút nước xuống đất xem có thực là sôi không. Mở đầu cho công việc vụn vặt trong mỗi ngày tàn còn lại, ông già đã sợ nhất cái ấm trà tàu pha hỏng lúc sớm mai.

Từ trên bề cao cỗ sập, dòng nước sôi trút mạnh xuống nền đất trị, tiếng kêu lộp bộp.

Trên chiếc hỏa lò để không, cụ đã đặt thêm một ấm đồng cò bay khác. Những người uống trà dùng cách thức như cụ Ấm bao giờ cũng có ít ra là hai ấm đồng đun nước. Ấm nước sôi nhấc ra khỏi lò than là đã có chiếc ấm thứ hai đặt lên đấy rồi. Và hai ấm đồng đó cứ được mãi mãi thay phiên nhau đặt lên lò than đỏ rực, vì bữa nước trà cứ kéo dài không hết hồi. Như thế lúc nào người ta cũng có một thứ nước sôi đủ độ nóng để pha một ấm trà ngon.

Nhưng có mấy khi cụ Ấm uống trà tầu một cách tàn nhẫn như vậy. Riêng về phần cụ, chỉ hai chén con là đủ rồi. Nhưng hai chén đó đã được cụ săn sóc đến nhiều quá.

Chưa bao giờ ông già này dám cẩu thả trong cái thú chơi thanh đạm. Pha cho mình cũng như pha trà mời khách, cụ Ấm đã để vào đấy bao nhiêu công phu. Những công phu đó đã trở nên lễ nghi, nếu trong ấm trà pha ngon, người ta chịu nhận thấy một chút mùi thơ và một tị triết lý và tâm lý.

(Tríᴄh Chén trà ѕương, Nguуễn Tuân,  Nguуễn Tuân truуện ngắn, NXB Văn họᴄ, 2006, tr.148-149)

Câu 1: Xác định ngôi kể được sử dụng trong văn bản trên.

Câu 2: Chỉ ra không gian và thời gian nghệ thuật được miêu tả ở phần đầu đoạn trích.

Câu 3: …………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Câu 6: Trong đoạn trích có sử dụng một số từ Hán Việt như: triết nhân, cố nhân, độc ẩm, lễ nghi... Em hãy phân tích tác dụng của việc sử dụng các từ ngữ này đối với việc thể hiện nội dung và không khí của câu chuyện.

Câu 7: Từ phong thái khoan thai, tỉ mỉ của cụ Ấm khi pha trà, em rút ra được bài học nhận thức sâu sắc nào cho bản thân về thái độ sống và làm việc trong xã hội hiện đại hối hả? (Trình bày bằng một đoạn văn ngắn khoảng 3 - 5 câu).

PHẦN II: LÀM VĂN (4.0 điểm)

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Chú thích:

- Nguyễn Tuân (10/7/1910 – 28/7/1987) là nhà văn Việt Nam nổi tiếng với sở trường tùy bút và ký, phong cách tài hoa, uyên bác, giàu chất triết lý và thẩm mỹ. Ông sinh tại phố Hàng Bạc, Hà Nội, quê gốc làng Mọc (Nhân Mục), nay thuộc quận Thanh Xuân. Trước Cách mạng tháng Tám, ông nổi tiếng với tập truyện Vang bóng một thời (1940); sau Cách mạng, ông tiếp tục sáng tác và giữ vai trò quan trọng trong nền văn học mới. Ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.

- Chén trà sương (còn gọi là Chén trà trong sương sớm) là một truyện ngắn trong tập Vang bóng một thời. Tác phẩm khắc họa hình ảnh cụ Ấm, một người thuộc lớp nhà nho xưa với thú uống trà thanh đạm, cầu kỳ vào buổi sớm sương. Qua nghi thức pha trà tỉ mỉ, Nguyễn Tuân tái hiện vẻ đẹp văn hóa truyền thống, biến hành động thường ngày thành lễ nghi chứa chứa “mùi thơ” và “triết lý”, thể hiện sự trân trọng cái đẹp cổ điển đang dần phai nhạt. Đoạn trích thuộc Nguyễn Tuân truyện ngắn, NXB Văn học, 2006, tr.148-149.

---------------------- HẾT ---------------------- 

- Thí sinh không được sử dụng tài liệu; 

- Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.

HƯỚNG DẪN CHẤM VÀ ĐÁP ÁN

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

MA TRẬN ĐỀ KIỂM TRA GIỮA HỌC KÌ I

Năm học: 2026 – 2027

Môn: Ngữ văn 10

BẢNG ĐẶC TẢ ĐỀ KIỂM TRA GIỮA HỌC KÌ I

MÔN: NGỮ VĂN 10 - THỜI GIAN LÀM BÀI: 90 PHÚT