Giáo án NLS chuyên đề Mĩ thuật 12 Bài 1: Tìm hiểu tranh bố cục hình, khối cơ bản

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

CHUYÊN ĐỀ 3: THỰC HÀNH VẼ TRANH BỐ CỤC 3

BÀI 1: TÌM HIỂU TRANH BỐ CỤC HÌNH, KHỐI CƠ BẢN (3 tiết)

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Hiểu được cấu trúc của vật thể trong tự nhiên và khái quát thành các hình, khối cơ bản. Nhận biết được đặc điểm của tranh bố cục hình, khối cơ bản.
• Thể hiện được ý tưởng chủ đề thông qua sắp xếp hình, khối cơ bản với các chất liệu tự chọn.
• Biết phân tích, nhận xét về các yếu tố và nguyên lí tạo hình trong tranh bố cục - hình, khối cơ bản.
• Có ý thức sáng tạo trong việc sắp xếp, phân tích cấu trúc các vật thể.

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Năng lực giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập hay theo nhóm; Trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác trong lớp.
• Năng lực tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, tư duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề.

Năng lực riêng: 

• Nhận thức và tư duy lịch mĩ thuật: Thể hiện được ý tưởng chủ đề thông qua việc sắp xếp hình, khối cơ bản với các chất liệu tự chọn trong thực hành, sáng tạo.
• Vận dụng kiến thức, kĩ năng: Biết phân tích, nhận xét về các yếu tố và nguyên lí tạo hình trong tranh bố cục hình, khối cơ bản.

Năng lực số: 

• 1.3.NC1a: Thao tác được thông tin, dữ liệu và nội dung để tổ chức, lưu trữ và truy xuất dễ dàng hơn.
• 2.1.NC1a: Sử dụng được nhiều công nghệ số để tương tác.
• 3.1.NC1b: Chỉ ra được những cách thể hiện bản thân thông qua việc tạo ra các nội dung số.
• 5.2.NC1b: Áp dụng được các công cụ số khác nhau và các giải pháp công nghệ có thể có để giải quyết những nhu cầu đó. 

Năng lực AI: 

• 12.A1.1: Quyền kiểm soát của con người trong dự án AI (HS nhận thức được quyền kiểm soát của con người trong nghệ thuật: Dù AI có thể tự động tạo ra một bức tranh từ các hình khối cơ bản rất nhanh, nhưng con người mới là người kiểm soát ý tưởng, gửi gắm cảm xúc và quyết định sự phát triển của phong cách nghệ thuật (như hành trình của Piet Mondrian)).
• 12.C2.1: Các yêu cầu dành cho công cụ AI hỗ trợ các hoạt động học tập và xã hội (HS thảo luận, phân tích và đề xuất được các yêu cầu tính năng cho một công cụ AI hỗ trợ việc kiểm tra sự cân bằng của các mảng hình, khối trong phác thảo mĩ thuật).

3. Phẩm chất

• Có ý thức tìm hiểu, sáng tạo và phát huy những giá trị thẩm mĩ của thế hệ họa sĩ đi trước thể hiện qua các SPMT.
• Thể hiện được quan điểm cá nhân trong cảm thụ và phân tích nghệ thuật.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC

1. Đối với giáo viên

• SGK, SGV Chuyên đề học tập Mĩ thuật 12.
• Kế hoạch bài dạy.
• Một số ảnh chụp, bài mẫu tranh bố cục hình, khối cơ bản, SPMT của HS.
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
• Máy tính cá nhân/Laptop, màn hình máy chiếu/Tivi tương tác, kết nối Internet tốc độ cao. Các phần mềm ứng dụng: Quizizz/Kahoot (tạo câu hỏi trắc nghiệm), website kenhhoctap.edu.vn, nền tảng AI (ChatGPT/Gemini), ứng dụng Padlet/Google Drive.
• Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

2. Đối với học sinh

• SGK Chuyên đề học tập Mĩ thuật 12.
• Đồ dùng học tập, giấy vẽ, tẩy, bút chì,…
• Hình ảnh, tranh vẽ liên quan đến nội dung bài học Tìm hiểu tranh bố cục hình, khối cơ bản.
• Điện thoại thông minh (Smartphone) hoặc máy tính bảng có kết nối Internet, cài sẵn trình duyệt web.

III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 

1. HOẠT ĐỘNG QUAN SÁT VÀ NHẬN THỨC

Hoạt động 1: Tìm hiểu các hình và khối cơ bản

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS hiểu được đặc điểm của hình, khối cơ bản trong tự nhiên và cách nghệ sĩ vận dụng hình, khối cơ bản vào các tác phẩm nghệ thuật.

b. Nội dung: 

- GV tạo điều kiện cho HS quan sát, tìm hiểu hình ảnh hình, khối cơ bản trong tự nhiên và trong một số tác phẩm có sự khai thác hình, khối cơ bản.

- HS quan sát các hình ảnh trong SGK trang 50-52 hoặc SPMT do GV chuẩn bị.

c. Sản phẩm: HS nắm được đặc trưng của hình, khối trong tự nhiên và hình, khối cơ bản trong tác phẩm nghệ thuật, hình thành được ý tưởng thể hiện SPMT.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 2: Hình, khối và các yếu tố tạo hình khác

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS hiểu được đặc điểm, phong cách sáng tác tiêu biểu của trào lưu, trường phái hội hoạ thông qua một số tác phẩm nghệ thuật của hoạ sĩ Piet Mondrian. 

b. Nội dung: GV cho HS quan sát hình SGK tr.52 và tìm hiểu, sưu tầm một số hình ảnh, tác phẩm của hoạ sĩ Piet Mondrian.

c. Sản phẩm: HS nắm được khái quát đặc điểm sáng tác của từng thời kì trong tranh Piet Mondrian và làm được bài thuyết trình.

d. Tổ chức thực hiện:

Hoạt động 3: Hình, khối cơ bản trong các tác phẩm mĩ thuật

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS hiểu khái niệm chung về tranh bố cục hình, khối cơ bản.

b. Nội dung: GV cho HS quan sát, tìm hiểu các tác phẩm tiêu biểu trong SGK tr.53.

c. Sản phẩm: HS nắm được đặc điểm tranh bố cục hình, khối cơ bản.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

2. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP VÀ SÁNG TẠO

Nhiệm vụ 1: Các bước xây dựng phác thảo tranh bố cục hình cơ bản

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS biết các bước chuẩn bị, thực hiện xây dựng phác thảo tranh bố cục hình cơ bản.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS quan sát các bước xây dựng phác thảo tranh bố cục hình cơ bản trong SGK tr.54.

c. Sản phẩm: HS biết các bước chuẩn bị và nắm được các bước thực hành chung xây dựng phác thảo tranh bố cục hình cơ bản.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS tìm hiểu các bước thực hành phác thảo tranh bố cục hình cơ bản. 

- GV đặt câu hỏi để tìm hiểu về ý tưởng cá nhân, từ đó góp ý bổ sung theo gợi ý:

+ Em chọn những hình cơ bản nào để sắp xếp bố cục?

+ Em sử dụng gam màu nào làm chủ đạo? 

- GV nhắc lại các bước cụ thể: 

+ Tìm phác thảo mảng: tìm mảng lớn, có hình chủ đạo nhất quán trong toàn bài.

+ Tìm hình chi tiết: từ những mảng lớn, có thể tìm cụ thể hình và các chi tiết nhỏ nhưng không phá vỡ kết cấu của mảng lớn.

+ Vẽ phác thảo đậm – nhạt: đây là bước để tìm đủ 3 độ sáng, trung gian, tối, tạo độ đậm – nhạt chính cho bài. Từ độ đậm – nhạt lớn có thể thêm các độ đậm – nhạt khác cho bài vẽ phong phú về sắc độ.

- GV yêu cầu HS thực hành bài vẽ bố cục từ việc sử dụng hình cơ bản: tròn, vuông, tam giác,... trên giấy khổ A3.

Bài thực hành: Thực hiện một sản phẩm tranh vẽ đề tài tự chọn, trong đó các vật thể được khái quát bằng các hình cơ bản. 

+ Bài thực hành 1: Làm phác đen trắng (từ bước 1 đến bước 3).

+ Bài thực hành 2: Từ phác đen trắng, làm bài phác thảo bố cục màu.

- GV lưu ý cho HS: Nên lựa chọn các hình cơ bản để kết hợp, nhưng để tránh sự đều đặn gây cảm giác buồn tẻ, cần có sự thay đổi về tỉ lệ to nhỏ, hoặc sử dụng các lát cắt, các hình/ mảng chồng lên nhau một cách hợp lí, đảm bảo sự hài hoà giữa hình và nền, tránh vẽ quá nhiều hình và sử dụng quá nhiều màu gây rối mắt. Khi phác thảo, cần phác nhẹ tay để lấy tương quan chung.

- HS hãy dùng điện thoại ghi lại các bước thực hành của mình. Sử dụng ứng dụng Canva ghép các bức ảnh lại, thêm Text (chữ) để giải thích ý tưởng bố cục, qua đó chỉ ra cách thể hiện bản thân và cá tính của mình dưới dạng một Portfolio kĩ thuật số.

- GV đặt câu hỏi cho HS thảo luận: "Em hãy đề xuất các yêu cầu cho một phần mềm AI giúp đánh giá xem bức phác thảo của em đã cân bằng về mảng lớn/nhỏ chưa?"

- GV trình chiếu cho HS quan sát một số sản phẩm tiêu biểu:

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc thông tin và tìm hiểu các bước phác thảo tranh bố cục hình cơ bản.

- HS thao tác chụp ảnh, thiết kế Portfolio. Suy nghĩ về công cụ AI.

- GV quan sát, theo dõi, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận 

- GV mời đại diện 1 – 2 HS nêu các bước phác thảo tranh bố cục hình cơ bản.

1. Phác mảng tạo bố cục.

2. Tìm hình chi tiết cho bố cục thêm sinh động.

3. Vẽ và điều chỉnh phác thảo để độ đậm – nhạt được phân bố hài hoà.

4. Vẽ màu và điều chỉnh hoà sắc theo phác thảo đậm – nhạt.

- HS trình bày bản phác thảo và bản thiết kế số hóa.

- Báo cáo AI: Yêu cầu AI có tính năng quét bản phác thảo, tự động tính toán diện tích các mảng (chính/phụ) và đưa ra biểu đồ thông báo nếu một góc tranh bị "nặng" hoặc "trống" quá mức.

- GV hướng dẫn HS thực hành một sản phẩm tranh vẽ đề tài tự chọn, trong đó các vật thể được khái quát bằng các hình cơ bản.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có). 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận.

- GV chuyển sang nội dung mới.

[3.1.NC1b]: HS chỉ ra được cách thể hiện bản thân, gu thẩm mỹ và ý tưởng nghệ thuật thông qua việc tự thiết kế các nội dung số (Portfolio/Slide trình chiếu tiến trình học tập).

[12.C2.1]: HS phân tích và đề xuất được các yêu cầu chức năng cụ thể dành cho một công cụ AI hỗ trợ đánh giá tỉ lệ, cân bằng bố cục mĩ thuật trong học tập.

3. HOẠT ĐỘNG PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nhận xét, phân tích được sản phẩm của mình và của bạn.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS thảo luận nhóm về SPMT theo gợi ý SGK tr.55.

c. Sản phẩm: HS cảm nhận, phân tích, đánh giá về SPMT trước lớp.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS tìm hiểu hình, khối cơ bản trong các SPMT ứng dụng của một số hoạ sĩ nổi tiếng thế giới như Josef Albers, Ettore, Yves Saint Laurent,…

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS tìm hiểu hình, khối cơ bản trong các SPMT ứng dụng.

c. Sản phẩm: HS làm bài tìm hiểu và phân tích về tác phẩm mĩ thuật ứng dụng có sử dụng hình, khối cơ bản.

d. Tổ chức thực hiện

Nhiệm vụ 1: Trả lời câu hỏi trắc nghiệm

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức game trắc nghiệm trên Quizizz/Kahoot.

- GV sử dụng ứng dụng kenhhoctap.edu.vn để tham khảo và cho sinh làm trắc nghiệm online.

- GV cung cấp mã phòng thi.

- Bộ câu hỏi trắc nghiệm:

Câu 1: Trong tạo hình mĩ thuật, hình vuông và khối lập phương thường mang lại cảm giác gì?

A. Sự mềm mại, luân chuyển.

B. Tính ổn định, bền vững, vững chắc

C. Sự nhẹ nhàng, bay bổng.

D. Sự hỗn loạn.

Câu 2: Họa sĩ Piet Mondrian nổi tiếng với quá trình chuyển đổi phong cách nghệ thuật từ hiện thực sang xu hướng nào?

A. Siêu thực.

B. Lập thể.

C. Trừu tượng hình học.

D. Ấn tượng.

Câu 3: …………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS sử dụng thiết bị di động truy cập, hoàn thành bài tập trong thời gian 5 phút.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và đánh giá

- Hệ thống tự động chấm điểm và xếp hạng.

- GV chiếu bảng xếp hạng và chữa nhanh câu sai nhiều nhất.

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.

[2.1.NC1a: Sử dụng được nhiều công nghệ số để tương tác. HS sử dụng Smartphone truy cập thành công vào nền tảng Kahoot/Quizizz, đọc hiểu câu hỏi trên màn hình và thực hiện tương tác (chọn đáp án) trong một môi trường số đa người dùng.]

Nhiệm vụ 2: Trả lời câu hỏi tự luận   

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chia lớp thành 2 nhóm, yêu cầu HS quan sát hình ảnh SGK tr.56 để thực hiện nhiệm vụ:

+ Nhóm 1: Hình, khối cơ bản được sử dụng như thế nào ở các tác phẩm của Josef Albers, Ettore, Yves Saint Laurent?

+ Nhóm 2: Nêu sự khác biệt trong thiết kế này với các sản phẩm thiết kế khác mà em từng thấy.

- GV lưu ý HS nhấn mạnh đến các yếu tố sau:

+ Hình khối, chất liệu.

+ Ý tưởng, giá trị sử dụng.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

HS thực hiện tại nhà. 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

HS báo cáo sản phẩm vào bài học sau. 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và kết luận:

+ Các sản phẩm sử dụng nhiều hình, khối hình cơ bản, kiểu dáng tự do, phá cách, màu sắc tươi sáng, rực rỡ.

+ Sự khác biệt:

• Sự đơn giản hoá triệt để, các yếu tố đường nét là các đường thẳng, góc vuông so với các đường nét uốn lượn, đường cong và nhiều chi tiết trang trí ở các mẫu thiết kế khác. 
• Màu sắc cơ bản, nguyên chất so với việc sử dụng sự phong phú về màu sắc ở các mẫu thiết kế khác.

- GV kết thúc tiết học. 

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ôn lại kiến thức đã học: 

+ Tìm hiểu các hình và khối cơ bản.

+ Tìm hiểu hình, khối và các yếu tố tạo hình khác.

+ Tìm hiểu hình, khối cơ bản trong các tác phẩm mĩ thuật.

- Hoàn thành SPMT (nếu chưa xong).

- Đọc và tìm hiểu trước nội dung Bài 2 – Thực hành vẽ tranh bố cục hình, khối cơ bản.