Giáo án tích hợp AI Tin học 9 Bài 16: Thực hành Lập chương trình máy tính

BÀI 16: THỰC HÀNH: LẬP CHƯƠNG TRÌNH MÁY TÍNH

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Nhiệm vụ 1: Tính lương

• Mục tiêu: Cài đặt thuật toán tính tiền lương tuần của nhân viên bằng ngôn ngữ lập trình trực quan (Scratch).
• Quy tắc cốt lõi:
  • Khai báo các loại biến đầu vào (muc_luong, tgian_laodong), biến đầu ra (tien_luong) và biến trung gian (tgian_dmuc, tgian_vuot, luong_dmuc, luong_vuot).
  • Áp dụng cấu trúc lặp với điều kiện trước (vòng lặp lặp lại cho đến khi kết hợp điều kiện hợp lệ 1 le tgian_laodong le 60) để ép buộc người dùng nhập lại nếu nhập sai dữ liệu thời gian.
  • Áp dụng cấu trúc rẽ nhánh (Nếu... thì... nếu không thì) để phân chia hai trường hợp làm việc: trong định mức (hàng tuần le 40 giờ) và vượt định mức (hưởng gấp 1.5 lần mức lương giờ).
  • Lưu ý quy tắc dấu: Khi lập chương trình, số thập phân hệ số 1,5 trong sơ đồ toán học phải được viết thay bằng dấu chấm (1.5) làm ký tự ngăn cách phần thập phân.
• Ví dụ: Nhập mức lương 100 nghìn/giờ, thời gian làm 50 giờ à Máy tự động tính toán 40 giờ định mức và 10 giờ vượt mức để xuất ra tổng tiền lương là 5500 nghìn đồng.

2. Nhiệm vụ 2: Tìm giá trị lớn nhất

• Mục tiêu: Lập chương trình tìm và hiển thị số nguyên dương lớn nhất (max) từ một dãy số nhập vào từ bàn phím, kết thúc khi nhập số 0.
• Quy tắc cốt lõi:
  • Khai báo biến đầu vào (x) và biến đầu ra (max).
  • Sử dụng cấu trúc vòng lặp có điều kiện dừng (x = 0). Cài đặt thuật toán so sánh liên tục: cứ mỗi lượt nhập số x mới, nếu x > max thì lập tức gán lại giá trị max = x.
• Ví dụ: Nhập lần lượt dãy số: 8, 3, 10, 6, 0 à Chương trình so sánh chéo và xuất ra kết quả: "Số lớn nhất là 10".

3. Công tác gỡ lỗi (Debug)

• Quy tắc cốt lõi: Phải lập các bộ dữ liệu kiểm thử (Test cases) đại diện cho nhiều tình huống khác nhau để chạy thử và kiểm tra tính đúng đắn của chương trình.
• Ví dụ: Thử nghiệm tình huống nhập số giờ làm việc là một số âm (ví dụ: -100) hoặc quá giới hạn quy định để xem chương trình có đưa ra yêu cầu nhập lại đúng như thuật toán bẫy lỗi hay không.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Chương trình máy tính thực chất là một bản mô tả thuật toán chi tiết bằng ngôn ngữ lập trình mà máy tính có thể "hiểu" và thực thi một cách tự động.
2. Ba cấu trúc điều khiển nền tảng cấu thành mọi chương trình máy tính bao gồm: cấu trúc tuần tự, cấu trúc rẽ nhánh và cấu trúc lặp.
3. Vòng lặp kiểm tra điều kiện đóng vai trò làm bộ lọc dữ liệu đầu vào, giúp chương trình bẫy lỗi kiểm soát và ngăn chặn các giá trị không hợp lý.
4. Kỹ thuật gán và cập nhật liên tục giá trị cho một biến số (như biến $max$) là phương pháp cốt lõi để giải các bài toán thống kê, tìm kiếm trên dãy số.
5. Việc chạy thử ứng dụng bằng bộ dữ liệu kiểm thử đa dạng là bước bắt buộc để gỡ lỗi, hiệu chỉnh và hoàn thiện chương trình phần mềm.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX (TỐI GIẢN)

• SLIDE 1: Tiêu đề
  • Nội dung: Bài 16: Thực hành: Lập chương trình máy tính.
• SLIDE 2: Mục tiêu bài học
  • Nội dung: Sử dụng thành thạo cấu trúc tuần tự, rẽ nhánh, lặp trong Scratch; Hiểu cách chuyển đổi từ sơ đồ khối thuật toán sang mã lệnh.
• SLIDE 3: Nhiệm vụ 1: Chương trình tính lương
  • Nội dung: Phân tích hệ thống biến số đầu vào/đầu ra; Thiết lập vòng lặp bẫy lỗi đầu vào thời gian lao động (1 le  tgian_laodong} le 60).
• SLIDE 4: Thuật toán rẽ nhánh tính lương định mức & vượt giờ
  • Nội dung: Khối lệnh cấu trúc Nếu... thì... nếu không thì; Quy tắc chuyển đổi hằng số thập phân sang định dạng hệ thống dấu chấm (1.5).
• SLIDE 5: Nhiệm vụ 2: Thuật toán Tìm giá trị lớn nhất (max)
  • Nội dung: Cú pháp vòng lặp kết thúc khi nhập số 0; Logic so sánh cập nhật biến: Nếu x > max thì đặt max thành x.
• SLIDE 6: Kỹ thuật kiểm thử và Gỡ lỗi chương trình (Debug)
  • Nội dung: Vai trò của bảng dữ liệu kiểm thử (Test cases); Phương pháp thử nghiệm các tình huống biên, tình huống lỗi nhập dữ liệu chữ/số âm.
• SLIDE 7: Tổng kết chủ đề
  • Nội dung: Mối quan hệ giữa Vấn đề thực tế à  Thuật toán sơ đồ khối à Chương trình máy tính hoàn chỉnh.