Giáo án NLS Địa lí 12 Bài 22: Thương mại và du lịch (Mới)

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

BÀI 22: THƯƠNG MẠI VÀ DU LỊCH

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ: 

• Trình bày được sự phát triển và phân bố ngành thương mại, du lịch ở Việt Nam.
• Phân tích được sự phân hoá lãnh thổ du lịch (các trung tâm, vùng du lịch), du lịch với sự phát triển bền vững.
• Giải thích được sự chuyển dịch cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu và vai trò của chuyển đổi số trong thương mại - du lịch.
• Vẽ được biểu đồ và sử dụng bản đồ, số liệu để nhận xét, giải thích liên quan đến thương mại và du lịch. 

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập hay theo nhóm; Trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác trong lớp.
• Tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, tư duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề.

Năng lực riêng: 

• Nhận thức khoa học Địa lí: phân tích đặc trưng phát triển và phân bố ngành thương mại, du lịch ở Việt Nam.
• Tìm hiểu địa lí: sử dụng bản đồ, số liệu để nhận xét, giải thích liên quan đến thương mại và du lịch.

Năng lực số (NLS):

• 1.1.NC1b: Áp dụng kỹ thuật tìm kiếm nâng cao để thu thập số liệu xuất nhập khẩu mới nhất từ Tổng cục Thống kê hoặc World Bank.
• 5.3.NC1a: Sử dụng thành thạo phần mềm bảng tính (Excel/Google Sheets) để xử lý số liệu thô và vẽ biểu đồ phức hợp (cột và đường).
• 6.2.NC1a: Sử dụng các công cụ AI (ChatGPT/Gemini) để phân tích xu hướng thị trường, dự báo tăng trưởng du lịch và gợi ý giải pháp phát triển bền vững.
• 3.1.NC1a: Tạo lập được nội dung số đa phương tiện (Infographic/Video ngắn) để quảng bá sản phẩm du lịch địa phương.

3. Phẩm chất

• Chủ động, tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động bảo vệ, phát huy giá trị các di sản văn hoá. 
• Yêu nước, tự hào về các mặt hàng xuất khẩu chủ lực và danh lam thắng cảnh Việt Nam.
• Trách nhiệm trong việc ứng xử văn minh khi tham gia môi trường số (review du lịch, mua bán trực tuyến).

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC 

1. Đối với giáo viên

• KHBD, SGK, SGV, SBT Địa lí 12.
• Báo cáo tổng kết hàng năm của ngành thương mại và du lịch.
• Bảng số liệu theo niên giám thống kê, bản đồ liên quan đến thương mại và du lịch.
• Tranh ảnh, hình vẽ, thông tin trên internet có liên quan đến bài học.
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
• File số liệu Excel (đã làm sạch).
• Prompt mẫu cho AI.
• Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

2. Đối với học sinh

• SGK, SBT Địa lí 12. 
• Thiết bị điện tử có kết nối internet (nếu có), cài đặt Excel/Sheets và ứng dụng tra cứu AI.

III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a. Mục tiêu:

- Cung cấp thông tin, tạo kết nối giữa kiến thức của HS với nội dung bài học.

- Tạo hứng thú, kích thích tò mò của HS.

b. Nội dung: GV tổ chức cho HS chơi trò chơi Hiểu ý đồng đội. 

c. Sản phẩm: HS tìm ra từ khóa về tên của một số ngành dịch vụ thông qua người diễn tả.

d. Tổ chức thực hiện: 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV chuẩn bị các hình ảnh cho HS.

- GV chia lớp thành 2 đội, tổ chức trò chơi Hiểu ý đồng đội. GV phổ biến luật chơi:

+ Mỗi đội cử 2 HS đại diện bốc thăm gói từ khóa về tên của một số ngành dịch vụ. 

+ Một HS sẽ là người đoán, HS còn lại là người diễn tả từ khóa.

- GV lưu ý với HS:

+ Khi diễn tả không được trùng với bất kì từ nào trong tên từ khóa, không dùng ngôn ngữ nước ngoài, từ đồng nghĩa và trái nghĩa để diễn tả.

+ Nhóm nào đoán đúng được nhiều từ khóa trong thời gian nhanh nhất sẽ dành chiến thắng.

- Sau khi kết thúc trò chơi, GV yêu cầu xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS quan sát ô chữ và tìm kiếm từ khóa.

- Các HS đưa ra đáp án mà mình tìm được.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời HS xung phong trả lời. 

- Nếu trả lời sai, GV tiếp tục mời HS còn lại đưa ra đáp án. 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt đáp án:

- GV dẫn dắt HS vào bài học: Thương mại và du lịch là một trong những động lực tăng truưởng kinh tế ở nước ta, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới. Sự phát triển của hai ngành này có ảnh hưởng sâu rộng tới các ngành kinh tế khác và đời sống người dân. Thương mại và du lịch của nước ta đang phát triển và phân bố như thế nào? Chúng ta cùng đi vào bài học ngày hôm nay – Bài 22: Thương mại và du lịch.

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1. Tìm hiểu hoạt động nội thương

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS trình bày được sự phát triển và phân bố nội thương ở Việt Nam.

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, khai thác Hình 22.1, mục Em có biết, thông tin mục I.1 SGK tr.96 – tr.97 và trả lời câu hỏi: Trình bày sự phát triển và phân bố hoạt động nội thương ở nước ta.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về sự phát triển và phân bố hoạt động nội thương ở nước ta. 

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 2. Tìm hiểu hoạt động ngoại thương

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS trình bày được sự phát triển và phân bố ngoại thương ở Việt Nam. 

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc cặp đôi, khai thác Bảng 22.1, thông tin mục I.2 SGK tr.97 và hoàn thành Phiếu học tập số 1: Trình bày sự phát triển hoạt động ngoại thương ở nước ta. 

c. Sản phẩm: Phiếu học tập số 1 của HS về sự phát triển hoạt động ngoại thương của nước ta. 

d. Tổ chức thực hiện:

Hoạt động 3. Tìm hiểu ngành du lịch

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS:

- Trình bày được sự phát triển và phân bố ngành du lịch ở Việt Nam. 

- Phân tích được sự phân hóa lãnh thổ du lịch (các trung tâm, vùng du lịch), du lịch với sự phát triển bền vững.

b. Nội dung: GV yêu cầu HS làm việc theo 6 nhóm, khai thác Bảng 22.2, Hình 22.2, thông tin mục II SGK tr.98 – tr.101 và trả lời câu hỏi:

- Trình bày sự phát triển và phân bố lãnh thổ du lịch nước ta. 

- Phân tích sự phân hóa lãnh thổ du lịch của nước ta. 

- Trình bày mối quan hệ giữa du lịch và sự phát triển bền vững ở nước ta.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về ngành du lịch ở nước ta. 

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS củng cố kiến thức đã học về Thương mại và du lịch

b. Nội dung: 

- GV cho HS làm Phiếu bài tập trắc nghiệm về Thương mại và du lịch 

- GV cho HS trả lời câu hỏi bài tập phần Luyện tập SGK tr.94 

c. Sản phẩm: Đáp án của HS và chuẩn kiến thức của GV. 

d. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1. Trả lời câu hỏi trắc nghiệm

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức game trắc nghiệm trên Quizizz/Kahoot.

- GV cung cấp mã phòng thi.

- GV sử dụng ứng dụng https://kenhhoctap.edu.vn/  để tham khảo và cho học sinh làm trắc nghiệm online.

Link: https://kenhhoctap.edu.vn/bai-tap/trac-nghiem-dia-li-12-ket-noi-bai-21-thuong-mai-va-du-lich

- Bộ câu hỏi trắc nghiệm:

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- [5.2.NC1b] HS sử dụng thiết bị di động truy cập, hoàn thành bài tập trực tuyến trong thời gian 11 phút.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- Hệ thống tự động chấm điểm và xếp hạng.

- GV chiếu bảng xếp hạng và chữa nhanh câu sai nhiều nhất.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, đọc đáp án khác (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và chốt đáp án:

- GV chuyển sang nội dung mới. 

Nhiệm vụ 2. Trả lời câu hỏi bài tập 1 - phần Luyện tập SGK tr.101

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, thực hiện nhiệm vụ: 

Nhiệm vụ 1: Tóm tắt nội dung ngành ngoại thương của nước ta theo các ý sau: trị giá, cán cân thương mại, hoạt động xuất khẩu, hoạt động nhập khẩu. 

Nhiệm vụ 2: Dựa vào bảng 22.1., vẽ biểu đồ thể hiện trị giá xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam giai đoạn 2010 – 2024. Nêu nhận xét.

Bảng 22.1: Trị giá xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa 

của nước ta giai đoạn 2010 – 2021

(Đơn vị: tỉ USD)

 (Nguồn: Niên giảm thống kê Việt Nam năm 2011, 2013, 2016, 2022)

- [5.3.NC1a] GV hướng dẫn HS thực hiện thao tác vẽ trực tiếp trên phần mềm Excel hoặc các công cụ vẽ biểu đồ trực tuyến (như Canva Charts/Flourish) để tạo biểu đồ cột ghép.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS khai thác hình, vận dụng kiến thức đã học và vẽ biểu đồ.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời HS chia sẻ màn hình/sản phẩm.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, đọc đáp án khác (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá và chốt đáp án:

Nhiệm vụ 1: 

1. Về trị giá (Quy mô ngoại thương)

• Tăng trưởng mạnh mẽ và liên tục: Tổng trị giá xuất nhập khẩu (kim ngạch ngoại thương) của nước ta tăng nhanh qua các năm, phản ánh sự mở cửa và hội nhập sâu rộng của nền kinh tế vào thị trường quốc tế.
• Quy mô lớn: Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có quy mô xuất nhập khẩu hàng đầu khu vực và thế giới, trị giá xuất nhập khẩu thường xuyên vượt qua mốc GDP của cả nước.

2. Về cán cân thương mại

• Chuyển biến tích cực: Cán cân thương mại đã có sự thay đổi căn bản, chuyển từ tình trạng nhập siêu kéo dài trong quá khứ sang tình trạng xuất siêu vững chắc trong những năm gần đây (như đã phân tích ở giai đoạn 2010 - 2024).
• Ý nghĩa: Việc duy trì xuất siêu giúp Việt Nam tăng dự trữ ngoại hối, ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao vị thế trên trường quốc tế.

3. Về hoạt động xuất khẩu

• Cơ cấu mặt hàng: Đang có sự chuyển dịch theo hướng rất tích cực.
  • Giảm dần tỉ trọng hàng thô, chưa qua sơ chế (như khoáng sản thô).
  • Tăng nhanh tỉ trọng hàng công nghiệp chế biến, chế tạo có giá trị cao (điện thoại, linh kiện điện tử, máy vi tính, máy móc, dệt may, da giày...). Hàng nông, lâm, thủy sản (gạo, cà phê, hồ tiêu, tôm, cá tra...) vẫn giữ vai trò quan trọng.
• Thị trường xuất khẩu: Ngày càng được mở rộng và đa dạng hóa. Các thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước ta hiện nay bao gồm: Hoa Kỳ (thị trường xuất khẩu lớn nhất), Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU), ASEAN, Hàn Quốc và Nhật Bản.

4. Về hoạt động nhập khẩu

• Cơ cấu mặt hàng: Chủ yếu tập trung vào việc nhập khẩu tư liệu sản xuất (chiếm tỉ trọng áp đảo, thường trên 90%), bao gồm: máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng và nguyên - nhiên - vật liệu (vải, linh kiện điện tử, sắt thép...). Hàng tiêu dùng chỉ chiếm tỉ trọng rất nhỏ. Điều này phản ánh đặc điểm nền kinh tế nước ta vẫn đang trong quá trình công nghiệp hóa và phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu để gia công, sản xuất xuất khẩu.
• Thị trường nhập khẩu: Nước ta nhập khẩu chủ yếu từ các quốc gia trong khu vực châu Á do lợi thế về khoảng cách địa lý và tính chất của chuỗi cung ứng toàn cầu. Trung Quốc hiện là thị trường nhập khẩu lớn nhất, tiếp theo là Hàn Quốc, ASEAN, Nhật Bản...

Nhiệm vụ 2: 

+ Vẽ biểu đồ:

Nhận xét: 

1. Về quy mô (Tổng trị giá): 

Nhìn chung, quy mô ngoại thương của nước ta tăng trưởng liên tục và mạnh mẽ trong suốt giai đoạn 2010 - 2024. Cụ thể:

• Trị giá xuất khẩu: Tăng liên tục qua các năm, từ 72,2 tỉ USD (năm 2010) lên mức 405,9 tỉ USD (năm 2024), tức là tăng gấp khoảng 5,6 lần.
• Trị giá nhập khẩu: Cũng duy trì xu hướng tăng liên tục, từ 84,8 tỉ USD (năm 2010) lên mức 381,0 tỉ USD (năm 2024), tương đương tăng gấp khoảng 4,5 lần.

2. Về tốc độ tăng trưởng

• Trị giá xuất khẩu có tốc độ tăng trưởng nhanh hơn so với trị giá nhập khẩu (5,6 lần so với 4,5 lần).
• Điều này cho thấy sản xuất trong nước đang phát triển mạnh, hàng hóa của Việt Nam ngày càng nâng cao được năng lực cạnh tranh và mở rộng trên thị trường quốc tế.

3. Về cán cân thương mại (Xuất khẩu - Nhập khẩu) Cán cân thương mại của nước ta có sự chuyển biến rất tích cực, đi từ tình trạng nhập siêu sang xuất siêu:

• Giai đoạn 2010 - 2015 (Nhập siêu): Nước ta nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu. Tuy nhiên, mức độ nhập siêu đã được thu hẹp đáng kể (từ mức nhập siêu 12,6 tỉ USD năm 2010 xuống chỉ còn 3,7 tỉ USD vào năm 2015).
• Giai đoạn 2020 - 2024 (Xuất siêu): Cán cân thương mại đảo chiều sang xuất siêu vững chắc và quy mô xuất siêu ngày càng mở rộng. Cụ thể, năm 2020 nước ta xuất siêu 19,8 tỉ USD và đến năm 2024 con số này đã tăng lên 24,9 tỉ USD.

- GV chuyển sang nội dung mới.

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..