Giáo án NLS Lịch sử 10 kết nối Bài 9: Một số nền văn minh cổ trên đất nước Việt Nam

Nhiệm vụ 1: Cơ sở hình thành

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, đọc thông tin mục a SGK tr.60 và trả lời câu hỏi: Hãy cho biết một số nét chính về điều kiện tự nhiên và cơ sở hình thành nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc.

- GV chia HS cả lớp thành các nhóm (6 HS/nhóm).

- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm, đọc thông tin mục 1 SGK tr.60, 61 và hoàn thiện Phiếu học tập số 1.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

- GV trình chiếu cho HS quan sát hình ảnh, video:

+ Video về quá trình hình thành Nhà nước Văn Lang – Âu Lạc: 

https://youtu.be/gjr65hcIx9c?si=oOIjmqDIh_rifwEo (0:00 – 1:05)

+ Hình ảnh về lược đồ khu lưu vực sông Hồng, sông Mã, sông Cả:

+ Hình ảnh về bản đồ hành chính nhà nước Văn Lang – Âu Lạc:

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận theo nhóm, đọc thông tin kết hợp quan sát Hình 2, 3 để thực hiện nhiệm vụ học tập.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày Phiếu học tập số 1: Đính kèm dưới Nhiệm vụ 1.

- GV mời đại diện HS nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá quá trình HS thực hiện nhiệm vụ.

- GV kết luận nội dung về Cơ sở hình thành của nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.

1. Tìm hiểu về văn minh Văn Lang – Âu Lạc

a. Cơ sở hình thành 

Đính kèm dưới Nhiệm vụ 1.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Nhiệm vụ 2: Một số thành tựu tiêu biểu

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- Trên cơ sở kiến thức đã được hình thành ở mục a, GV dẫn dắt, định hướng cho HS: 

+ Trên cơ sở những điều kiện trên, nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc được biểu hiện cụ thể trên các lĩnh vực nào?

+ Mỗi lĩnh vực đã đạt được những thành tựu gì?

- GV chia HS cả lớp thành 3 nhóm, yêu cầu khai thác nội dung mục 2b, quan sát Hình 6 – 8 SGK tr.61-64 và thực hiện nhiệm vụ:

+ Nhóm 1: Tìm hiểu về thành tựu chính trị, hoạt động sản xuất của văn minh Văn Lang – Âu Lạc.

+ Nhóm 2: Tìm hiểu những thành tựu về đời sống vật chất của văn minh Văn Lang – Âu Lạc.

+ Nhóm 3: Tìm hiểu những thành tựu về đời sống tinh thần của văn minh Văn Lang – Âu Lạc.

- GV hướng dẫn HS quan sát các hình ảnh, chú ý vào những chi tiết gì, chi tiết ấy phản ánh nội dung gì liên quan đến bài học, cách đọc kênh chữ chính, tư liệu,... (tìm những từ khóa), đọc các thông tin bổ sung.

- GV trình chiếu cho HS quan sát hình ảnh, video về thành tựu tiêu biểu của văn minh Văn Lang – Âu Lạc: Đính kèm dưới Nhiệm vụ 2.

- GV hướng dẫn HS thảo luận theo cặp, khai thác Tư liệu 1 SGK tr.64, kết hợp với việc nêu một số ví dụ thực tế cho thấy giá trị của nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc đối với nền văn hóa, văn minh Việt Nam hiện nay: nền văn minh lúa nước và trả lời câu hỏi: Nêu ý nghĩa của nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc.

- GV dẫn dắt và nêu nhiệm vụ: Thành Cổ Loa được mệnh danh là tòa thành quân sự kiên cố nhất thời bấy giờ. Để hiểu rõ tại sao, các nhóm hãy sử dụng Chatbot AI (trên thiết bị cá nhân) với câu lệnh: 'Phân tích ưu điểm quân sự của kiến trúc hình xoắn ốc và hệ thống hào nước nối thông với sông tại Thành Cổ Loa'. Sau đó tóm tắt 3 ý chính và chia sẻ với lớp.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận theo nhóm, sau đó thảo luận theo cặp, đọc thông tin kết hợp quan sát Hình 2 – Hình 8 để thực hiện nhiệm vụ học tập.

- HS làm việc nhóm, nhập lệnh vào Chatbot.

- Đọc kết quả, chọn lọc thông tin.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày về một số thành tựu tiêu biểu của nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc. 

- Đại diện nhóm trình bày kết quả phân tích được hỗ trợ bởi AI.

- GV mời đại diện HS nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá quá trình HS thực hiện nhiệm vụ.

- GV kết luận nội dung về Một số thành tựu tiêu biểu của nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc.

- GV chuyển sang nội dung mới.

b. Một số thành tựu tiêu biểu

* Về chính trị

- Nhà nước Văn Lang ra đời cách ngày nay khoảng 2 700 TCN và tồn tại đến năm 208 TCN:

+ Kinh đô là Phong Châu (Việt Trì, Phú Thọ ngày nay).

+ Tổ chức nhà nước còn khá sơ khai.

- Nhà nước Âu Lạc (208 – 179 TCN):

+ Kinh đô là Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội ngày nay).

+ Đứng đầu là Thục Phán – An Dương Vương; giúp việc cho vua là Lạc hầu; dưới địa phương do lạc tướng cai quản.

* Hoạt động kinh tế

- Hoạt động khai phá đất đai: mở rộng diện tích trồng trọt và làm ruộng trồng lúa nước.

- Công cụ và kĩ thuật canh tác: cư dân có bước tiến lớn về công cụ và kĩ thuật canh tác nông nghiệp.

- Thủ công nghiệp: 

+ Phát triển mạnh mẽ.

+ Nghề đúc đồng có nhiều sản phẩm chế tác tinh xảo.

* Đời sống vật chất

- Về bữa ăn: 

+ Thành phần chính trong bữa ăn hằng ngày là cơm, rau, cá,...

+ Lương thực chính là lúa gạo.

+ Thức ăn gồm các loại rau, củ, quả và các sản phẩm của nghề đánh bắt thủy sản, săn bắt và chăn nuôi.

- Về trang phục:

+ Phụ nữ mặc váy và áo yếm, đàn ông đóng khố, ở trần, đi chân đất, tóc để xõa ngang vai hoặc để dài và búi tó.

+ Sử dụng trang sức làm từ sừng, ngà động vật, đá, kim loại (đồng thau, sắt,...).

- Về nhà ở: 

+ Nhà sàn làm bằng gỗ, tre, nứa, lá.

+ Những ngôi nhà quây quần trong một khu vực tạo thành những xóm làng định cư.

- Về phương tiện đi lại: thuyền, bè,...

* Đời sống tinh thần

- Về tín ngưỡng:  

+ Thờ cúng tổ tiên và những người có công với cộng đồng.

+ Thờ các vị thần tự nhiên.

+ Tín ngưỡng phồn thực.

- Về nghệ thuật: sản phẩm như trống đồng, thạp đồng, đồ trang sức,... thể hiện trình độ chế tác tinh xảo, kĩ thuật cao, giàu tính nghệ thuật.

à Phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cư dân thời kì này.

- Về âm nhạc: xuất hiện nhiều nhạc cụ và hình thức biểu diễn.

* Đáp án của câu hỏi NLS: Ưu điểm quân sự của Thành Cổ Loa:

+ Thành xoắn ốc → phòng thủ nhiều lớp, làm địch khó tấn công.

+ Hình dạng uốn cong → thuận lợi cho phục kích, phản công.

+ Hào nước nối sông → cản địch và thuận tiện tiếp tế, di chuyển.

HÌNH ẢNH, VIDEO VỀ THÀNH TỰU TIÊU BIỂU 

CỦA VĂN MINH VĂN LANG – ÂU LẠC

* Hình ảnh về thành tựu tiêu biểu của văn minh Văn Lang – Âu Lạc

* Video về thành tựu tiêu biểu của văn minh Văn Lang – Âu Lạc

Đời sống Văn Lang – Âu Lạc:https://youtu.be/BYBlLERk-TA 

Nhiệm vụ 1: Cơ sở hình thành

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV kết nối kiến thức về điều kiện hình thành văn minh Văn Lang – Âu Lạc và văn minh Chăm-pa.

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, đọc thông tin mục a SGK tr.68 kết hợp quan sát bản đồ hành chính Việt Nam và trả lời câu hỏi: Văn minh Phù Nam hình thành trên khu vực nào?

- GV chia HS cả lớp thành 6 nhóm (2 nhóm cùng thực hiện 1 nhiệm vụ).

- GV yêu cầu các nhóm thảo luận, đọc thông tin mục 3a, Tư liệu 4 kết hợp quan sát Hình 15 SGK tr.68, 69 và thực hiện nhiệm vụ:

+ Nhóm 1 + 2: Tìm hiểu về điều kiện tự nhiên hình thành nền văn minh Phù Nam.

+ Nhóm 3 + 4: Tìm hiểu về cơ sở xã hội hình thành nền văn minh Phù Nam.

+ Nhóm 5 + 6: Tìm hiểu về ảnh hưởng của văn minh Ấn Độ.

- GV yêu cầu HS thảo luận theo cặp và hoàn thành Phiếu học tập số 2.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc cá nhân, thảo luận theo nhóm, cặp, đọc thông tin, tư liệu kết hợp quan sát hình ảnh để thực hiện nhiệm vụ học tập.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày về cơ sở hình thành của nền văn minh Phù Nam.

- GV mời đại diện HS trình bày Phiếu học tập số 2: Đính kèm dưới Nhiệm vụ 1.

- GV mời đại diện HS nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá quá trình HS thực hiện nhiệm vụ.

- GV kết luận nội dung về Cơ sở hình thành của nền văn minh Phù Nam.

- GV chuyển sang nhiệm vụ mới.

3. Tìm hiểu về văn minh Phù Nam

a. Cơ sở hình thành 

* Điều kiện tự nhiên

- Ra đời trên khu vực hạ lưu sông Mê Công, địa bàn chủ yếu là khu vực Nam Bộ Việt Nam ngày nay.

- Khu vực bằng phẳng, đất đai phù sa màu mỡ, được bồi đắp hằng năm.

- Nhiều kênh rạch chằng chịt.

à Thuận lợi đi lại, trao đổi buôn bán bằng thuyền bè.

* Cơ sở xã hội

- Nơi giao thoa, gặp gỡ của nhiều tộc người tới sản xuất, cư trú, sinh hoạt.

- Cư dân ở đây chủ yếu là các tộc người thuộc ngôn ngữ Nam Đảo đã biết phát huy các thế mạnh sản xuất của mình (đi biển, làm nông nghiệp,...) và hình thành các cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội ban đầu (làng nông – chài – thương nghiệp).

à Tiền đề hình thành các đô thị sơ khai, cơ sở cho sự ra đời của Nhà nước Phù Nam vào khoảng đầu Công nguyên.

* Ảnh hưởng của văn minh Ấn Độ

- Truyền bá chủ yếu thông qua hoạt động thương mại biển.

- Chịu ảnh hưởng của văn minh Ấn Độ trên các lĩnh vực chính trị, tư tưởng, tôn giáo, kiến trúc, chữ viết,...

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Nhiệm vụ 2: Một số thành tựu tiêu biểu của văn minh Phù Nam

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV dẫn dắt: Một trong những biểu hiện của văn minh và cũng là thành tựu của văn minh là sự ra đời của nhà nước.

- GV chia HS cả lớp thành 8 nhóm (2 nhóm cùng thực hiện 1 nhiệm vụ).

- GV yêu cầu các nhóm quan sát thông tin mục 2b, Tư liệu 5, 6 kết hợp quan sát Hình 16 – 19 SGK tr.69-72 và thực hiện nhiệm vụ:

+ Nhóm 1 + 2: Tìm hiểu thành tựu sự ra đời của văn minh Phù Nam.

+ Nhóm 3 + 4: Tìm hiểu thành tựu hoạt động kinh tế của văn minh Phù Nam.

+ Nhóm 5 + 6: Tìm hiểu thành tựu đời sống vật chất của văn minh Phù Nam.

+ Nhóm 7 + 8: Tìm hiểu thành tựu đời sống tinh thần của văn minh Phù Nam.

- GV trình chiếu cho HS quan sát hình ảnh, video về thành tựu tiêu biểu của văn minh Phù Nam: Đính kèm dưới Nhiệm vụ 2.

- GV lưu ý HS: Trả lời có sự đối chiếu, so sánh với các thành tựu tương tự của nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc và văn minh Chăm-pa (nếu có thể).

- GV đặt câu hỏi mở rộng: Em hãy lựa chọn và giới thiệu về một thành tựu mà em ấn tượng nhất của văn minh Phù Nam.

- GV hướng dẫn HS thực hiện: lựa chọn bất cứ thành tựu nào, miễn có thể đưa ra những lập luận để lí giải một cách hợp lí cho sự lựa chọn đó.

- GV dẫn dắt và nêu yêu cầu: Tại sao Phù Nam lại suy vong và biến mất bí ẩn? Hãy hỏi AI để tìm hiểu các giả thuyết. Câu lệnh: 'Liệt kê 3 giả thuyết chính về nguyên nhân sự suy vong của Vương quốc Phù Nam (nhấn mạnh yếu tố thay đổi tuyến đường thương mại và thiên tai)'

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc cá nhân, sau đó thảo luận nhóm, đọc thông tin, tư liệu kết hợp quan sát hình ảnh để thực hiện nhiệm vụ học tập.

- HS sử dụng AI để tìm hiểu các góc nhìn lịch sử khác nhau.

- Thảo luận nhóm để chọn ra nguyên nhân thuyết phục nhất theo ý kiến nhóm.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện HS trình bày về thành tựu tiêu biểu của nền văn minh Phù Nam.

- GV mời đại diện HS trả lời câu hỏi mở rộng: Đính kèm dưới Nhiệm vụ 2.

- HS trình bày các giả thuyết (Lũ lụt lớn, tuyến đường biển thay đổi qua eo biển Malacca, sự nổi lên của Chân Lạp...).

- GV mời đại diện HS nhận xét, bổ sung ý kiến (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá quá trình HS thực hiện nhiệm vụ.

- GV kết luận: Vương quốc Phù Nam được ra đời trên cơ sở phát triển liên tục của các nền văn hóa thời kì tiền Óc Eo. Nhiều hiện vật được tìm thấy đã chứng tỏ tính chất bản địa của cư dân Phù Nam như nồi nấu kim loại, khuôn đúc bằng đá.

- GV chuyển sang nội dung mới.

b. Một số thành tựu tiêu biểu của văn minh Phù Nam

* Sự ra đời nhà nước

- Ra đời khoảng đầu Công nguyên, địa bàn hình thành là khu vực Nam Bộ nước ta ngày nay.

- Tổ chức nhà nước ngày càng hoàn thiện.

à Cơ sở để Phù Nam phát triển mạnh và vươn lên thống trị nhiều vương quốc trong khu vực: Chân Lạp, Đốn Tốn, Xích Thổ,... vào giai đoạn phát triển thịnh đạt (thế kỉ III – V).

* Hoạt động kinh tế

- Phát triển nhiều ngành như nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương mại,...

+ Hoạt động thương mại đường biển là quan trọng nhất.

+ Thương nhân từ nhiều nước như Trung Quốc, Ấn Độ,... đã đến đây buôn bán.

- Tìm thấy nhiều đồng tiền bằng kim loại, đặc biệt là đồng tiền La Mã.

à Minh chứng cho sự phát triển của kinh tế hàng hóa, giao lưu buôn bán giữa Phù Nam với các nước khác.

* Đời sống vật chất

- Về lương thực: lúa gạo, thức ăn là các loại thịt và thủy, hải sản,...

- Về trang phục:  

+ Đàn ông đóng khố, ở trần.

+ Phụ nữ mặc váy, áo và đeo trang sức như vòng tay, khuyên tai,...

- Về nhà ở: nhà sàn làm bằng gỗ, lợp mái lá.

- Về đi lại, vận chuyển: 

+ Bằng thuyền.

+ Sử dụng sức kéo trâu, bò, ngựa,... 

* Đời sống tinh thần

- Về tín ngưỡng, tôn giáo: 

+ Thờ đa thần, tiêu biểu là thờ thần Mặt Trời.

+ Tín ngưỡng phồn thực (thờ sinh thực khí).

+ Tiếp nhận các tôn giáo: Phật giáo, Hin-đu giáo,...

- Về phong tục, tập quán:

+ Chôn cất người chết bằng nhiều hình thức: thủy táng, hỏa táng, thổ táng, điểu táng.

+ Gia đình có tang, người thân phải cạo đầu, cạo râu và mặc đồ trắng.

* Đáp án câu hỏi NLS: 3 giả thuyết chính về sự suy vong của Vương quốc Phù Nam:

+ Thay đổi tuyến đường thương mại

→ Các tuyến buôn bán biển quốc tế thay đổi, Phù Nam mất vị trí trung chuyển quan trọng, kinh tế suy yếu.

+ Thiên tai và biến đổi tự nhiên

→ Biến đổi dòng chảy sông Mê Kông, bồi lấp cảng biển, ngập lụt hoặc hạn hán làm sản xuất và giao thương khó khăn.

+ Bị các quốc gia láng giềng thôn tính.

→ Phù Nam suy yếu dần và bị Chân Lạp (Chenla) thay thế vào khoảng thế kỉ VII.

HÌNH ẢNH, VIDEO VỀ THÀNH TỰU TIÊU BIỂU 

CỦA VĂN MINH PHÙ NAM

* Hình ảnh về thành tựu tiêu biểu của văn minh Phù Nam

* Video về thành tựu tiêu biểu của văn minh Phù Nam

+ Đời sống của cư dân, các di tích, di sản văn hoá Phù Nam:

https://youtu.be/EfO16SWkhh0?si=PjsRxieUY2c8nzd6 (0:00 – 3:39)

+ Vương Quốc Phù Nam – “Bá Chủ” Đông Nam Á Một Thời:

https://youtu.be/8Y7kyOD5SMk?si=hskygdwrv25ccqj6

Trả lời câu hỏi mở rộng

Một số tượng thuộc văn hóa Óc Eo

Tượng Phật Tượng được chế tác bằng đá, thuộc văn hóa Óc Eo. Tượng Phật được tạo với vẻ mặt từ bi, đôi mắt nhìn xuống, sống mũi cao, thẳng, miệng hơi mỉm cười. Tượng đặt trên bệ hình chữ nhật, hai cánh tay hiện đã bị gãy.

Tượng thần Vi-snu Tượng thần Vi-snu được chế tác bằng đá trong tư thế đứng trên bệ hình chữ nhật. Đầu đội mũ hình trụ, gương mặt bầu tròn, miệng mỉm cười, hai chân mày giao nhau,... Thân trên để trần, thân dưới quấn sam-pót ôm sát thân dài đến gối. Tượng có bốn tay, tay trái trên cầm hình tượng ốc, tay phải trên cầm bánh xe; tay trái phía dưới hạ thấp xuống ngang hông, lòng bàn tay đặt trên cây tùy, nối thẳng xuống bên cạnh bàn chân trái, lòng bàn tay đặt úp, nắm vào đầu trụ; tay phải phía dưới cầm quả cầu.