Giáo án tích hợp AI Âm nhạc 7 Tiết 16: Thường thức Dân ca một số vùng miền Việt Nam, Ôn tập Bài đọc nhạc số 3 - Inh lả ơi

TIẾT 16: THƯỜNG THỨC ÂM NHẠC: DÂN CA MỘT SỐ VÙNG MIỀN VIỆT NAM

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái niệm cốt lõi về dân ca

• Định nghĩa: Dân ca là những bài hát do nhân dân sáng tạo, được gọt giũa, lưu truyền bằng phương thức truyền khẩu qua nhiều thế hệ.

• Yếu tố tạo nên sự khác biệt: Do sự khác nhau về địa lí, khí hậu, ngôn ngữ, phương thức lao động và môi trường sinh hoạt đã tạo nên các vùng dân ca phong phú về thể loại, độc đáo về làn điệu và không gian trình diễn.

2. Đặc điểm dân ca theo vùng miền

• Dân ca các dân tộc miền núi phía Bắc: Giai điệu trong sáng, vui tươi, lời ca mộc mạc, giản dị, gắn liền với hình ảnh núi rừng, đời sống sinh hoạt, lao động trên nương rẫy. Ví dụ: Xoè hoa (dân ca Thái).

• Dân ca trung du và đồng bằng Bắc Bộ: Tính chất trữ tình, thiết tha, trong sáng; lời ca mộc mạc, giản dị gắn với sinh hoạt và đời sống của người trồng lúa nước. Ví dụ: Hát quan họ, hát trống quân, đồng dao.

• Dân ca Trung Bộ: Giai điệu phong phú, có những nét đẹp rất riêng và gắn với đặc điểm ngôn ngữ của từng địa phương; các bài dân ca lao động gắn liền với các ngành nghề nông nghiệp, ngư nghiệp, dệt vải.... Ví dụ: Đi cấy (dân ca Thanh Hoá).

• Dân ca Tây Nguyên: Xứ sở của những bài dân ca khi thì mạnh mẽ hoà nhịp với âm hưởng cồng chiêng, khi thì thủ thỉ, tâm tình mộc mạc, giản dị, lúc lại tha thiết yêu thương. Ví dụ: Ru em (dân ca Xơ-đăng).

• Dân ca Nam Bộ: Gắn với khung cảnh miền quê sông nước, kênh rạch chằng chịt, đời sống miệt vườn với các điệu lí, hò đặc trưng. Ví dụ: Chim sáo (dân ca Nam Bộ).

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Hiểu bản chất dân ca là di sản quý báu do nhân dân sáng tạo và lưu truyền bằng phương thức truyền khẩu.

2. Nhận biết các yếu tố khách quan (địa lí, ngôn ngữ, phương thức lao động) tạo nên sự phong phú, đa dạng của dân ca các vùng miền.

3. Phân biệt được tính chất âm nhạc đặc trưng của từng vùng dân ca (sự trong sáng của miền núi phía Bắc, nét trữ tình của Bắc Bộ, sự phong phú ngôn ngữ của Trung Bộ, sự mạnh mẽ của Tây Nguyên và nét sông nước của Nam Bộ).

4. Nhớ tên và nhận biết được ít nhất một bài dân ca tiêu biểu đại diện cho mỗi vùng miền khi được nghe trích đoạn.

5. Nâng cao lòng yêu mến, ý thức trân trọng và tự hào đối với kho tàng âm nhạc dân gian truyền thống của dân tộc.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX (Khung tối giản)

• Slide 1: Tiêu đề

  • Nội dung: CHỦ ĐỀ 4: GIAI ĐIỆU QUÊ HƯƠNG - TIẾT 16: Thường thức âm nhạc: Dân ca một số vùng miền Việt Nam.

• Slide 2: Bản sắc dân ca Việt Nam

  • Nội dung: Khái niệm dân ca (do nhân dân sáng tác, truyền khẩu); Các yếu tố cốt lõi tạo nên sự phong phú độc đáo của các vùng dân ca.

• Slide 3: Âm điệu núi rừng phía Bắc và Đồng bằng Bắc Bộ

  • Nội dung: Sắc thái trong sáng, vui tươi của miền núi phía Bắc (Xoè hoa); Tính chất trữ tình, thiết tha của vùng trồng lúa nước Trung du và đồng bằng Bắc Bộ (Hát quan họ, trống quân).

• Slide 4: Giai điệu nghĩa tình dải đất Trung Bộ

  • Nội dung: Sự phong phú theo đặc điểm ngôn ngữ địa phương; Làn điệu hò, lí, hát dặm gắn liền với các ngành nghề nông - ngư nghiệp (Đi cấy, Lí tiểu khúc).

• Slide 5: Tiếng lòng đại ngàn Tây Nguyên

  • Nội dung: Sự đan xen giữa nét mạnh mẽ của âm hưởng cồng chiêng với sự thủ thỉ, tâm tình, tha thiết yêu thương của các khúc hát ru (Ru em, Hát mừng).

• Slide 6: Làn điệu sông nước Nam Bộ

  • Nội dung: Khung cảnh miêu tả miền quê sông nước, miệt vườn; Sự độc đáo của các điệu lí, hò sông nước kết hợp đan xen văn hóa các dân tộc Chăm, Hoa, Khmer (Chim sáo).

• Slide 7: Góc cảm thụ - Thử tài lắng nghe

  • Nội dung: Phát ngẫu nhiên trích đoạn âm thanh các bài dân ca; Học sinh thảo luận nhóm, nhận biết vùng miền tương ứng và trả lời câu hỏi tương tác trong sách giáo khoa.

• Slide 8: Củng cố và Dặn dò

  • Nội dung: Tóm tắt giá trị di sản âm nhạc dân gian; Khích lệ học sinh yêu quý dân ca; Dặn dò chuẩn bị bài học tổng kết cuối chủ đề.