Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 11 Bài 2: Thực hành tranh in nổi

BÀI 2: THỰC HÀNH TRANH IN NỔI

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Hình thức thể hiện và Chuẩn bị vật liệu

• Hình thức thể hiện: Gồm hai dạng chính là in đen trắng (đơn sắc, sử dụng nét, mảng hoặc kết hợp cả hai) và in màu (in màu trên cùng một bản khắc hoặc tách riêng ván in nét và ván in màu thành nhiều bản khắc khác nhau).
• Vật liệu tạo ván in: Có thể lựa chọn gỗ tự nhiên, gỗ công nghiệp (MDF), cao su, thạch cao, bìa cứng, pho-mếch (formex). Mỗi chất liệu có đặc tính cơ lý riêng ảnh hưởng trực tiếp đến độ xốp, độ sắc nét và khả năng ngấm mực của bản in.
• Dụng cụ và họa phẩm: Dao khắc ván chuyên dụng (dao trổ, dao chữ V, dao lòng máng to/nhỏ để loại bỏ các phần không in); giấy in (giấy dó, giấy điệp, bìa...); màu in (màu goát, màu acrylic, mực in) và ru-lô lăn mực.
• Ví dụ: Tranh dân gian Lợn đàn (Đông Hồ) áp dụng phương pháp in màu tách rời thành 4 ván in màu và 1 ván in nét riêng biệt.

2. Quy trình thực hành kỹ thuật in nổi chuyên sâu

• Bước 1 — Vẽ phác thảo: Xác định ý tưởng cấu trúc, sắp xếp cân xứng mảng sáng — tối. Đường nét vẽ phác thảo cần dứt khoát, cụ thể.
• Bước 2 — Can hình: Tiến hành lật ngược bản can hình khi chuyển sang ván in để hình ảnh khi in ra giấy đạt đúng chiều mong muốn.
• Bước 3 — Khắc tranh: Đặt mũi dao khắc đi nét và mảng theo tinh thần bản phác. Dao chữ V/trổ tạo nét thanh mảnh; dao lòng máng tạo nét sần sùi, gân guốc hoặc khắc bỏ khoảng trống diện tích lớn.
• Bước 4 — In tranh: Dàn đều mực trên khay bằng ru-lô, lăn mực phủ đều lên bề mặt nổi của ván in. Đặt giấy nhận hình cân đối lên ván in rồi dùng ru-lô lăn hoặc dùng tay xoa đều mặt sau để giấy bắt đều màu.
• Bước 5 — Hoàn thiện sản phẩm: Kiểm tra độ đậm nhạt của nét mảng, bóc giấy và loại bỏ phần mực lem để bức tranh đạt hiệu quả thẩm mĩ.
• Ví dụ: Các tư thế cầm dao khắc chữ V và dao lòng máng nhỏ khi chế tác hình tượng con mèo trên khuôn cao su.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Kỹ thuật in nổi bao gồm hai giải pháp tạo hiệu ứng thị giác: in đơn sắc (đen trắng) tập trung vào nhịp điệu của nét, mảng và in đa sắc (màu) khai thác sự tương tác giữa các lớp màu.
2. Lựa chọn ván in (gỗ, cao su, thạch cao) quy định trực tiếp đến ngôn ngữ tạo hình của tác phẩm do sự khác biệt về độ xốp mềm bề mặt và đặc tính giữ màu của vật liệu.
3. Quy tắc cốt lõi khi can hình lên ván in là kỹ thuật lật ngược bản vẽ để đảm bảo sản phẩm nhận hình cuối cùng không bị đảo chiều so với phác thảo ban đầu.
4. Kỹ thuật sử dụng dao khắc dựa vào hình dáng lưỡi dao (chữ V, lòng máng) để kiểm soát nét thanh mảnh, mảng sần sùi hoặc đục sạch các khoảng trống không ăn mực.
5. Thao tác lăn mực và dùng lực xoa/lăn áp lực mặt sau giấy quyết định độ hiển thị sắc độ, độ đều hình và tính trọn vẹn của một sản phẩm in nổi hoàn thiện.
6. Kỹ thuật in nổi có tính ứng dụng thực tiễn cao, dễ dàng chuyển đổi vật liệu nhận hình từ giấy sang các sản phẩm đời sống như trang trí túi xách, áo phông.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Nội dung: Bài 2: Thực hành tranh in nổi (Mĩ thuật 11 - Kết nối tri thức).
• Slide 2: Hình thức thể hiện: Đen trắng và Màu
  • Nội dung: Phân tích phương pháp phối hợp nét mảng trong in đơn sắc; Cách in chồng màu và in tách ván màu dựa trên bài học từ tranh dân gian.
• Slide 3: Vật liệu và Dụng cụ thực hành
  • Nội dung: Phân loại các chất liệu làm ván (MDF, cao su, thạch cao...); Giới thiệu bộ dao khắc chuyên dụng và họa phẩm phụ trợ.
• Slide 4: Giai đoạn chuẩn bị: Phác thảo và Can hình ngược
  • Nội dung: Hướng dẫn tính toán mảng sáng tối khi phác thảo; Quy tắc đảo chiều bản can bắt buộc trước khi khắc.
• Slide 5: Kỹ thuật khắc ván in chuyên sâu
  • Nội dung: Minh họa tư thế cầm dao trổ, dao chữ V, dao lòng máng; Cách tạo nhịp điệu nét và đục bỏ phần âm bản không nhận mực.
• Slide 6: Quy trình dập mực và lăn in sản phẩm
  • Nội dung: Kỹ thuật dàn mực trên khay; Thao tác định vị giấy in và dùng lực xoa đều mặt sau để hình in sắc nét, không bị lem.
• Slide 7: Ứng dụng thực tế và Đánh giá
  • Nội dung: Gợi ý quy trình 4 bước ứng dụng kỹ thuật in nổi để trang trí sản phẩm đời sống (túi vải, áo phông); Tiêu chí đánh giá chất lượng bản in hoàn thiện.