Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 11 Bài 2: Tranh màu nước

BÀI 2: TRANH MÀU NƯỚC

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái quát về thể loại tranh màu nước

• Lịch sử và phát triển: Tranh màu nước xuất hiện từ sớm trong hội họa Á Đông (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc) qua tranh thuỷ mặc, Ấn Độ, Ê-ti-ô-pi (Ethiopia).... Tại Việt Nam, sự kết hợp giữa kĩ thuật phương Tây và màu nước nhuộm lụa đã tạo nên dòng Tranh lụa Việt Nam độc đáo.
• Các thể loại cơ bản: Tranh phong cảnh, tranh sinh hoạt, tranh nhân vật, tranh tĩnh vật....
• Ví dụ: Tác phẩm Nhà Bác ở Kim Liên – Nghệ An (1979) của họa sĩ Trần Văn Cẩn hoặc bức Thiếu nữ bên tràng kỷ (1945) của Lê Văn Đệ vẽ bằng màu nước trên lụa.

2. Dụng cụ và yếu tố màu sắc trong thực hành

• Dụng cụ cơ bản: Giấy vẽ màu nước, giấy can, màu nước, cọ vẽ, bút chì (2H, 2B), tẩy, bảng pha màu, bình đựng nước/rửa cọ. Có thể chuẩn bị thêm máy sấy, vải khô, băng keo giấy, mút xốp, muối, cồn....
• Màu sắc và sắc độ: Chú trọng độ chuyển sắc độ (độ sáng – tối, đậm – nhạt tạo thành một dãy một sắc, một gam màu) và cường độ màu sắc (mức độ tươi thắm của một màu khi nguyên chất hay bị pha trộn).
• Ví dụ: Bản đo sắc độ từ ô số 1 đến 10 giúp nhận biết từ sắc độ sáng nhất đến tối nhất của một màu.

3. Phối cảnh và không gian

• Phối cảnh một điểm tụ: Áp dụng khi vẽ một cảnh đơn giản, các mặt bên của vật thể sẽ hội tụ dần về một điểm trên đường chân trời. Ví dụ: Bức vẽ minh họa chiếc cầu gỗ nối dài ra biển.
• Phối cảnh nhiều điểm tụ (hai điểm tụ): Sự vật nhìn từ mặt góc, các cạnh kéo dài về hai bên và hút vào hai điểm tụ ở chân trời, giúp góc nhìn thực tế và chân thực hơn. Ví dụ: Bức vẽ góc phối cảnh của các tòa nhà cao tầng trong đô thị.
• Không gian: Vận dụng sự thay đổi về sắc độ tạo cảm nhận về khoảng cách gần rõ – xa mờ của các đối tượng để mô phỏng không gian thực. Ví dụ: Ba hình cây có sắc độ từ đậm đến nhạt dần tạo cảm giác xa gần rõ rệt.

4. Các bước cơ bản thực hành vẽ tranh màu nước

• Bước 1: Phác nét bố cục của bức tranh lên giấy bằng bút chì.
• Bước 2: Vẽ từng lớp màu nhạt theo mảng lớn.
• Bước 3: Lựa chọn hoà sắc phù hợp, đảm bảo ba sắc độ: đậm – trung gian – nhạt.
• Bước 4: Thể hiện các chi tiết, diễn tả đặc điểm của hình thể trong tranh.
• Bước 5: Hoàn thiện các chi tiết để có được bức tranh hoàn chỉnh.
• Ví dụ: Quy trình 5 bước thể hiện bức tranh phong cảnh Vịnh Hạ Long với thuyền buồm và núi đá.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Tranh màu nước có lịch sử lâu đời trong cả nghệ thuật Á Đông lẫn phương Tây, mang lại tiền đề và sự giao thoa đặc sắc để hình thành nên nghệ thuật tranh lụa độc đáo tại Việt Nam.
2. Nắm vững cấu trúc dãy sắc độ (từ sáng nhất đến tối nhất) và kiểm soát cường độ tươi thắm của màu sắc khi pha trộn với nước là chìa khóa tạo nên sự trong trẻo, hài hòa cho tác phẩm.
3. Quy luật phối cảnh (một điểm tụ và nhiều điểm tụ) cùng quy tắc "gần rõ – xa mờ" của sắc độ là nền tảng hình học và thị giác bắt buộc để tái hiện không gian ba chiều lên mặt giấy phẳng.
4. Quy trình thực hành vẽ tranh màu nước luôn diễn tiến khoa học theo 5 bước: phác hình → đi mảng nhạt → chọn hòa sắc (đậm - trung gian - nhạt) → đẩy chi tiết → hoàn thiện tổng thể.
5. Kĩ năng vận dụng linh hoạt các yếu tố kỹ thuật cơ bản vào công tác thiết kế ứng dụng thực tế giúp học sinh phát triển tư duy thẩm mĩ sáng tạo gắn liền với đời sống.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Nội dung: Bài 2: Tranh màu nước (Mĩ thuật 11 - Hội họa - Kết nối tri thức).
• Slide 2: Khám phá lịch sử & Thể loại tranh màu nước
  • Nội dung: Nguồn gốc nghệ thuật Á - Âu; Sự ra đời của tranh lụa Việt Nam; Phân loại các thể loại tranh cơ bản.
• Slide 3: Chuẩn bị dụng cụ & Làm chủ yếu tố màu sắc
  • Nội dung: Danh mục dụng cụ thực hành cơ bản và bổ trợ; Khái niệm về độ chuyển sắc độ (1 - 10) và cường độ mạnh - yếu của màu.
• Slide 4: Đường hướng phối cảnh trong không gian hội họa
  • Nội dung: Bản chất phối cảnh một điểm tụ và nhiều điểm tụ; Quy tắc điều phối sắc độ tạo chiều sâu khoảng cách (gần rõ - xa mờ).
• Slide 5: Quy trình 5 bước thực hành vẽ tranh màu nước
  • Nội dung: Trực quan hóa các bước: Phác nét → Vẽ mảng nhạt → Chọn hòa sắc (đậm, trung gian, nhạt) → Diễn tả chi tiết → Hoàn thiện.
• Slide 6: Thảo luận nghệ thuật & Nhiệm vụ vận dụng
  • Nội dung: Bộ câu hỏi gợi ý thảo luận nhóm (bố cục, kĩ thuật, hoà sắc); Đề bài vận dụng: Sử dụng kĩ thuật vẽ màu nước để thực hiện một bức tranh yêu thích hoặc trang trí bưu thiếp quảng bá vẻ đẹp quê hương.