Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 11 Bài 1: Khái quát về tượng tròn

BÀI 1: KHÁI QUÁT VỀ TƯỢNG TRÒN

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Định nghĩa và chất liệu tạo hình của tượng tròn

• Khái niệm: Tượng tròn là những tác phẩm điêu khắc được sáng tạo đặt trong không gian ba chiều. Tác phẩm là một chỉnh thể hoàn chỉnh bởi mối quan hệ giữa không gian làm nền và hình thể hoà hợp, cho phép người xem đi xung quanh để ngắm nhìn từ nhiều diện, nhiều góc cạnh.
• Phương thức và chất liệu: Thực hiện bằng cách nặn, đúc thông qua việc đổ khuôn hoặc chạm khắc. Chất liệu bền vững rất đa dạng như gỗ, đá, kim loại, thạch cao hoặc đất sét (thường dùng làm phác thảo). Ví dụ: Tác phẩm Gia đình (Family Group) của Henry Moore được đúc bằng chất liệu tượng đồng.

2. Thể loại và đặc điểm của tượng chân dung

• Khái niệm: Tượng chân dung là một thể loại trong nghệ thuật điêu khắc, dùng hình khối, đường nét để diễn tả hình thể của nhân vật, tập trung diễn tả đặc điểm ngoại hình và trạng thái biểu hiện tình cảm, tinh thần.
• Phân loại theo quy mô hình thể: Gồm hai dạng chính là tượng đầu người (chỉ thể hiện riêng phần đầu) và tượng nửa người (thể hiện đầu, cổ, một phần ngực, vai).
• Phân loại theo nội dung đối tượng: Gồm tượng chân dung con người (đề cao tính thẩm mĩ, đặc điểm hư cấu từ cảm hứng của nhà điêu khắc) và tượng chân dung danh nhân (khắc họa nhân vật có đóng góp cho xã hội, coi trọng việc diễn tả đặc điểm nhận dạng của nguyên mẫu và thường được đặt ở không gian công cộng). Ví dụ: Tác phẩm Chân dung Bác Hồ (1946) của Vũ Cao Đàm thuộc nhóm tượng chân dung danh nhân.

3. Tiêu chí vẻ đẹp và cách nhận biết khối lớn trong điêu khắc chân dung

• Tiêu chí vẻ đẹp: Khi thưởng thức hoặc sáng tạo cần nắm bắt ba tiêu chí cốt lõi: Dáng (hình dáng tổng thể, tư thế đặt thăng bằng trên bục, bệ), Tỉ lệ (khoảng cách tương quan hợp lí, hài hoà giữa các bộ phận), và Khối (được tạo hình bởi mảng diện, sức căng, chất cảm bề mặt).
• Quy tắc nhận biết khối lớn: Khối lớn là hình thái nổi bật của khối đầu, khối cổ, thân dưới hoặc bệ. Đặc điểm cấu trúc tổng thể này được quy về hai xu hướng chính:
  • Khối có xu hướng vuông: Cấu trúc hình hộp, diện khối tạo bởi các cạnh góc vuông rõ ràng, thường xuất hiện nhiều ở các bức tượng nam giới. Ví dụ: Tác phẩm Cái đầu (Head) của Alberto Giacometti.
  • Khối có xu hướng tròn: Cấu trúc dạng cầu, ít góc cạnh vuông rõ ràng, dễ nhận thấy ở tượng nữ giới hoặc trẻ em do nguyên mẫu có nhiều đường cong hơn. Ví dụ: Tác phẩm Chân dung cháu gái của Nguyễn Thị Kim.

4. Quy trình xây dựng phác thảo tượng chân dung

Gồm 3 bước thực hành cơ bản:

• Bước 1: Xác định chân dung nhân vật dự định thực hiện thông qua tìm hiểu và sưu tầm tư liệu, hình ảnh liên quan.
• Bước 2: Định hình ý tưởng bằng cách phác hoạ bố cục cụ thể trên giấy A4.
• Bước 3: Tìm hiểu vật liệu và thực hiện phác thảo bằng chất liệu đất nặn phù hợp với điều kiện cá nhân.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Bản chất không gian ba chiều: Tượng tròn phân biệt với các loại hình nghệ thuật phẳng bằng tính chất chiếm lĩnh không gian ba chiều thực tế, tạo ra sự hòa hợp tuyệt đối giữa hình thể khối và không gian làm nền xung quanh.
2. Sự đa dạng về chất liệu biểu cảm: Việc lựa chọn chất liệu (gỗ, đá, đồng, thạch cao) không chỉ dựa vào độ bền vững mà còn phụ thuộc vào dụng ý nghệ thuật, vì mỗi chất liệu đem đến những chất cảm bề mặt khác nhau (rắn, mềm, mịn, sần sùi).
3. Mục tiêu cốt lõi của tượng chân dung: Thể loại này đòi hỏi nhà điêu khắc không chỉ tả thực hình thể bên ngoài (đầu, cổ, vai) mà phải truyền tải được thế giới nội tâm, trạng thái tinh thần và tính khí của nhân vật thông qua ngôn ngữ hình khối.
4. Phương pháp tư duy khối hóa lập thể: Nhận biết và quy nạp các chi tiết phức tạp trên khuôn mặt về các xu hướng khối lớn cơ bản (khối vuông, khối tròn) là quy tắc nền tảng để định hình cấu trúc giải phẫu trong cả thưởng thức lẫn sáng tác điêu khắc.
5. Tiến trình sáng tạo từ phẳng sang khối: Quy trình tạo hình bắt buộc phải đi từ bước tư liệu phẳng (sưu tầm ảnh, phác thảo bố cục trên giấy) trước khi tiến hành xây dựng khối ba chiều thực tế bằng chất liệu đất nặn.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Nội dung: Bài 1: Khái quát về tượng tròn (Mĩ thuật 11 - Kết nối tri thức).
• Slide 2: Khái niệm và Đặc điểm không gian của tượng tròn
  • Nội dung: Định nghĩa tượng tròn trong không gian ba chiều; sự hòa hợp giữa hình thể và không gian nền; cách thưởng thức đa góc nhìn.
• Slide 3: Phương thức chế tác và Chất liệu tạo hình
  • Nội dung: Các kỹ thuật đúc, nặn, chạm khắc; Các chất liệu phổ biến (gỗ, đá, đồng, thạch cao) và sắc thái biểu cảm của chất cảm bề mặt.
• Slide 4: Thể loại tượng chân dung
  • Nội dung: Định nghĩa tượng chân dung; Phân loại theo hình thức (tượng đầu, tượng nửa người); Phân loại theo nội dung (tượng người thường và tượng danh nhân).
• Slide 5: Tiêu chí vẻ đẹp và Xu hướng khối lớn
  • Nội dung: Ba bộ tiêu chí: Dáng - Tỉ lệ - Khối; Cách nhận biết và phân loại khối lớn theo xu hướng vuông (nam giới) và xu hướng tròn (nữ giới, thiếu nhi).
• Slide 6: Quy trình thực hành phác thảo tượng chân dung
  • Nội dung: Sơ đồ 3 bước: Thu thập tư liệu nhân vật → Phác họa bố cục trên giấy A4 → Thực hiện phác thảo mô hình bằng đất nặn.
• Slide 7: Hoạt động Thảo luận, Vận dụng
  • Nội dung: Câu hỏi thảo luận về cách nhận biết khối lớn và lưu ý khi phác thảo; Bài tập vận dụng phân tích vẻ đẹp một tác phẩm tượng tròn yêu thích.