Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 11 Bài 2: Thiết kế đồ trang sức thủ công bằng vật liệu sẵn có

BÀI 2: THIẾT KẾ ĐỒ TRANG SỨC THỦ CÔNG BẰNG VẬT LIỆU SẴN CÓ

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái niệm và Đặc điểm của đồ trang sức thủ công

• Khái niệm: Đồ trang sức thủ công là những sản phẩm hoặc chi tiết được chế tác bằng tay, có thể lắp ráp đơn giản hoặc thiết kế phức tạp đòi hỏi kĩ thuật lành nghề.
• Tính truyền thống: Thường được truyền qua nhiều thế hệ, xem là kỉ vật dòng họ, biểu tượng văn hoá đại diện truyền thống cộng đồng.
• Tính độc đáo: Mỗi sản phẩm mang nét đẹp riêng biệt, biểu thị trình độ thẩm mĩ và kĩ thuật chế tác thủ công của thợ lành nghề, không hoàn toàn giống nhau.
• Tính kinh tế: Tận dụng nguyên liệu sẵn có trong tự nhiên hoặc tái sử dụng, có giá thành phù hợp với số đông người tiêu dùng.
• Ví dụ: Hoa tai bạc của đồng bào dân tộc Khơ Mú hoặc Dây chuyền của đồng bào dân tộc Xơ Đăng.

2. Kĩ thuật thực hiện trang sức thủ công cơ bản

• Kĩ thuật mở và đóng vòng tròn: Dùng hai kìm mũi phẳng uốn dây thép cứng thành một vòng tròn theo cỡ tay, bóp nhẹ để cố định làm nhẫn hoặc vòng đeo tay.
• Kĩ thuật tết dây: Kết hợp hai loại dây (khác màu/vật liệu) có độ dài bằng nhau, vặn hai sợi dây theo chiều kim đồng hồ rồi xoắn ngược lại để làm dây đeo cổ, vòng tay.
• Kĩ thuật hàn kim loại: Dùng nhiệt lượng từ mỏ hàn để làm nóng chảy hợp kim hàn (thiếc...), kết nối các bề mặt kim loại lại với nhau.
• Kĩ thuật đính hạt: Vệ sinh bề mặt, nhỏ keo gắn phù hợp vào vùng cần đính rồi đặt đá/hạt nhựa vào vị trí mặt dây chuyền để tạo điểm nhấn.
• Ví dụ: Tết dây dù kết hợp hạt gỗ tạo thành bộ vòng đeo cổ độc đáo.

3. Vật liệu và Nguyên tắc lựa chọn phối hợp

• Vật liệu sẵn có thông dụng: Dây chun, hạt nhựa, cành cây khô, vỏ ốc, sợi vải, kim loại, da thuộc.
• Nguyên tắc kết hợp với trang phục:
  • Sang trọng, thanh lịch: Chọn ngọc trai, đá quý, kim loại đính đá, kiểu dáng nổi bật, hài hoà đồng bộ để thể hiện đẳng cấp.
  • Cá tính, mạnh mẽ: Sử dụng vật liệu gỗ, da, kim loại có kiểu dáng lạ mắt, độc lạ.
  • Nữ tính, nhẹ nhàng: Chọn trang sức dáng mảnh, thanh mảnh hoặc có nhiều hoạ tiết tỉ mỉ.
  • Trang phục rộng/nhiều hoạ tiết: Chọn trang sức đơn giản, tinh tế, tập trung tạo điểm nhấn ở một điểm duy nhất.
• Ví dụ: Vòng cổ làm từ cành cây khô cắt lát kết hợp dây da cá tính.

4. Quy trình thiết kế và thực hiện sản phẩm thủ công

• Quy trình 4 bước tiêu chuẩn:

1. Bước 1: Xác định loại trang sức, tìm ý tưởng và lựa chọn vật liệu.
2. Bước 2: Vẽ phác thảo thiết kế và cụ thể hoá phương án thực hiện.
3. Bước 3: Gia công và xử lí vật liệu để tạo hình sản phẩm (cắt, uốn, tết dây).
4. Bước 4: Phối màu, hoàn thiện trang trí và viết bản mô tả hướng dẫn sử dụng.

• Ví dụ: Thiết kế mặt dây chuyền "Vòng toả sáng" từ phôi dây inox, dây đồng và hạt đá màu.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Trang sức thủ công mang giá trị nghệ thuật cao nhờ ba thuộc tính cốt lõi: Tính truyền thống văn hoá, Tính độc đáo riêng biệt của nghệ nhân và Tính kinh tế từ nguyên liệu sẵn có.
2. Sự khác biệt lớn nhất với sản xuất hàng loạt là trang sức thủ công có tính linh hoạt cao khi thay đổi mẫu mã, mang đậm phong cách cá nhân nhưng tốn thời gian chế tác và chi phí gia công cao.
3. Bốn kĩ thuật cơ bản cấu thành sản phẩm thủ công gồm: Mở/đóng vòng tròn bằng kìm, tết xoắn dây tạo sợi, hàn nhiệt liên kết kim loại và đính hạt/đá cố định bằng keo.
4. Việc lựa chọn vật liệu thiết kế bắt buộc phải dựa trên tính cách người dùng (sang trọng, cá tính, nữ tính) và cấu trúc hoạ tiết của trang phục đi kèm để tạo sự cân bằng thị giác.
5. Quy trình thiết kế gồm 4 bước chặt chẽ: Xác định ý tưởng vật liệu $\rightarrow$ Vẽ phác thảo $\rightarrow$ Gia công xử lí tạo hình $\rightarrow$ Phối màu hoàn thiện sản phẩm.
6. Việt Nam có bề dày lịch sử về nghề kim hoàn truyền thống với các làng nghề tiêu biểu như Định Công (Hà Nội), Châu Khê (Hải Phòng), Đồng Xâm (Hưng Yên) và Kế Môn (Huế).

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Nội dung: Bài 2: Thiết kế đồ trang sức thủ công bằng vật liệu sẵn có (Mĩ thuật 11 - Kết nối tri thức).
• Slide 2: Đặc điểm của đồ trang sức thủ công
  • Nội dung: Phân tích 3 đặc điểm bản chất: Tính truyền thống, Tính độc đáo và Tính kinh tế xã hội.
• Slide 3: So sánh Trang sức thủ công vs Hàng loạt
  • Nội dung: Bảng so sánh ưu điểm - hạn chế về số lượng, chi phí khuôn mẫu, tính linh hoạt mẫu mã và tính nghệ thuật.
• Slide 4: Các kĩ thuật chế tác cơ bản
  • Nội dung: Hình ảnh minh họa và nội dung 4 kĩ thuật: Mở/đóng vòng, Tết dây, Hàn kim loại, Đính hạt.
• Slide 5: Nghệ thuật phối hợp Trang sức và Trang phục
  • Nội dung: Nguyên tắc lựa chọn kiểu dáng theo phong cách (Sang trọng, Cá tính, Nữ tính) và độ rộng/hoạ tiết quần áo.
• Slide 6: Quy trình thực hiện sản phẩm trang sức
  • Nội dung: Sơ đồ 4 bước: Ý tưởng $\rightarrow$ Phác thảo $\rightarrow$ Gia công hình khối $\rightarrow$ Hoàn thiện thẩm mĩ.
• Slide 7: Vinh danh Làng nghề Kim hoàn truyền thống Việt Nam
  • Nội dung: Bản đồ/Danh sách các làng nghề nổi tiếng: Định Công, Châu Khê, Đồng Xâm, Kế Môn.
• Slide 8: Thực hành: Sáng tạo từ vật liệu tái sử dụng
  • Nội dung: Đề bài thực hành: Làm một món đồ trang sức bằng vật liệu sẵn có/tái sử dụng để trao tặng cho trẻ em khó khăn tại địa phương.