Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 11 Bài 2: Thực hành làm tượng chân dung bằng chất liệu đất

BÀI 2: THỰC HÀNH LÀM TƯỢNG CHÂN DUNG BẰNG CHẤT LIỆU ĐẤT

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Ba giai đoạn cốt lõi thực hiện tượng chân dung

• Giai đoạn 1: Tìm ý tưởng sáng tác chân dung nhân vật thông qua việc tìm kiếm tư liệu ảnh, nghiên cứu đặc điểm nhân vật và phác thảo bố cục tổng thể trên giấy A4.
• Giai đoạn 2: Xây dựng phác thảo ở dạng hình khối dựa trên các bản vẽ đã tìm tòi, thường thể hiện bằng chất liệu đất với kích thước nhỏ.
• Giai đoạn 3: Thực hiện đắp tượng chân dung bằng chất liệu đất (hoặc tương đương) ở quy mô lớn hơn để hoàn thiện tác phẩm cuối cùng.

2. Kĩ thuật xác định trục và chia tỉ lệ khuôn mặt

• Trục dọc: Là đường thẳng vuông góc với mặt đất, dùng làm căn cứ xác định định dạng quả dọi, chia đôi khuôn mặt thành hai phần đối xứng.
• Trục ngang: Các đường thẳng vuông góc với trục dọc, giúp nhận biết chiều hướng trước, sau, hai bên và xác định tỉ lệ tương quan giữa tai, mắt, mũi, miệng. Ví dụ: Khi đắp tượng góc diện chính diện, hệ thống trục ngang giúp giữ cho hai mắt và hai tai cân bằng, không bị lệch.

3. Quy trình thực hành tạo tượng chân dung tỉ lệ 1:1 bằng đất sét

Gồm 3 bước cơ bản sau:

• Bước 1: Chuẩn bị đồ dùng, dụng cụ thực hành và đất sét có độ dẻo, độ dính đồng nhất.
• Bước 2: Lên đất, tạo hình khối lớn theo nguyên tắc đắp dần từ trong ra ngoài, bám sát tỉ lệ, liên tục kiểm tra khối lượng đất ứng với kích thước dự định.
• Bước 3: Hoàn thiện và chỉnh sửa chi tiết bằng cách phân rõ mảng diện nhỏ, căn chỉnh trục mặt, nét đặc trưng của mẫu và làm mịn bề mặt.

4. Phương pháp sáng tạo tượng chân dung từ vật liệu tái chế

• Nguyên lí tái chế: Sử dụng các phế liệu sinh hoạt có cấu trúc hình hộp, trụ, tròn làm cốt tượng, kết hợp giấy vụn ngâm nước để bồi đắp.
• Quy trình tiến hành: Lựa chọn vật liệu phù hợp với khối đầu, cổ à Ngâm mềm giấy vụn à Sắp xếp khối vật liệu tạo cốt à Dán giấy bồi tạo chi tiết (mũi, cằm, tai) $\rightarrow$ Phủ lớp màu đồng nhất. Ví dụ: Sử dụng hộp sữa giấy làm bệ tượng và lọ nhựa tròn để tạo phần khối đầu.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Tính quyết định của vật liệu đất: Đất sét được chọn phải có đặc tính đồng nhất, độ dẻo cao, độ kết dính tốt và độ mịn phù hợp để đảm bảo giữ nguyên kết cấu hình khối không bị nứt vỡ trong suốt quá trình tạo hình.
2. Vai trò kỹ thuật của cốt bọc: Đối với những bức tượng có kích thước lớn, bắt buộc phải thiết kế phần cốt lõi bên trong bằng gỗ hoặc sắt vững chắc nhằm làm xương trụ chịu lực nâng đỡ cho toàn bộ khối đất bên ngoài.
3. Hệ thống trục định vị không gian: Việc thiết lập hệ trục dọc và các trục ngang trên khối đất là điều kiện bắt buộc giúp kiểm soát sự cân đối giải phẫu, nhận diện chiều hướng khuôn mặt của tượng.
4. Quy tắc tạo hình từ tổng thể đến chi tiết: Tiến trình đắp đất phải tuân thủ nghiêm ngặt việc định hình các diện lớn và khối lớn trước (khối đầu, mắt, cổ), sau đó mới đi vào đục đẽo, thêm thắt các chi tiết nhỏ (lông mày, nhân trung, cánh mũi).
5. Đồng bộ hóa góc nhìn điêu khắc: Do bản chất tượng tròn tồn tại trong không gian ba chiều, người thực hiện phải liên tục xoay bàn xoay để quan sát, so sánh và đối chiếu tỉ lệ ở tất cả các hướng (trước, sau, trái, phải).

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Nội dung: Bài 2: Thực hành làm tượng chân dung bằng chất liệu đất (Mĩ thuật 11 - Kết nối tri thức).
• Slide 2: Tiến trình 3 giai đoạn thực hiện
  • Nội dung: Sơ đồ tiến trình bài học: Tìm ý tưởng sáng tác à Xây dựng phác thảo à Thực hiện đắp tượng thực tế bằng đất.
• Slide 3: Thiết bị dụng cụ và Vật liệu thực hành
  • Nội dung: Giới thiệu đất sét tiêu chuẩn; các dụng cụ bổ trợ bắt buộc: bàn xoay, cốt tượng gỗ/sắt, dao nặn, dùi đập đất, com-pa và thước thuỷ.
• Slide 4: Kĩ thuật xác định trục và Chia tỉ lệ khuôn mặt
  • Nội dung: Định nghĩa và vai trò trực quan của trục dọc (chia đôi khuôn mặt) và các trục ngang (định vị tai, mắt, mũi, miệng).
• Slide 5: Quy trình đắp tượng chân dung tỉ lệ 1:1
  • Nội dung: Trình bày thao tác qua ảnh minh họa: Lên đất tạo khối lớn à Định hình mảng diện à Căn chỉnh chi tiết và hoàn thiện bề mặt.
• Slide 6: Phương pháp sáng tạo với vật liệu tái chế
  • Nội dung: Quy trình 5 bước biến vỏ hộp, chai lọ, giấy vụn thành tác phẩm tượng chân dung bảo vệ môi trường.
• Slide 7: Hoạt động Đánh giá & Vận dụng
  • Nội dung: Tiêu chí tự đánh giá sản phẩm học sinh (tỉ lệ, cấu trúc, trục mặt, biểu cảm); Đề bài thực hành sáng tác.