Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 11 Bài 1: Khái quát về lí luận mĩ thuật

BÀI 1: KHÁI QUÁT VỀ LÍ LUẬN MĨ THUẬT

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái niệm lí luận mĩ thuật

• Định nghĩa: Lí luận mĩ thuật là hệ thống những tri thức về mĩ thuật đã được khái quát, đáng tin cậy liên quan đến bản chất, biểu hiện, nhận thức về cái đẹp và trải nghiệm nghệ thuật. 
• Mối quan hệ: Gắn kết chặt chẽ giữa hệ thống tri thức về mĩ thuật và trải nghiệm nghệ thuật.

2. Đối tượng nghiên cứu của lí luận mĩ thuật

Bao gồm 4 đối tượng cốt lõi liên quan mật thiết với nhau:

• Tìm hiểu tác giả: Nghiên cứu những thành tựu, dấu mốc gắn với cuộc đời, sự nghiệp, quan điểm cũng như các hoạt động trí tuệ để tạo ra tác phẩm. Ví dụ: Tìm hiểu cuộc đời và quan điểm nghệ thuật của họa sĩ Nguyễn Sáng.
• Nội dung, hình thức tác phẩm: Phân tích ngôn ngữ tạo hình, thể hiện tư tưởng, ý nghĩa của tác phẩm thông qua hình thức, cấu trúc, bố cục, bề mặt. Ví dụ: Phân tích cấu trúc bố cục và ngôn ngữ tranh sơn mài.
• Quá trình sáng tác: Nghiên cứu những yếu tố tác động đến bối cảnh, quá trình sáng tạo, thực hiện tác phẩm (ý tưởng, thu thập và phân tích thông tin liên quan, cụ thể hóa ý tưởng). Ví dụ: Khảo sát bối cảnh lịch sử và quá trình phác thảo ý tưởng của nghệ sĩ trước khi vẽ.
• Giá trị thẩm mĩ: Biểu hiện qua khả năng khơi gợi niềm vui (giá trị tích cực) hoặc không hài lòng (giá trị tiêu cực) khi được đánh giá qua những trải nghiệm nghệ thuật. Ví dụ: Đánh giá khả năng cảm thụ thẩm mĩ và khơi gợi cảm xúc tinh thần của một bức tranh đối với công chúng.

3. Cách tiếp cận để tìm hiểu tác phẩm mĩ thuật

Có 3 cách tiếp cận cơ bản khi giải thích, xác định đặc điểm hay phân tích giá trị tác phẩm:

• Tiếp cận theo hình thức thể hiện tác phẩm thông qua ngôn ngữ tạo hình, kĩ thuật thực hiện.
• Tiếp cận theo cảm xúc trên cơ sở phản ứng tâm lí và kinh nghiệm khi thưởng thức tác phẩm.
• Tiếp cận trên cơ sở kết hợp giữa hình thức tác phẩm và cảm xúc khi thưởng thức tác phẩm.

4. Công việc của nhà nghiên cứu lí luận mĩ thuật

Thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cụ thể bao gồm:

• Biên tập viên trong cơ quan báo chí, nhà xuất bản về lĩnh vực văn hoá – nghệ thuật.
• Giảng viên dạy lí luận mĩ thuật tại các trường đại học, cơ sở đào tạo về mĩ thuật.
• Nghiên cứu viên độc lập tại các viện nghiên cứu hoặc chuyên gia độc lập.
• Tham gia tuyển chọn, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật trưng bày trong bảo tàng, phòng triển lãm.

5. Quy trình lập dàn ý bài viết giới thiệu một tác phẩm mĩ thuật yêu thích

Gồm 4 bước chuẩn bị nội dung cốt lõi:

• Bước 1: Tìm hiểu thông tin về tác phẩm (tên tác phẩm, tên tác giả, bối cảnh xã hội khi tác phẩm được sáng tác,...).
• Bước 2: Tìm hiểu về hình thức biểu đạt của tác phẩm (nội dung, hình thức, kĩ thuật, chất liệu tạo hình,...).
• Bước 3: Tìm hiểu về tính sáng tạo của nghệ sĩ qua việc xem xét tác phẩm có thúc đẩy trí tưởng tượng, liên tưởng khi thưởng thức hay không.
• Bước 4: Tìm hiểu ý nghĩa của tác phẩm đối với nền văn hoá và đời sống xã hội đương thời, cũng như đối với thời gian sau đó.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Bản chất của lí luận mĩ thuật: Là hệ thống tri thức khái quát giúp nhà nghiên cứu có cơ sở để đánh giá các ý tưởng, hình thức biểu đạt, quá trình sáng tạo và giúp công chúng nâng cao năng lực thẩm mĩ.
2. Bốn đối tượng nghiên cứu then chốt: Lí luận mĩ thuật tập trung làm rõ mối quan hệ giữa bốn yếu tố: Tác giả, Nội dung/Hình thức tác phẩm, Quá trình sáng tác và Giá trị thẩm mĩ.
3. Tính đa dạng trong tiếp cận tác phẩm: Việc phân tích và định hình giá trị một tác phẩm nghệ thuật có thể đi từ hình thức tạo hình thuần túy, đi từ phản ứng tâm lý cảm xúc cá nhân, hoặc kết hợp đồng thời cả hai phương pháp.
4. Tính ứng dụng nghề nghiệp phong phú: Tri thức lí luận mĩ thuật mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp thực tiễn từ giảng dạy, biên tập báo chí đến công tác giám tuyển, tuyển chọn trưng bày tại bảo tàng và triển lãm.
5. Cấu trúc bài luận giới thiệu tiêu chuẩn: Một bài viết giới thiệu tác phẩm hoàn chỉnh phải làm nổi bật được thông tin chung, phân tích hình thức biểu đạt nghệ thuật, chỉ ra tính sáng tạo cá nhân và đánh giá ý nghĩa văn hóa - lịch sử lâu dài của tác phẩm đó.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Nội dung: Bài 1: Khái quát về lí luận mĩ thuật (Mĩ thuật 11 - Kết nối tri thức).
• Slide 2: Lí luận mĩ thuật là gì?
  • Nội dung: Khái niệm hệ thống tri thức mĩ thuật và mối quan hệ biện chứng với trải nghiệm nghệ thuật thực tiễn.
• Slide 3: Bốn đối tượng nghiên cứu cốt lõi
  • Nội dung: Sơ đồ tương tác giữa: Tìm hiểu tác giả – Nội dung, hình thức tác phẩm – Quá trình sáng tác – Giá trị thẩm mĩ.
• Slide 4: Các cách tiếp cận tác phẩm mĩ thuật
  • Nội dung: Phân tích 3 hướng tiếp cận: Theo hình thức thể hiện; Theo cảm xúc/phản ứng tâm lí; Phương pháp kết hợp.
• Slide 5: Môi trường làm việc của nhà nghiên cứu
  • Nội dung: Giới thiệu các công việc thực tế: Biên tập viên văn hóa nghệ thuật, Giảng viên đại học, Nghiên cứu viên độc lập, Chuyên viên giám tuyển bảo tàng/triển lãm.
• Slide 6: Hướng dẫn lập dàn ý bài giới thiệu tác phẩm
  • Nội dung: Khung quy trình 4 bước: Thu thập thông tin $\rightarrow$ Phân tích hình thức biểu đạt $\rightarrow$ Đánh giá tính sáng tạo $\rightarrow$ Khẳng định ý nghĩa văn hóa, lịch sử.
• Slide 7: Hoạt động Thảo luận & Vận dụng
  • Nội dung: Câu hỏi thảo luận về vai trò của lí luận mĩ thuật. Bài tập vận dụng: Viết bài luận ngắn giới thiệu một tác phẩm mĩ thuật hiện đại Việt Nam theo các mốc giai đoạn lịch sử gợi ý.