Giáo án tích hợp AI Ngữ văn 12 Bài 8: Tranh biện về một vấn đề đời sống

BÀI 8: DỮ LIỆU TRONG VĂN BẢN THÔNG TIN

NÓI VÀ NGHE: TRANH BIỆN VỀ MỘT VẤN ĐỀ ĐỜI SỐNG

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Định nghĩa và Yêu cầu cốt lõi của Tranh biện

• Tranh biện: Là hình thức giao tiếp nhằm phân định sự đúng – sai, thuyết phục – không thuyết phục của các quan điểm dựa trên tinh thần bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau.
• Yêu cầu đối với các bên: Nêu rõ ràng quan điểm (tán thành hoặc phản đối) về vấn đề; đưa ra các lí lẽ, bằng chứng thuyết phục để bảo vệ quan điểm của nhóm mình và phản bác quan điểm của nhóm đối lập. Thể hiện sự tương tác tích cực, biết lắng nghe; kết hợp cử chỉ, điệu bộ, ngữ điệu linh hoạt và phương tiện phi ngôn ngữ.
• Ví dụ tiêu biểu: Tranh biện về một nhận định có tính thời sự, thiết thực như: "Cần chọn nghề theo nhu cầu của thị trường lao động."

2. Công tác chuẩn bị tranh biện

• Lựa chọn đề tài: Đề tài phải có phạm vi phù hợp, mang tính thời sự, tạo được hai luồng ý kiến trái ngược và tương đối cân bằng với nhau.
• Lập đội và Nghiên cứu: Một cuộc tranh biện thường có hai đội (mỗi đội 2 – 3 thành viên), người điều hành và khán giả. Thành viên cần tìm hiểu kĩ vấn đề từ nhiều góc độ, dự kiến ý kiến phản bác để chuẩn bị luận điểm bảo vệ.
• Xác định quy tắc: Tuân thủ các quy tắc giao tiếp, phân biệt rõ ba loại lập luận: Lập luận chứng minh quan điểm đội mình đúng; Lập luận chứng minh quan điểm đối phương sai; Lập luận bảo vệ quan điểm đội mình trước ý kiến phản biện. Khi nói cần điềm tĩnh, kiểm soát thái độ và ngữ điệu.

3. Quy trình thực hành tranh biện

• Mở đầu: Người điều hành nêu vấn đề, giới thiệu thành phần tham gia, mục đích và nêu rõ quy tắc tranh biện.
• Tiến trình đối thoại: Các đội thực hiện tranh luận theo trình tự quy định. Mỗi đội có quyền khiếu nại nếu đối phương vi phạm quy tắc. Các bên cần thể hiện thái độ cầu thị và điều chỉnh ý kiến khi thấy cần thiết. Sau khi kết thúc, cử tọa/khán giả có thể đặt câu hỏi cho các đội.
• Kết thúc: Người điều hành tóm tắt các luận điểm chính của hai phía, tổ chức lấy ý kiến đánh giá, bình chọn từ khán giả (có thể chỉ định một đội làm trọng tài).

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Tranh biện là môi trường giao tiếp đỉnh cao để người học phát triển tư duy phản biện, kỹ năng lập luận đa chiều và năng lực xử lý thông tin khách quan.
2. Sức mạnh của bài tranh biện nằm ở hệ thống luận điểm phân tách rạch ròi (tán thành/phản đối) kết hợp với bộ 3 loại lập luận bảo vệ - phản bác vững chắc.
3. Quy trình tranh biện chuẩn bắt buộc phải có sự tham gia của người điều hành giữ vai trò duy trì quy tắc và đảm bảo tính công bằng.
4. Sự kết hợp linh hoạt giữa ngôn ngữ nói với các phương tiện phi ngôn ngữ (cử chỉ, slide minh họa) quyết định hiệu quả thuyết phục người nghe.
5. Yếu tố làm nên văn hóa tranh biện học đường là thái độ cầu thị, điềm tĩnh và sự tôn trọng tuyệt đối dành cho đối phương.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Tiêu đề: Nói và nghe: Tranh biện về một vấn đề đời sống.
  • Nội dung: Xác định mục tiêu bài học về rèn luyện tư duy phản biện và năng lực lập luận nói.
• Slide 2: Yêu cầu cốt lõi đối với bài nói
  • Tiêu đề: I. Yêu cầu của hoạt động tranh biện.
  • Nội dung chính: Xác định rõ quan điểm; Sử dụng lí lẽ và bằng chứng thuyết phục; Tương tác tích cực và vận dụng phương tiện phi ngôn ngữ.
• Slide 3: Thiết lập Đề tài và Đội thi đấu
  • Tiêu đề: II. Chuẩn bị tranh biện - Bước 1: Chọn đề tài và lập đội.
  • Nội dung chính: Tiêu chí chọn đề tài mang tính thời sự, tạo hai luồng ý kiến cân bằng; Cấu trúc nhân sự: 2 đội (mỗi đội 2 - 3 người), người điều hành và khán giả.
• Slide 4: Nghiên cứu nội dung và Quy tắc
  • Tiêu đề: II. Chuẩn bị tranh biện - Bước 2: Xây dựng lập luận.
  • Nội dung chính: Phân biệt 3 loại lập luận trong tranh biện (chứng minh mình đúng, chứng minh bạn sai, bảo vệ quan điểm trước phản biện); Kiểm soát cử chỉ và ngữ điệu điềm tĩnh.
• Slide 5: Tiến trình thực hành cuộc tranh biện
  • Tiêu đề: III. Thực hành tranh biện.
  • Nội dung chính: Cấu trúc cuộc tranh biện: Mở đầu của người điều hành; Tiến trình đối thoại, phản biện giữa các đội; Đặt câu hỏi chất vấn từ cử tọa.
• Slide 6: Đánh giá và Tổng kết
  • Tiêu đề: IV. Trao đổi, đánh giá sau cuộc tranh biện.
  • Nội dung chính: Tổng kết các luận điểm chính từ người điều hành; Bình chọn và lấy ý kiến khán giả; Rút kinh nghiệm về tác phong văn hóa ứng xử.