Tiểu sử: Quê ở Hà Tĩnh, là danh tướng dưới triều nhà Hậu Trần. Ông là người có thực tài, tận trung báo quốc nhưng gặp phải thời thế điện đảo, đại nghiệp không thành.
Sự nghiệp: Cảm hoài là tác phẩm duy nhất còn lại của ông.

2. Thể loại và hoàn cảnh sáng tác

Thể loại: Thơ thất ngôn bát cú Đường luật (viết bằng chữ Hán).
Hoàn cảnh: Sáng tác trong thời kỳ cuộc kháng chiến chống quân Minh của nhà Hậu Trần đang rơi vào thế yếu và dần thất bại.

3. Phân tích văn bản theo bố cục luật Đường

Hai câu Đề (Nỗi hoài cảm trước thời cuộc): Sự đối lập gay gắt giữa quỹ thời gian hữu hạn của đời người (tuổi già đã đến) và sự vô cùng của nợ nước, việc đời.
- Ví dụ: "Thế sự du du nại lão hà, / Vô cùng thiên địa nhập hàm ca." (Việc đời dằng dặc mà ta đã già; đối diện đất trời vô hạn chỉ biết mượn rượu ca hát giải tỏa phẫn khích).
Hai câu Thực (Bi kịch thời thế): Quy luật vận hội quyết định thành bại. Khi gặp thời, kẻ tầm thường cũng dễ thành công; lúc hết vận, bậc anh hùng đành ôm hận.
- Ví dụ: "Thời lai đồ điếu thành công dị, / Vận khứ anh hùng ẩm hận đa.".
Hai câu Luận (Khát vọng xoay chuyển càn khôn): Sử dụng phép đối chỉnh trị để nâng tầm vóc dáng, chí khí phi thường muốn gánh vác giang sơn và khát vọng hòa bình.
- Ví dụ: "Trí chủ hữu hoài phù địa trục, / Tẩy binh vô lộ vãn thiên hà." (Muốn giúp chúa xoay trục đất; khát vọng kéo sông Ngân xuống rửa sạch giáp binh, chấm dứt chiến tranh).
Hai câu Kết (Bi kịch anh hùng cuối đời): Hình tượng mài gươm dưới trăng khắc họa tư thế bền bỉ, kiên trung đấu tranh đến hơi thở cuối cùng dù tóc đã bạc.
- Ví dụ: "Quốc thù vị báo đầu tiên bạch, / Kỉ độ Long Tuyền đới nguyệt ma.".

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Bi kịch của người anh hùng lỡ vận: Tác phẩm là tiếng lòng đau đớn, u uất của một nhân cách lớn khi bất lực trước sự xoay vần nghiệt ngã của thời cuộc.
Khát vọng thái bình mang tầm vóc vũ trụ: Thể hiện qua ước nguyện vĩ đại "phù địa trục" (xoay trục đất) và điển tích "tẩy binh" (rửa sạch giáp binh dứt nạn binh đao).
Ý chí chiến đấu ngoan cường: Dù đầu đã bạc, nợ nước chưa trả xong nhưng người anh hùng vẫn kiên gan mài gươm báu dưới bóng trăng.
Bút pháp cổ điển Đường luật điêu luyện: Nghệ thuật sử dụng điển tích điển cố chọn lọc (đồ điếu, rửa binh khí) và phép đối cực kỳ chặt chẽ ở hai liên thơ giữa tạo nên giọng điệu hào hùng mà trầm uất.
Hình tượng nghệ thuật bất hủ: Chi tiết mài gươm dưới trăng là một trong những hình ảnh tráng lệ nhất của thơ ca cổ điển Việt Nam về lòng yêu nước.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề bài học
- Nội dung chính: Bài 2: Những thế giới thơ - Văn bản 1: Cảm hoài (Nỗi lòng) của Đặng Dung.
Slide 2: Giới thiệu Tác giả & Tác phẩm
- Nội dung chính: Chân dung cuộc đời bi tráng của danh tướng Đặng Dung; hoàn cảnh ra đời đặc biệt của bài thơ Cảm hoài.
Slide 3: Hai câu Đề (Nỗi lòng trước thời cuộc)
- Nội dung chính: Sự đối lập giữa tuổi già của cá nhân và dòng chảy vô hạn của đất trời.
Slide 4: Hai câu Thực (Bi kịch thời thế)
- Nội dung chính: Quy luật vận hội "thời lai - vận khứ" quyết định số phận người anh hùng.
Slide 5: Hai câu Luận (Ý chí và khát vọng phi thường)
- Nội dung chính: Phân tích nghệ thuật đối và các điển tích thể hiện khát vọng cứu nước, dẹp loạn mang tầm vóc vũ trụ.
Slide 6: Hai câu Kết (Tư thế kiên trung cuối đời)
- Nội dung chính: Phân tích hình tượng "mài gươm dưới trăng" - biểu tượng cho tinh thần quyết chiến bất chấp tuổi tác và nghịch cảnh.
Slide 7: Giá trị nghệ thuật & Ý nghĩa bài học
- Nội dung chính: Tổng kết nét đặc sắc của thể thơ Đường luật; bài học về lòng trung nghĩa và tư thế đứng vững trước thất bại.