Định nghĩa chuẩn mực: Ngôn ngữ được hình thành do quy ước xã hội dầm dần trở thành hệ thống quy định nghiêm ngặt về các phương diện cơ bản: ngữ âm, chính tả (chữ viết), từ ngữ, ngữ pháp.
Quy tắc sử dụng: Việc tuân thủ quy định góp phần giữ gìn sự trong sáng của ngôn ngữ. Trong văn bản hành chính/học thuật cần tính chuẩn mực cao; các lỗi viết lệch chuẩn chính tả, dùng từ lạm dụng tiếng nước ngoài bừa bãi là không chấp nhận được. Việc giữ gìn còn thể hiện qua cách sử dụng tiếng Việt phù hợp với ngữ cảnh và tránh cách nói thô tục, thiếu văn hóa.
Ví dụ tiêu biểu: Các kiểu viết lệch chuẩn cần phê phán trong bài học học thuật như: zui dẻ (sai chính tả), mang theo computer (lạm dụng từ vay mượn thô vụng), hay việc dùng từ lóng (9 xác, tểnh iu, fan, delay) sai ngữ cảnh trang trọng.

2. Phương thức phát triển vốn từ tiếng Việt

Nguyên tắc cốt lõi: Quy định tạo nên chuẩn ngôn ngữ không phải bất biến. Giữ gìn sự trong sáng không có nghĩa là bảo thủ, mà cần sáng tạo, bổ sung những yếu tố mới, cách nói mới để tiếng Việt có khả năng biểu đạt ngày càng phong phú, đặc biệt là ở lĩnh vực từ vựng.
Các cách thức cơ bản để phát triển vốn từ:
- Cấu tạo những từ ngữ mới: Tạo từ mới trên cơ sở những yếu tố sẵn có của tiếng Việt. (Ví dụ: kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, chính phủ điện tử, cư dân mạng,...)
- Vay mượn từ ngữ: Tiếp nhận từ ngữ của các ngôn ngữ khác theo quy tắc phiên âm hoặc giữ nguyên dạng phù hợp. (Ví dụ: mít tinh, ma-két-tinh, vắc-xin, virus,...)
- Thêm nghĩa mới cho từ ngữ đã có: Phát triển khả năng biểu đạt bằng cách mở rộng trường nghĩa cho các từ cũ. (Ví dụ: từ "ảo" mở rộng nghĩa là "xa rời thực tế, tương tác trên mạng xã hội"; từ "bệnh viện" kết hợp tạo nghĩa mới như "bệnh viện máy tính" - nơi sửa chữa máy tính).

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Giữ gìn và phát triển tiếng Việt là mối quan hệ biện chứng giữa việc bảo tồn giá trị chuẩn mực truyền thống và đổi mới sáng tạo để đáp ứng xu thế thời đại.
Việc sử dụng ngôn ngữ bắt buộc phải tuân thủ nghiêm túc các quy tắc ngữ pháp, chính tả và điều tiết phù hợp với từng ngữ cảnh giao tiếp cụ thể.
Sự phát triển sinh động của tiếng Việt thể hiện rõ nét nhất ở lĩnh vực từ vựng thông qua các phương thức cấu tạo từ mới và thêm nghĩa cho từ cũ.
Quá trình vay mượn thuật ngữ nước ngoài cần có sự chọn lọc khoa học, tránh hiện tượng lạm dụng làm lu mờ bản sắc văn hóa dân tộc.
Sáng tạo ngôn từ của các nhà văn, nhà thơ lớn là động lực quan trọng thúc đẩy, làm phong phú và nâng cao giá trị biểu đạt của ngôn ngữ dân tộc.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

Slide 1: Tiêu đề bài học
- Tiêu đề: Thực hành Tiếng Việt: Giữ gìn và phát triển tiếng Việt.
- Nội dung: Xác định mục tiêu bài học về ý thức bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt và kĩ năng phát triển vốn từ.
Slide 2: Sự trong sáng và Chuẩn mực ngôn ngữ
- Tiêu đề: I. Quy tắc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
- Nội dung chính: Định nghĩa chuẩn mực (ngữ âm, chính tả, ngữ pháp); Phê phán các hiện tượng lệch chuẩn (viết sai chính tả, lạm dụng từ ngoại bang sai ngữ cảnh).
Slide 3: Phương thức phát triển vốn từ - Cấu tạo từ mới
- Tiêu đề: II. Phương thức phát triển tiếng Việt - 1. Cấu tạo từ ngữ mới.
- Nội dung chính: Nguyên tắc kết hợp các yếu tố có sẵn để đáp ứng thực tiễn công nghệ, đời sống hiện đại; Các ví dụ tiêu biểu (kinh tế số, trí tuệ nhân tạo).
Slide 4: Phương thức phát triển vốn từ - Vay mượn & Chuyển nghĩa
- Tiêu đề: II. Phương thức phát triển tiếng Việt - 2. Vay mượn và Thêm nghĩa mới.
- Nội dung chính: Quy tắc vay mượn thuật ngữ quốc tế khoa học; Hiện tượng mở rộng nghĩa cho từ có sẵn (ví dụ: thế giới ảo, bệnh viện máy tính).
Slide 5: Luyện tập thực hành ngữ liệu
- Tiêu đề: III. Luyện tập và Ứng dụng bài tập.
- Nội dung chính: Phân tích ngữ liệu văn bản; Sửa lỗi câu lệch chuẩn; Tìm hiểu cách dùng từ ngữ mang dấu ấn sáng tạo cá nhân (như thơ Xuân Diệu trong bài Vội vàng).
Slide 6: Tổng kết
- Tiêu đề: IV. Ghi nhớ.
- Nội dung chính: Đúc kết trách nhiệm của học sinh đối với tiếng nói dân tộc: Sử dụng chuẩn mực, ứng xử văn hóa và tích cực làm giàu vốn từ khoa học.