Giáo án NLS chuyên đề Mĩ thuật 11 Bài 1: Tìm hiểu tranh bố cục nhân vật

Ngày soạn:…/…/…

Ngày dạy:…/…/…

CHUYÊN ĐỀ 3: THỰC HÀNH VỀ TRANH BỐ CỤC 2 (10 TIẾT)

BÀI 1: TÌM HIỂU TRANH BỐ CỤC NHÂN VẬT (3 tiết)

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC

1. Kiến thức

Thông qua bài học này, giúp HS:

• Nhận biết được đặc điểm của tranh bố cục nhân vật.
• Biết áp dụng các dạng thức bố cục và nguyên lí tạo hình để thực hiện được phác thảo bố cục nhân vật hợp lí, sinh động.
• Biết phân tích, nhận xét về các yếu tố và nguyên lí tạo hình trong tranh bố cục nhân vật.
• Thể hiện được quan điểm cá nhân trong cảm thụ và phân tích nghệ thuật.

2. Năng lực

Năng lực chung: 

• Năng lực giao tiếp và hợp tác: khả năng thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập hay theo nhóm; Trao đổi tích cực với giáo viên và các bạn khác trong lớp.
• Năng lực tự chủ và tự học: biết lắng nghe và chia sẻ ý kiến cá nhân với bạn, nhóm và GV. Tích cực tham gia các hoạt động trong lớp.
• Giải quyết vấn đề và sáng tạo: biết phối hợp với bạn bè khi làm việc nhóm, tư duy logic, sáng tạo khi giải quyết vấn đề.

Năng lực riêng: 

• Nhận thức và tư duy mĩ thuật: Nhận biết được đặc điểm của tranh bố cục nhân vật; Biết áp dụng các dạng thức bố cục và nguyên lí tạo hình để thực hiện được phác thảo bố cục nhân vật hợp lí, sinh động; Biết phân tích, nhận xét về các yếu tố và nguyên lí tạo hình trong tranh bố cục nhân vật. 
• Vận dụng kiến thức, kĩ năng: Thể hiện được quan điểm cá nhân trong cảm thụ và phân tích nghệ thuật.

Năng lực số: 

• 1.3.NC1b: Triển khai được việc tổ chức và sắp xếp dữ liệu, thông tin và nội dung trong môi trường có cấu trúc.
• 2.1.NC1a: Sử dụng được nhiều công nghệ số để tương tác.
• 2.5.NC1a: Áp dụng được các chuẩn mực hành vi và bí quyết khác nhau khi sử dụng công nghệ số và tương tác trong môi trường số.
• 5.2.NC1b: Áp dụng được các công cụ số khác nhau và các giải pháp công nghệ có thể có để giải quyết những nhu cầu đó. 

Năng lực AI: 

• 11.A2.1: Bền vững và công bằng (HS nêu được ví dụ và thảo luận về ứng dụng AI trong mĩ thuật mang lại lợi ích xã hội lâu dài: AI giúp phục chế các bức tranh nhân vật lịch sử bị hư hỏng, hoặc AI hỗ trợ người khuyết tật sáng tác nghệ thuật bằng giọng nói/cử chỉ mắt).
• 11.D1.1: Thiết kế hệ thống AI (HS phác thảo ý tưởng thiết kế một hệ thống AI hỗ trợ họa sĩ tìm bố cục (Đầu vào: Bản vẽ phác thảo nét các nhân vật; Quá trình xử lý: Thuật toán AI phân tích tư thế (pose estimation) và trọng tâm; Đầu ra: AI gợi ý đóng khung bố cục hình tam giác hoặc hình chữ nhật sao cho nhân vật không bị lộn xộn)).

3. Phẩm chất

• Có hiểu biết về tranh bố cục nhân vật, từ đó có tình cảm, trách nhiệm trong học tập.
• Cảm nhận được vẻ đẹp của SPMT; biết trân trọng, giữ gìn sản phẩm và có ý thức trang trí chúng đẹp hơn.
• Biết chia sẻ quan điểm cá nhân qua trao đổi, nhận xét và phân tích sản phẩm.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC

1. Đối với giáo viên

• SGK, SGV Chuyên đề học tập Mĩ thuật 11.
• Kế hoạch bài dạy.
• Một số ảnh chụp, bài mẫu tranh bố cục nhân vật. 
• Máy tính, máy chiếu (nếu có).
• Máy tính cá nhân/Laptop, màn hình máy chiếu/Tivi tương tác, kết nối Internet tốc độ cao. Các phần mềm ứng dụng: Quizizz/Kahoot (tạo câu hỏi trắc nghiệm), website kenhhoctap.edu.vn, nền tảng AI (ChatGPT/Gemini), ứng dụng Padlet/Google Drive.
• Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

2. Đối với học sinh

• Sách chuyên đề học tập Mĩ thuật 11.
• Đồ dùng học tập, giấy vẽ, tẩy, bút chì,…
• Hình ảnh, tranh vẽ liên quan đến nội dung bài học Thực hành vẽ tranh bố cục 2.
• Điện thoại thông minh (Smartphone) hoặc máy tính bảng có kết nối Internet, cài sẵn trình duyệt web.

III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 

1. HOẠT ĐỘNG QUAN SÁT VÀ NHẬN THỨC

Hoạt động 1: Tìm hiểu tranh bố cục nhân vật

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS hiểu về đặc điểm và nội dung tranh bố cục nhân vật qua tìm hiểu một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu.

b. Nội dung: 

- GV hướng dẫn HS quan sát các hình SGK tr.46 – 48 và thảo luận tìm hiểu về tranh bố cục nhân vật.

- GV hướng dẫn HS thảo luận về nghệ thuật tranh bố cục nhân vật theo thể loại, chất liệu, đề tài.

c. Sản phẩm: 

- HS có kiến thức về nghệ thuật tranh bố cục nhân vật theo các dạng đề tài, chất liệu, nội dung và chuẩn kiến thức của GV.

- HS hình thành ý tưởng thể hiện SPMT.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 2: Một số dạng thức bố cục tranh nhân vật

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS có kiến thức về các dạng bố cục nhân vật trong tranh.

b. Nội dung: 

- GV hướng dẫn HS quan sát các hình SGK tr.49– 51 và thảo luận nội dung liên quan đến các dạng sắp xếp bố cục nhân vật.

- GV hướng dẫn HS thảo luận về các dạng bố cục trong tranh nhân vật.

c. Sản phẩm: 

- HS có kiến thức về các dạng bố cục nhân vật trong tranh và chuẩn kiến thức của GV.

- HS hình thành ý tưởng thể hiện SPMT.

d. Tổ chức thực hiện:

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS	DỰ KIẾN SẢN PHẨM	NLS/AI
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập  - GV trình chiếu cho HS cả lớp quan sát hình SGK tr.49 – 51: + Bố cục theo dạng hình tròn: + Bố cục theo dạng hình vuông, chữ nhật: + Bố cục theo dạng hình tam giác: + Bố cục theo dạng đối lập/tương phản: + Bố cục theo dạng nhịp điệu/chuyển động: - GV chia HS thành 5 nhóm (4 – 6 HS/nhóm). - GV yêu cầu các nhóm thực hiện nhiệm vụ: + Đặc điểm tranh bố cục hình tròn là gì? + Đặc điểm tranh bố cục hình chữ nhật là gì? + Đặc điểm tranh bố cục hình tam giác là gì? + Đặc điểm tranh bố cục theo dạng đối lập/tương phản là gì? + Đặc điểm tranh bố cục nhịp điệu là gì? - Nhằm giúp các em nhìn rõ cấu trúc hình học ẩn chứa trong cách sắp xếp nhân vật, các nhóm hãy dùng điện thoại chụp lại các bức tranh trong SGK. Sau đó, áp dụng công cụ chỉnh sửa ảnh (Edit/Markup/Draw) để vẽ đè các nét kỉ hà (hình tam giác, hình tròn) nối các đỉnh đầu/chân của nhân vật lại với nhau. Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập - HS tìm hiểu về các dạng thức bố cục tranh nhân vật. - HS thao tác chụp ảnh và vẽ kĩ thuật số trên thiết bị. - GV quan sát việc tham gia hoạt động học tập trên lớp của HS: + Sự tham gia của mỗi thành viên theo cặp. + Sự tích cực, đặt câu hỏi và trả lời của các thành viên. - GV hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận - GV mời đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo luận: ………………………………………….. ………………………………………….. …………………………………………..	2. Một số dạng thức bố cục tranh nhân vật - Bố cục theo dạng hình tròn: + Là dạng bố cục cơ bản, mang tính đồng nhất, chặt chẽ và trọn vẹn.  + Tạo cảm giác mềm mại, nhịp nhàng, uyển chuyển giữa các nét, mảng hình, mảng màu và đậm nhạt trong toàn bộ bức tranh. - Bố cục theo dạng hình vuông, chữ nhật: + Chứa đựng các yếu tố ngang, thẳng trong một phạm vi nhất định. + Tạo ra sự cân xứng, nghiêm chỉnh – là cơ sở cho sự ngay ngắn, phải trái, vuông vúc,... và cho cảm giác tĩnh. + Phù hợp với các loại đề tài có tính tổ chức xã hội, tính sáng tạo riêng biệt của con người và tính nhân văn. - Bố cục theo dạng hình tam giác (hình tháp): + Tạo ý niệm về sự chắc chắn, tin tưởng và khỏe khoắn. + Có hiệu quả tạo nên một bố cục chặt chẽ, hài hòa. - Bố cục theo dạng đối lập/tương phản: + Mang tính triết học. + Vừa là sự đối lập, vừa là sự chuyển hóa, bù đắp cho nhau để tạo sự cân bằng, hài hòa. + Đó là các cặp đối lập như ngang – dọc, cao – thấp, to – nhỏ, vuông – tròn, động – tĩnh,... + Đây là bố cục mà các họa sĩ, nhà điêu khắc hay sử dụng. - Bố cục theo dạng nhịp điệu/chuyển động: + Sự tuần hoàn theo quy luật của tự nhiên, có tính chất lặp lại theo nhịp điệu chuyển động. + Những nhịp điệu này có thể là hình, mảng, màu sắc, đậm nhạt,... tạo nên sự vận động tự nhiên của con người.	[5.2.NC1b]: HS áp dụng được các giải pháp công nghệ (công cụ vẽ/đánh dấu trên ảnh kĩ thuật số) để giải quyết nhu cầu bóc tách và phân tích trực quan cấu trúc hình học ẩn bên trong tác phẩm nghệ thuật.

2. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP VÀ SÁNG TẠO

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS hiểu được cách xây dựng phác thảo tranh bố cục nhân vật.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS quan sát hình ảnh SGK tr.52 và trình bày các bước xây dựng phác thảo tranh bố cục nhân vật.

c. Sản phẩm: 

- HS biết các bước xây dựng bố cục nhân vật và tạo hòa sắc, đậm – nhạt.

- HS thực hiện được phác thảo một sản phẩm tranh bố cục nhân vật.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS nhận xét, phân tích được sản phẩm của mình và của bạn.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS trưng bày và quan sát SPMT.

c. Sản phẩm: HS cảm nhận, phân tích được SPMT của mình và của bạn.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS thực hiện theo nhóm và trưng bày sản phẩm của mình.

- Để quản lý hồ sơ học tập, các nhóm trưởng hãy triển khai tổ chức dữ liệu: Chụp ảnh các bài vẽ, upload lên Padlet của lớp, chia các bài vẽ vào đúng "Cột" tương ứng với loại bố cục (Tròn, Vuông, Tam giác...).

- HS truy cập Padlet để bình luận chéo. Yêu cầu áp dụng chuẩn mực hành vi: Nhận xét văn minh, dùng từ ngữ chuyên môn (tỉ lệ, đậm nhạt), không chê bai ác ý.

- GV định hướng HS thảo luận theo nội dung:

+ Các mảng hình chính phụ được sắp xếp hợp lí chưa?

+ Nội dung đã phù hợp đề tài thể hiện chưa?

+ Không gian trong tranh được diễn tả thế nào?

+ Các hòa sắc và đậm – nhạt trong tranh tạo nên cảm giác gì?

+ ...

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận theo nhóm về SPMT theo gợi ý.

- HS thao tác quản lý dữ liệu số, sắp xếp cấu trúc Padlet.

- HS thảo luận nhóm và bình luận trực tuyến. 

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết). 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- GV mời đại diện các nhóm phân tích, đánh giá SPMT theo gợi ý.

- GV yêu cầu các nhóm khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến hoặc đặt câu hỏi cho bạn (nếu có). 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá. 

- GV chuyển sang nội dung mới.

[1.3.NC1b]: HS triển khai được việc tổ chức, phân loại và sắp xếp dữ liệu hình ảnh mĩ thuật vào môi trường có cấu trúc thư mục rõ ràng (Padlet chia theo chuyên mục) để dễ dàng quản lý.

[2.5.NC1a]: HS áp dụng được các chuẩn mực hành vi, kĩ năng giao tiếp văn minh, tôn trọng người khác khi tương tác và để lại bình luận nhận xét trên không gian mạng.

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: Thông qua hoạt động, HS tìm hiểu và mô phỏng được bố cục tranh nhân vật của một trong các họa sĩ tiêu biểu.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS tìm hiểu và vẽ mô phỏng ở dạng đơn giản những bức tranh bố cục nhân vật của họa sĩ tiêu biểu theo các gợi ý:

- Đề tài của tranh:

- Bố cục, hình chính, hình phụ trong tranh.

- Diễn đạt không gian trong tranh.

- Màu đậm, màu nhạt và hòa sắc trong tranh.

c. Sản phẩm: SPMT của HS được mô phỏng ở dạng đơn giản (nét và đậm – nhạt).

d. Tổ chức thực hiện

Nhiệm vụ 1: Trả lời câu hỏi trắc nghiệm

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Nhiệm vụ 2: Trả lời câu hỏi tự luận

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV cho HS quan sát một số hình ảnh tác phẩm SGK tr.54:

- GV hướng dẫn HS quan sát và biết cách mô phỏng lại một tác phẩm tranh bố cục nhân vật: Tìm hiểu tranh đề tài nhân vật của một số họa sĩ nổi tiếng Việt Nam như: Tô Ngọc Vân, Mai Trung Thứ, Nguyễn Phan Chánh, Trần Văn Cẩn, Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm,...:

+ Lựa chọn và phân tích tác phẩm yêu thích.

+ Chép/mô phỏng lại bố cục, hình dáng nhân vật và đậm nhạt tác phẩm đó ở dạng đơn giản.

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ học tập

HS thực hiện tại nhà. 

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

HS báo cáo sản phẩm vào bài học sau. 

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

GV nhận xét, đánh giá và kết thúc tiết học. 

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ôn lại kiến thức đã học: 

+ Tìm hiểu tranh bố cục nhân vật.

+ Một số dạng thức bố cục tranh nhân vật.

- Hoàn thành SPMT (nếu chưa xong).

- Đọc và tìm hiểu trước nội dung Bài 2 – Thực hành vẽ tranh bố cục nhân vật.