Giáo án NLS Ngữ văn 10 kết nối Bài 1: Tản Viên từ Phán sự lục

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu nguồn gốc và hành động đốt đền của Tử Văn

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi: Đọc lại đoàn (1) và trả lời các câu hỏi:

+ Nhân vật Tử Văn được giới thiệu qua những chi tiết nào? Hãy nhận xét về cách giới thiệu nhân vật trong truyện?

+ Lí do Tử Văn đốt đền là gì? Cách Tử Văn hành động như thế nào?

+ Từ đó hãy nhận xét về thái độ và tình cách của nhân vật Tử Văn?

- GV yêu cầu HS sử dụng AI hỗ trợ với yêu cầu: "Phân tích ý nghĩa của hành động đốt đền trong văn hóa tâm linh xưa và cho biết tại sao hành động này lại khẳng định khí phách kẻ sĩ".

- GV cho HS đại diện các nhóm lên báo cáo kết quả.

 - HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc theo cặp đôi, đọc lại văn bản theo yêu cầu, suy nghĩ để hoàn thành nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS trình bày trước lớp, yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

- GV bổ sung: Tử Văn đã thể hiện một thái độ dứt khoát, bất chấp hậu quả xấu cho bản thân. Hành động dù nhanh gọn nhưng là hành động có ý thức, có suy nghĩ cẩn trọng, không đáng trách vì hợp lòng dân. Qua đó, nhân vật Tử Văn hiện lên là một kể sĩ có tính tình khẳng khăng, cương trực, sẵn sàng vì chính nghĩa mà không màng danh lợi, lo sợ những điều bất lợi cho bản thân mình.

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu cuộc đối mặt với Bách hộ và Thổ công

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS đọc tiếp văn bản phần (2) và trả lời

+ Sau khi đốt đền, Tử Văn đã gặp phải chuyện gì?

+ Tử Văn đã gặp những nhân vật nào và thái độ, cách cư xử của Tử Văn với họ ra sao? Hãy hoàn thành các thông tin trong bảng sau:

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS suy nghĩ để trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS trả lời, yêu cầu cả lớp nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức > Ghi lên bảng.

II. Tìm hiểu chi tiết

1. Tìm hiểu nguồn gốc và hành động đốt đền

a. Nguồn gốc và hành động đốt đền

* Cách giới thiệu nhân vật Ngô Tử Văn

- Tên họ: Ngô Tử Văn tên là Soạn.

- Quê quán: huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang.

- Tính tình: Khảng khái, nóng nảy, thấy sự gian tà không chịu được => từ ngữ mang tính khẳng định.

=> Cách mở đầu trực tiếp, ngắn gọn theo phương pháp truyền thống của văn học trung đại, chưa thoát khỏi lối kể dân gian, gây sự chú ý của người đọc.

* Nguyên nhân đốt đền:

- Đền là nơi thờ người có công với nước, với dân. Bách hộ họ Thôi là tên tướng giặc bại trận, đi cướp nước thì không đáng phải thờ => Tức giận trước việc “hưng yêu tác quái” của tên hung thần Bách hộ họ Thôi.

- Muốn trừ hại cho dân.

* Hành động:

- Chuẩn bị: tắm gội sạch sẽ, khấn trời… => thái độ tôn kính, nghiêm túc.

- Tin vào việc làm chính nghĩa của mình.

- Châm lửa đốt đền: mọi người lắc đầu lè lưỡi, Tử Văn vung tay không cần gì…

> Thái độ dứt khoát, hành động nhanh gọn.

=> Ngô Tử Văn là một kẻ sĩ tính tình khảng khái, cương trực, dũng cảm vì dân trừ hại. Có tinh thần dân tộc mạnh mẽ.

1. Cuộc đối mặt với Bách hộ và Thổ công

- Hậu quả sau khi Tử Văn đốt đền: Bị bệnh nặng, Tử Văn thấy “khó chịu, đầu lảo đảo và bụng run run, rồi nổi lên một cơn sốt nóng, sốt rét”.

- Ngô Tử Văn đã mơ gặp hồn ma Bách hộ và thổ công.

> Tử Văn thể hiện thái độ điềm tĩnh, bản lĩnh, không khiếp sợ trước gian tà và quyết tâm bảo vệ lẽ phải.

BẢNG PHẢN HỒI KẾT QUẢ THẢO LUẬN 1

Nhiệm vụ 3: Tìm hiểu câu chuyện xử án

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS đọc tiếp văn bản phần (3) và trả lời

+ Quang cảnh dưới âm phủ được tác giả miêu tả như thế nào? Tâm trạng, thái độ của Tử Văn lúc này ra sao?

+ Em hãy miêu tả diễn biến, kết quả cảnh xử kiện và thái độ của các nhân vật Hồn ma Bách hộ, Diêm Vương và Tử Văn?

+ Em có nhận xét  gì về tính cách của Tử Văn thể hiện qua lời đối thoại của nhân vật?

- GV yêu cầu HS sử dụng Chatbot AI đóng vai Diêm Vương để thực hiện một cuộc phỏng vấn ngắn với Ngô Tử Văn về lý do tại sao chàng không sợ hãi trước cảnh tượng thê lương của cõi âm.

- GV yêu cầu HS sử dụng máy tính và các công cụ AI tạo ảnh (như Bing Image Creator hoặc Canva Magic Media) để mô phỏng lại không gian cõi âm ảm đạm, thê lương hoặc hình ảnh Minh ty theo mô tả trong văn bản.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS suy nghĩ để trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS trả lời, yêu cầu cả lớp nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức > Ghi lên bảng.

3. Câu chuyện xử án

- Quang cảnh dưới âm phủ:  

+ Tòa nhà rất lớn, xung quanh có thành sắt cao vọi đến mấy chục trượng.

+ Sông lớn, cầu dài, gió tanh sóng xám, hơi lạnh thấu xương.

+ Hai bên cầu có mấy vạn quỷ Dạ Xoa mắt xanh tóc đỏ, hình dạng nanh ác.

• Thế giới cõi âm ấn tượng, ghê sợ. Ngô Tử Văn: gan dạ, khảng khái, quyết liệt kêu oan.

6.2.NC1a: HS sử dụng câu lệnh (prompt) để AI đóng vai nhân vật hoặc giả lập phiên tòa tại cõi âm nhằm làm sáng tỏ khí phách của nhân vật chính.

6.3.NC1a: HS sử dụng thiết bị số và các công cụ hỗ trợ AI để tạo ra sản phẩm đồ họa (Visual Storytelling) tái hiện không gian kì ảo của tác phẩm.

BẢNG PHẢN HỒI KẾT QUẢ THẢO LUẬN 2

Nhiệm vụ 4: Tìm hiểu phần kết truyện

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS đọc tiếp văn bản phần (4) và trả lời:

+ Kết quả của cuộc xử án như thế nào? Ý nghĩa của kết quả đó.

+ Sáng tạo chi tiết người đi đường gặp Tử Văn ngồi trên “xe quan Phán sự" và việc người đời sau truyền nhau về "nhà quan Phán sự", tác giả muốn nhấn mạnh điều gi?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS suy nghĩ để trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS trả lời, yêu cầu cả lớp nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức > Ghi lên bảng.

1. Tử Văn nhận chức Phán sự

- Tử Văn đã thắng kiện chứng tỏ cái thiện, cái chính nghĩa đã thắng cái gian tà, cái ác. Tên họ Thôi đã bị trừng trị đích đáng, dân gian được bình an, Thổ công được trả lại đền.

- Ý nghĩa:

+ Giải trừ được tai họa, đem lại an lành cho dân.

+ Diệt trừ tận gốc thế lực xâm lược tàn ác, làm sáng tỏ nỗi oan khuất và phục hồi danh dự cho Thổ thần nước Việt.

+ Niềm tin vào công lí cái thiện chiến thắng cái ác, chính nghĩa thắng gian tà.

+ Sự thưởng công xứng đáng để cho đời sau noi theo, khích lệ mọi người dũng cảm đấu tranh chống cái ác, bảo vệ công lý.

- Chi tiết người đi đường gặp Tử Văn ngồi trên “xe quan Phán sự” và việc người đời sau truyền nhau về “nhà quan Phán sự” là các yếu tố “thực”của truyện truyền kì. Sự kết hợp giữa hai yếu tố “kì” và “thực” đã chắp cánh cho thể loại truyện truyền kì.

> Sáng tạo những “bằng chứng” này, tác giả khiến người đọc có cảm giác câu chuyện là có thật; đổng thời thể hiện thái độ trân trọng, ngưỡng mộ nhân vật Tử Văn - biểu tượng cho nhân cách cao đẹp của kẻ sĩ.

Nhiệm vụ 5: Tìm hiểu lời bình cuối truyện

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS đọc tiếp văn bản phần  lời bình cuối truyện và trả lời:

+ Lời bình là lời của ai? Nội dung chính của lời bình là gì?

+ Qua lời bình, tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì?.

+ Thế giới thần linh, ma quỷ trong truyện là sản phẩm hư cấu nghệ thuật của Nguyễn Dữ. Khám phá thế giới đó, bạn hiểu thêm được điều gì về chủ đề của tác phẩm?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS suy nghĩ để trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS trả lời, yêu cầu cả lớp nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức > Ghi lên bảng.

- GV bình: Tác giả đã đưa ra quan điểm của mình “kẻ sĩ, không nên kiêng sợ sự cứng cỏi”. Quan niệm của tác giả đã nói lên tư tưởng của thời đại, kẻ sĩ phải là con người cương trực, cứng cỏi, ngay thẳng, không khuất phục trước cường quyền, xả thân vì chính nghĩa để đem lại cuộc sống bình yên, hạnh phúc, công bằng cho nhân dân, Đây là quan niệm sống đúng đắn, cao đẹp.

4. Lời bình cuối truyện

- Vạch trần bản chất xảo quyệt, hung ác của hồn ma tướng giặc họ Thôi.

- Lũ ma quỷ gian xảo, nanh ác thì lộng hành, đe doạ, bức hại dân lành, gây đảo điên luật lệ: hồn ma tên tướng giặc họ Thôi cướp trắng đền miếu, làm điều thảm ngược, bưng bít sự thật, dối lừa được cả Diêm Vương; lũ quỷ Dạ Xoa "đôi mắt xanh tóc đỏ, hình dáng nanh ác"; cõi âm "gió tanh sóng xám, hơi lạnh thấu xương";...

> Tạo dựng một thế giới thần linh, ma quỷ như thế, tác giả đã phơi bày thực trạng của xã hội đương thời và thể hiện thái độ phê phán mạnh mẽ, gay gắt.

+ Tệ nạn mê tín dị đoan.

+ Tham ô, hối lộ.

=> Là kẻ sĩ, biết đấu tranh đến cùng để chống lại cái xấu, cái ác. Chỉ có đấu tranh dũng cảm mới đem lại phần thắng cho chính nghĩa.

 

Nhiệm vụ 6: Tổng kết

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS tổng kết nội dung và ý nghĩa của văn bản Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS suy nghĩ để trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời một số HS trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, chốt kiến thức > Viết lên bảng.

III. Tổng kết

1. Nội dung

- Qua hình tượng nhân vật người trí thức Ngô Tử Văn và tên giặc ngoại xâm, tác giả đã ca ngợi chính nghĩa và thái độ kiên quyết diệt trừ gian tà của con người.

- Bài học nhân sinh về chính - tà; thiện - ác.

1. Nghệ thuật

- Xây dựng cốt truyện giàu kịch tính, kết cấu chặt chẽ.

- Dẫn dắt chuyện khéo léo, nhiều chi tiết gây sự chú ý, hấp dẫn.

- Sử dụng nhiều yếu tố kì ảo, nhưng vẫn mang những nét hiện thực.