Thời gian thành lập: Cuối thế kỉ II, Vương quốc Chăm-pa được thành lập.
Địa bàn chủ yếu: Thuộc một số tỉnh ở Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ Việt Nam ngày nay.
Đặc điểm đền tháp: Là di sản văn hóa tiêu biểu, phần lớn được xây dựng bằng gạch kết hợp với đá sa thạch, cửa quay về phía đông. Tháp chính có kiến trúc thân vuông, ở giữa rộng tạo thành điện thờ, xung quanh có các tháp nhỏ. Tường bên ngoài trang trí họa tiết hoa lá (hoa cúc, hoa sen,...) hoặc hình động vật (voi, sư tử,...).
Ví dụ tiêu biểu (Địa danh giữ nguyên theo sách):
- Thánh địa Mỹ Sơn (thành phố Đà Nẵng): Quần thể kiến trúc hơn 70 đền tháp nằm trong một thung lũng bao quanh bởi đồi, núi; là nơi thờ phụng và tổ chức lễ tế.
- Tháp Nhạn (tỉnh Đắk Lắk).
- Tháp Bánh Ít / Tháp Bạc (tỉnh Gia Lai): Gồm 4 ngọn tháp đứng gần nhau (1 tháp chính ở giữa đỉnh đồi, 3 tháp nhỏ thấp hơn), bên trong tháp chính đặt tượng thần Si-va (Shiva) tọa trên đài sen.

2. Kể chuyện về đền tháp Chăm

Tháp Pô Klong Ga-rai (tỉnh Khánh Hoà): Gắn liền với truyền thuyết về cậu bé Po Ong sinh ra xấu xí, đầy ghẻ chốc, sau được rồng trắng quấn quanh và biến mất vết ghẻ, trở thành vua Pô Klong Ga-rai. Ông có công xây dựng nhiều công trình thủy lợi, dạy dân cày cấy, giúp đời sống ấm no. Tháp được xây dựng để tỏ lòng tôn kính ông.
Tháp Bà Pô Na-ga (tỉnh Khánh Hoà): Gắn với sự tích nữ thần Thiên Y A Na – vốn là tiên nữ giáng trần, biến thân vào khúc kì nam trôi dạt sang phương Bắc, kết hôn cùng Thái tử. Sau này, bà quay về quê cũ dạy dân cày cấy, ươm tơ, dệt vải. Khi bà bay về trời, nhân dân xây tháp phụng thờ để nhớ ơn.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Vương quốc Chăm-pa được hình thành từ cuối thế kỉ II tại khu vực các tỉnh thuộc Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ ngày nay.
Đền tháp Chăm là di sản văn hóa tiêu biểu nhất, phản ánh đời sống tâm linh, tôn giáo (thờ thần Si-va, các vị thần và những người có công với dân) của cư dân Chăm-pa cổ.
Kỹ thuật xây dựng độc đáo với nguyên liệu chủ đạo là gạch kết hợp đá sa thạch, kiến trúc tháp chính thân vuông, cửa hướng Đông cùng các họa tiết điêu khắc hoa lá, muông thú tinh xảo.
Các đền tháp tiêu biểu cần ghi nhớ vị trí (theo ngữ liệu sách): Thánh địa Mỹ Sơn (thành phố Đà Nẵng), Tháp Nhạn (tỉnh Đắk Lắk), Tháp Bánh Ít (tỉnh Gia Lai), Tháp Pô Klong Ga-rai và Tháp Bà Pô Na-ga (tỉnh Khánh Hoà).
Hệ thống truyền thuyết, câu chuyện lịch sử gắn liền với các đền tháp nhằm tôn vinh những nhân vật có công dạy dân làm thủy lợi, trồng trọt, dệt vải và chăm lo đời sống nhân dân.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX (Khung tối giản)

Slide 1: Tiêu đề bài học
- Tiêu đề: Bài 7: Vương quốc Chăm-pa (Môn Lịch sử và Địa lí).
- Nội dung: Tên giáo viên thực hiện, lớp học, mục tiêu bài học (năng lực xác định vị trí bản đồ, sưu tầm tư liệu, kể chuyện lịch sử).
Slide 2: Khởi động & Giới thiệu chung
- Tiêu đề: 1. Khái quát về Vương quốc Chăm-pa.
- Nội dung: Thời gian thành lập (Cuối thế kỉ II); Địa bàn (Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ); Hình ảnh Tháp Nhạn (tỉnh Đắk Lắk).
Slide 3: Bản đồ phân bố đền tháp Chăm
- Tiêu đề: Bản đồ phân bố đền tháp Chăm tại Việt Nam.
- Nội dung: Hình ảnh lược đồ phân bố; Xác định vị trí các tháp: Mỹ Sơn (Đà Nẵng), Tháp Nhạn (Đắk Lắk), Bánh Ít (Gia Lai), Pô Klong Ga-rai & Pô Na-ga (Khánh Hoà).
Slide 4: Đặc điểm kiến trúc đền tháp
- Tiêu đề: Kiến trúc độc đáo của đền tháp Chăm.
- Nội dung: Vật liệu (Gạch + đá sa thạch); Hướng cửa (Phía Đông); Cấu trúc (Tháp chính thân vuông, điện thờ ở giữa, họa tiết trang trí hoa lá, động vật). Ví dụ: Thánh địa Mỹ Sơn, Tháp Bánh Ít.
Slide 5: Kể chuyện lịch sử qua đền tháp
- Tiêu đề: 2. Những câu chuyện lịch sử gắn với đền tháp.
- Nội dung: Tóm tắt Sự tích Tháp Pô Klong Ga-rai (Khánh Hoà) và Sự tích Tháp Bà Pô Na-ga (Khánh Hoà) – Ý nghĩa: Ghi nhớ công ơn dạy dân cày cấy, dệt vải, làm thủy lợi.
Slide 6: Luyện tập & Vận dụng
- Tiêu đề: Luyện tập - Vận dụng.
- Nội dung: Hoàn thành bảng hệ thống (Tên đền tháp - Địa điểm); Hướng dẫn học sinh tự sưu tầm tranh ảnh, tư liệu giới thiệu về một đền tháp Chăm mà em ấn tượng.