Sự thành lập: Năm 1226, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh, Triều Trần được thành lập.
Chính trị: Bộ máy nhà nước được tổ chức chặt chẽ. Các vua Triều Trần thường nhường ngôi sớm cho con và xưng là Thượng hoàng, cùng vua quản lí đất nước.
Quân đội: Tổ chức quy củ, chặt chẽ, tiếp tục thực hiện chính sách "ngụ binh ư nông". Có nhiều tướng giỏi như Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư,... và các gia nô tài giỏi như Yết Kiêu, Dã Tượng.
Giáo dục, khoa cử: Được chú trọng. Ngoài Quốc Tử Giám ở kinh đô Thăng Long, trường học được mở nhiều tại địa phương. Tổ chức kì thi Thái học sinh để chọn "Tam khôi" (Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa). Đào tạo nhiều nhân tài như Nguyễn Hiền, Mạc Đĩnh Chi, Chu Văn An,...
Ví dụ về nhân vật tiêu biểu:
- Nguyễn Hiền: Quê ở phủ Thiên Trường (nay thuộc tỉnh Ninh Bình), đỗ Trạng nguyên năm 13 tuổi, được mệnh danh là thần đồng.
- Chu Văn An: Sinh ra ở Thanh Đàm (nay thuộc phường Thanh Liệt, thành phố Hà Nội). Ông là người chính trực, học vấn thông tuệ, từng làm Tư nghiệp Quốc Tử Giám. Khi dâng Thất trảm sớ đòi chém bảy viên quan nịnh thần không được vua nghe, ông đã từ quan về vùng đất Chí Linh (nay thuộc thành phố Hải Phòng) dạy học, viết sách.

2. Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên

Bối cảnh: Quân Mông - Nguyên ba lần xâm lược Đại Việt (vào các năm 1258, 1285, 1287 – 1288).
Ý chí quyết chiến: Thể hiện qua lời khẳng định của Thái sư Trần Thủ Độ: "Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo" (năm 1258); hội nghị Diên Hồng (năm 1285) muôn người đồng thanh hô "Đánh!"; hành động bóp nát quả cam và thêu lá cờ 6 chữ vàng "Phá cường địch, báo hoàng ân" của Trần Quốc Toản.
Chiến dịch Bạch Đằng năm 1288:
- Kế sách: Trần Quốc Tuấn chỉ huy quân dân bố trí trận địa cọc gỗ bịt sắt nhọn tại cửa sông Bạch Đằng. Ông cho quân nhử địch vượt qua bãi cọc khi triều lên rồi quay lại phản công quyết liệt khi triều rút nhanh.
- Kết quả: Thuyền giặc vướng cọc bị vỡ và đắm rất nhiều. Tướng giặc là Ô Mã Nhi bị bắt sống, quân Nguyên đại bại.
- Chiến thắng tiêu biểu khác: Đông Bộ Đầu, Chương Dương (thành phố Hà Nội), Tây Kết, Hàm Tử (tỉnh Hưng Yên),...

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

Triều Trần thành lập năm 1226, thực hiện chế độ độc đáo: vua nhường ngôi sớm làm Thượng hoàng cùng trị nước với vua mới.
Nền quân sự vững mạnh nhờ thực hiện chính sách "ngụ binh ư nông" và sở hữu hàng loạt tướng lĩnh, gia nô kiệt xuất.
Giáo dục, khoa cử đạt bước tiến lớn với việc tổ chức thi cử chính quy chọn "Tam khôi" và đào tạo ra những tên tuổi lớn như Nguyễn Hiền, Chu Văn An.
Nghệ thuật quân sự đỉnh cao thể hiện qua chiến thắng vang dội trên sông Bạch Đằng năm 1288, đập tan dã tâm xâm lược của đế quốc Mông – Nguyên.
Sử dụng chính xác địa danh theo ngữ liệu bài học: phủ Thiên Trường (tỉnh Ninh Bình); Thanh Đàm / phường Thanh Liệt, Đông Bộ Đầu, Chương Dương (thành phố Hà Nội); Chí Linh (thành phố Hải Phòng); Tây Kết, Hàm Tử (tỉnh Hưng Yên); sông Bạch Đằng (tỉnh Quảng Ninh – thành phố Hải Phòng).

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX (Khung tối giản)

Slide 1: Tiêu đề bài học
- Tiêu đề: Bài 10: Triều Trần xây dựng đất nước và kháng chiến chống quân Mông – Nguyên xâm lược.
- Nội dung: Tên giáo viên, lớp, mục tiêu bài học (hiểu về sự thành lập nhà Trần, giáo dục, quân sự và 3 lần kháng chiến chống Mông – Nguyên).
Slide 2: Sự thành lập và tổ chức bộ máy nhà Trần
- Tiêu đề: 1. Triều Trần và công cuộc xây dựng đất nước.
- Nội dung: Sự kiện thành lập năm 1226; Chế độ Thượng hoàng độc đáo; Chính sách "Ngụ binh ư nông" tạo nên lực lượng quân đội tinh nhuệ.
Slide 3: Phát triển giáo dục và Khoa cử
- Tiêu đề: Chú trọng học tập và tuyển chọn nhân tài.
- Nội dung: Mở rộng trường học; Danh hiệu "Tam khôi"; Gương sáng Nguyễn Hiền (Ninh Bình) và người thầy Chu Văn An (Hà Nội, Hải Phòng).
Slide 4: Ý chí quyết chiến chống Mông – Nguyên
- Tiêu đề: 2. Ba lần kháng chiến chống quân Mông – Nguyên.
- Nội dung: Sức mạnh đồng lòng: Câu nói bất hủ của Trần Thủ Độ; Hội nghị Diên Hồng vang vọng tiếng "Đánh!"; Lá cờ sáu chữ vàng của Trần Quốc Toản.
Slide 5: Trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng (1288)
- Tiêu đề: Đại thắng Bạch Đằng năm 1288.
- Nội dung: Kế sách cọc gỗ bịt sắt độc đáo của Trần Quốc Tuấn; Trận địa mai phục dựa vào thủy triều nước rút; Kết quả: Bắt sống Ô Mã Nhi, giặc chết không kể xiết.
Slide 6: Ý nghĩa lịch sử và Bài học kinh nghiệm
- Tiêu đề: Ý nghĩa lịch sử của chiến thắng.
- Nội dung: Kết thúc hoàn toàn mưu đồ xâm lược của quân Mông – Nguyên; Bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền; Khẳng định tài năng quân sự xuất sắc của Trần Quốc Tuấn.
Slide 7: Luyện tập & Vận dụng
- Tiêu đề: Thực hành và Vận dụng.
- Nội dung: Nhiệm vụ hoàn thành bảng hệ thống về nhà Trần (Lĩnh vực - Nét chính - Nhân vật tiêu biểu); Sưu tầm tư liệu về các di tích lịch sử nhà Trần.