Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 12 Bài 2: Tranh màu bột

BÀI 2: TRANH MÀU BỘT

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái niệm và đặc điểm biểu hiện

• Tranh màu bột có bề mặt đục, mờ, tạo cảm giác mềm mại, tinh tế. Nhờ khả năng khô nhanh và bảng màu phong phú, chất liệu này thể hiện được nhiều dạng đề tài: minh họa, sinh hoạt, phong cảnh, tĩnh vật,...
• Lưu ý kĩ thuật đặc thù: Màu bột cần ít nước hơn màu nước khi thực hành. Do có độ che phủ cao khi khô, người vẽ cần vẽ mỏng theo từng lớp, tránh vẽ quá dày để không bị nứt hoặc bong tróc thành vệt. Lớp dưới dễ ảnh hưởng lên lớp phủ trên nên quy trình chuẩn là bắt đầu với màu có tông trung tính, để khô rồi mới tăng độ tương phản.
• Ví dụ: Tác phẩm Tam quan nội Văn Miếu (1939) của họa sĩ Văn Giáo.

2. Các dạng bố cục thường gặp

• Nguyên lí sắp xếp: Tổ chức các yếu tố tạo hình (màu sắc, đường nét, mảng khối, không gian, sáng - tối) dựa trên nguyên lí lặp lại, cân bằng, tương phản, hài hòa và nhịp điệu.
• Các lối bố cục điển hình:
  • Bố cục ngang kết hợp bố cục chéo: Tạo cấu trúc cân bằng, các mảng sáng - tối xử lí nhịp nhàng. (Ví dụ: Tác phẩm Làm kíp lựu đạn – Nguyễn Đỗ Cung).
  • Bố cục nhiều khối hình xếp chéo: Tạo độ hút sâu vào không gian bức tranh. (Ví dụ: Tác phẩm Phân xưởng nhuộm – Bùi Xuân Phái).
  • Bố cục chính – phụ (lối lối hành): Nhóm chính nổi bật ở trung tâm, nhóm phụ bổ trợ phía sau. (Ví dụ: Tác phẩm Gặp nhau – Mai Văn Hiến).

3. Quy trình thực hành vẽ tranh màu bột

• Bước 1: Phác thảo ý tưởng ra giấy bằng chì. Chọn chủ đề, xác định số lượng nhân vật/đồ vật, lựa chọn hình thức bố cục và phác nét.
• Bước 2: Phóng hình lên giấy đã bồi trên bảng và xác định sắc độ đậm nhạt. Sử dụng màu đậm thể hiện các mảng lớn.
• Bước 3: Lựa chọn hoà sắc thể hiện cho bài vẽ. Đặt hòa sắc chủ đạo toàn tranh và pha màu trung gian kết nối các mảng.
• Bước 4: Làm rõ hơn các chi tiết của bức tranh. Điều tiết rõ nhóm hòa sắc mong muốn thể hiện, điều chỉnh và hoàn thiện.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Tranh màu bột đặc trưng bởi bề mặt đục, mờ mịn, có khả năng che phủ cao và sử dụng ít nước hơn so với kĩ thuật vẽ màu nước.
2. Quy tắc cốt lõi khi vẽ màu bột là phải vẽ mỏng từng lớp, đi từ tông trung tính trước rồi mới tăng độ tương phản, tránh vẽ quá dày gây nứt vỡ bề mặt.
3. Khi chồng màu, việc tạo những vệt bút đè lên nhau một cách khéo léo giúp hiệu quả phối màu sinh động, đồng thời giữ sạch đầu bút mỗi khi thay màu để tránh xỉn màu.
4. Bố cục tranh sinh hoạt bằng màu bột luôn phân định rõ mảng chính (nhân vật, đồ vật nhấn mạnh, màu sắc mạnh) và mảng phụ nhằm tạo nhịp điệu, sự kết nối chặt chẽ.
5. Tiến trình thực hành một tác phẩm màu bột tuân thủ chặt chẽ 4 bước: Phác thảo ý tưởng à Phóng hình xác định sắc độ à Đi mảng hòa sắc à Vẽ chi tiết và hoàn thiện.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề
  • Nội dung: Bài 2: Tranh màu bột - Mĩ thuật 9 (Kết nối tri thức). Giới thiệu mục tiêu bài học.
• Slide 2: Đặc điểm của tranh màu bột
  • Nội dung: Bề mặt đục, mờ, mịn. Khả năng khô nhanh, độ che phủ cao. Trực quan tác phẩm mẫu của các họa sĩ Việt Nam.
• Slide 3: Lưu ý quan trọng khi thực hành
  • Nội dung: Kĩ thuật dùng nước (ít hơn màu nước). Quy tắc vẽ mỏng từng lớp từ trung tính đến tương phản. Cách giữ sạch bút tránh xỉn màu.
• Slide 4: Các dạng bố cục trong tranh màu bột
  • Nội dung: Nguyên lí sắp xếp yếu tố tạo hình. Sơ đồ các lối bố cục: Ngang - chéo, Khối hình chồng lớp, và phân cấp Chính – Phụ.
• Slide 5: Quy trình thực hành vẽ tranh
  • Nội dung: Minh họa trực quan 4 bước: 1. Phác thảo ý tưởng à 2. Phóng hình, định sắc độ à 3. Đi mảng hòa sắc à 4. Vẽ chi tiết, hoàn thiện.
• Slide 6: Luyện tập & Vận dụng
  • Nội dung: Câu hỏi thảo luận nhóm về bố cục và hòa sắc. Giao bài tập: Vẽ một bức tranh thể hiện vẻ đẹp nơi mình sinh sống hoặc vẽ poster giới thiệu di sản văn hóa bằng chất liệu màu bột.