Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 12 Bài 1: Khái quát về chất liệu màu bột (hoặc chất liệu tương đương)

BÀI 1: KHÁI QUÁT VỀ CHẤT LIỆU MÀU BỘT

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái niệm và nguồn gốc

• Màu bột là loại màu sắc tự thân ở dạng khô được khai thác từ các nguyên liệu, hoá chất có màu sắc trong tự nhiên như khoáng chất, kẽm,... Khi sử dụng thường được nghiền với nước và chất liên kết (gôm hoặc keo). Màu bột pha sẵn với chất kết dính gọi là màu goát (Gouache).
• Ví dụ: Hình vẽ trên vách hang động tại Khao Chun Ngam (Thái Lan) từ thời cổ đại bằng than củi và quặng sắt có tính chất tương tự màu bột.

2. Đặc điểm của màu bột trong mĩ thuật

• Nhanh khô, dễ hòa loãng và rửa sạch bằng nước.
• Không trong suốt: Dù có độ đục nhưng vẫn có thể tạo cảm giác về độ trong nhất định tùy kỹ thuật sử dụng.
• Che phủ tốt: Có khả năng phủ một lớp màu khác lên trên bề mặt lớp màu cũ để sửa đổi.
• Màu sắc phong phú, rực rỡ do chứa nhiều hạt sắc tố.
• Đặc điểm bề mặt chất liệu: Khi khô thường bạc hơn so với khi còn ướt. Nếu ít keo, tranh khô dễ bị bong tróc; nếu quá nhiều keo, bề mặt tranh sẽ bị xỉn.

3. Công cụ và cách sử dụng

• Họa phẩm: Bút vẽ (bút dẹt, tròn, bút lông quạt, lông dẹt, lông cứng đầu tròn), bảng pha màu, chậu rửa bút, keo, bay nghiền màu, khăn lau bút và giấy vẽ.
• Quy tắc pha trộn: Tỉ lệ keo và nước quyết định bề mặt của màu bột. Quá nhiều keo làm màu đanh lại, mất độ trong trẻo; quá loãng thì màu không bám vào bề mặt giấy.
• Quy tắc chồng lớp: Không nên chồng quá nhiều màu vì lớp màu quá dày dễ bị bong hoặc nứt nẻ khi khô.

4. Kĩ thuật thể hiện cơ bản

• Kĩ thuật ướt trên ướt: Dùng bút lông mềm chứa hỗn hợp màu khác kéo đều liên tục ngay dưới lớp màu đã có để tạo sự hòa trộn trực tiếp, mang lại cảm giác mỏng, chuyển nhẹ nhàng.
• Kĩ thuật vẽ chồng lớp: Dùng bút đè thêm lớp màu khác sau khi mảng màu cũ se lại, tạo cảm giác khỏe khoắn, dứt khoát, dày dặn.
• Kĩ thuật tạo vệt bút: Sử dụng các loại bút khác nhau (bút quạt, bút dẹt,...) tạo các vệt ẩm hoặc khô theo ý đồ sáng tác trên bề mặt tranh.
• Quy trình bồi giấy: Gồm 5 bước (Lựa tờ giấy đặt vào bảng vẽ → Bôi hồ vào các cạnh → Dùng khăn ướt xoa đều nước trên mặt giấy → Lật ngược bảng và gấp mép giấy → Hoàn thiện bề mặt căng, không bị chùng khi vẽ).
• Quy trình thực hành vẽ: Gồm 5 bước (Phác hình tạo bố cục → Vẽ các mảng chính → Lựa chọn hoà sắc tổng thể → Vẽ các chi tiết → Điều chỉnh sắc độ và hoàn thiện).

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Màu bột là chất liệu hội họa dạng khô, có nguồn gốc tự nhiên lâu đời, khi sử dụng bắt buộc phải pha trộn theo tỉ lệ hợp lý với nước và chất kết dính (keo, gôm).
2. Bốn đặc tính mĩ thuật cốt lõi của màu bột bao gồm: nhanh khô, không trong suốt (có độ đục), năng lực che phủ sửa đổi tốt và bảng màu rực rỡ, phong phú.
3. Độ bền vững và thẩm mĩ của bề mặt tranh màu bột phụ thuộc trực tiếp vào kỹ thuật điều tiết lượng keo và quy tắc giới hạn số lớp màu chồng lên nhau để tránh hiện tượng nứt vỡ, bong tróc.
4. Kĩ thuật thể hiện màu bột rất linh hoạt, kết hợp hài hòa giữa các lối vẽ ướt trên ướt (tạo sự mềm mại), vẽ chồng lớp (tạo độ dày dặn) và kĩ nghệ tạo vệt bút đặc thù.
5. Tiến trình hoàn thiện một tác phẩm màu bột đòi hỏi tuân thủ khoa học từ khâu bồi giấy căng bề mặt, phác hình bố cục, đi mảng hòa sắc tổng thể cho đến diện chi tiết và cân đối sắc độ cuối cùng.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Nội dung chính: Bài 1: Khái quát về chất liệu màu bột (hoặc chất liệu tương đương) - Mĩ thuật 9. Nêu các yêu cầu cần đạt về kiến thức nhận biết đặc điểm và kĩ thuật thực hành.
• Slide 2: Đặc điểm của chất liệu màu bột
  • Nội dung chính: Khái niệm màu bột và màu goát (Gouache). Giới thiệu các đặc tính cơ bản: nhanh khô, không trong suốt, che phủ tốt, sắc độ rực rỡ và đặc điểm bề mặt khi khô.
• Slide 3: Công cụ sử dụng và Quy tắc pha trộn màu
  • Nội dung chính: Liệt kê dụng cụ vẽ và các loại bút đặc thù. Quy tắc điều phối tỉ lệ keo – nước và lưu ý giới hạn số lượng lớp màu chồng để tránh nứt, bong tróc tranh.
• Slide 4: Các kĩ thuật vẽ màu bột cơ bản
  • Nội dung chính: Định nghĩa và cách thực hiện của 3 kĩ thuật cốt lõi: Kĩ thuật ướt trên ướt, kĩ thuật vẽ chồng lớp, và kĩ thuật tạo vệt bút độc đáo.
• Slide 5: Quy trình thực hành chuẩn
  • Nội dung chính: Sơ đồ 5 bước bồi giấy giúp làm căng bề mặt. Sơ đồ tiến trình 5 bước thực hành vẽ tranh màu bột từ phác hình, đi mảng đến hoàn thiện chi tiết.
• Slide 6: Thảo luận & Vận dụng sáng tạo
  • Nội dung chính: Câu hỏi thảo luận về cảm nhận sắc độ và sự khác biệt giữa màu bột với chất liệu khác. Gợi ý bài tập ứng dụng: Vẽ tranh phong cảnh hoặc sử dụng màu bột trang trí một vật dụng yêu thích (mặt nạ giấy bồi,...).