Giáo án tích hợp AI Ngữ văn 12 Bài 4: Trình bày về việc vay mượn – cải biến – sáng tạo trong một tác phẩm văn học

BÀI 4: YẾU TỐ KÌ ẢO TRONG TRUYỆN KỂ

NÓI VÀ NGHE: TRÌNH BÀY VỀ VIỆC VAY MƯỢN – CẢI BIẾN – SÁNG TẠO TRONG MỘT TÁC PHẨM VĂN HỌC

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Yêu cầu của bài thuyết trình

• Yêu cầu thông tin: Giới thiệu ngắn gọn các thông tin chính về tác phẩm, tác giả, nội dung đặt ra liên quan đến chủ đề bài nói.
• Yêu cầu nội dung: Lựa chọn một hoặc một vài phương diện nổi bật (như cốt truyện, nhân vật, chi tiết,...) để phân tích, chỉ rõ những phát hiện về sự vay mượn – cải biến – sáng tạo so với "nguyên mẫu".
• Yêu cầu đánh giá: Đưa ra nhận định, đánh giá chung về ý nghĩa của vấn đề đặt ra trong bài nói.

2. Công tác chuẩn bị nói

• Lựa chọn đề tài: Có thể phát triển từ đề tài của bài viết, ưu tiên đề tài phù hợp với điều kiện đọc và tra cứu tài liệu.
• Tìm ý và sắp xếp ý: Định hướng tìm ý thông qua hệ thống câu hỏi về nội dung chính, nguồn ảnh hưởng, sự tiếp nhận nổi bật và ý nghĩa của sự cải biến. Sắp xếp các luận điểm cốt lõi lựa chọn từ bài viết theo một trình tự logic phù hợp với tính chất nói và nghe.

3. Thực hành nói và Trao đổi, đánh giá

• Tiến trình nói: Mở đầu (giới thiệu vấn đề, đối tượng, phạm vi) → Triển khai (lần lượt trình bày luận điểm, phối hợp nhịp nhàng lời nói và slide) → Kết luận (tóm lược vấn đề, nhận định khái quát ý nghĩa, giá trị thực tế của sự cải biến).
• Trách nhiệm song phương:
  • Người nghe: Đánh giá tính hệ thống, sự hấp dẫn, mức độ thuyết phục của vấn đề; nhận xét sự chuẩn bị và cách thuyết trình.
  • Người nói: Trao đổi đúng trọng tâm, giải thích rõ thêm các ý tưởng; chủ động hỏi người đối thoại hoặc ghi nhớ ý kiến để xin tư vấn từ chuyên gia.
• Ví dụ tiêu biểu: Trình bày về việc nhà văn Hoà Vang vay mượn cốt truyện truyền thuyết dân gian Sơn Tinh, Thuỷ Tinh để cải biến và sáng tạo nên một hình tượng nhân vật Thuỷ Tinh hoàn toàn mới mang hồn cốt cổ tích trong truyện ngắn Sự tích những ngày đẹp trời.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Trọng tâm đối chiếu: Làm rõ được ranh giới giữa việc tiếp nhận ảnh hưởng (vay mượn) và những đóng góp sáng tạo riêng biệt (cải biến, cách tân) của tác giả so với tác phẩm gốc.
2. Kỹ năng lựa chọn thông tin: Biết cách chắt lọc các luận điểm cốt lõi từ bài viết để chuyển dịch thành hệ thống ý thuyết trình ngắn gọn, có tính thuyết phục cao.
3. Cấu trúc bài nói chuẩn mực: Đảm bảo bố cục 3 phần rõ ràng, trong đó phần triển khai phải phân tích rõ nét các khía cạnh cải biến kết hợp đánh giá giá trị nghệ thuật.
4. Phối hợp đa phương tiện: Thực hành kỹ năng kết hợp hài hòa giữa lời nói tự nhiên và nội dung trình chiếu slide để bổ trợ thông tin trực quan cho người nghe.
5. Văn hóa đối thoại cầu thị: Phát huy tinh thần phản biện lành mạnh thông qua hoạt động tương tác, đặt câu hỏi làm rõ vấn đề và tiếp thu nghiêm túc các ý kiến đóng góp.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài thuyết trình
  • Nội dung chính: Nói và Nghe: Trình bày về việc vay mượn – cải biến – sáng tạo trong một tác phẩm văn học.
• Slide 2: Yêu cầu cốt lõi của bài nói
  • Nội dung chính: Giới thiệu thông tin tác phẩm; Phân tích các phương diện cải biến nổi bật; Đánh giá ý nghĩa của vấn đề.
• Slide 3: Công tác chuẩn bị và Thiết lập đề tài
  • Nội dung chính: Lựa chọn đề tài phù hợp; Đặt hệ thống câu hỏi định hướng tìm ý về bối cảnh và sự sáng tạo của tác giả.
• Slide 4: Cấu trúc dàn ý bài thuyết trình
  • Nội dung chính: Thiết lập mạch logic 3 phần: Mở đầu (giới thiệu) → Triển khai (luận điểm) → Kết luận (tóm tắt, đánh giá).
• Slide 5: Thực hành trình bày trực quan
  • Nội dung chính: Phương pháp trình bày kết hợp nhịp nhàng giữa lời nói và slide trình chiếu; kỹ năng kiểm soát thời gian và giọng điệu.
• Slide 6: Quy tắc trao đổi và Phản hồi song phương
  • Nội dung chính: Vai trò phản biện của người nghe (đánh giá hệ thống thông tin, sự thuyết phục); Trách nhiệm giải trình và tiếp thu của người nói.