Giáo án NLS chuyên đề Ngữ văn 12 CĐ 2 Phần 1: Thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật được chuyển thể từ văn học

Ngày soạn: …/…/…

Ngày dạy: …/…/…

PHẦN 1: THƯỞNG THỨC MỘT TÁC PHẨM NGHỆ THUẬT ĐƯỢC CHUYỂN THỂ TỪ VĂN HỌC

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

• Hiểu được mối quan hệ giữa văn học và các loại hình nghệ thuật khác.
• HS hiểu và phân tích được đặc trưng cơ bản của các loại hình nghệ thuật như hội họa, âm nhạc, điện ảnh.
• HS biết cách thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật được chuyển thể từ văn học, bao gồm: giải mã các kí hiệu nghệ thuật, nhận xét và đánh giá được giá trị của các tác phẩm nghệ thuật.
• Học sinh biết cảm thụ nhiều loại hình nghệ thuật như âm nhạc, hội họa, điện ảnh, sân khấu...
• Học sinh phát triển năng lực nghiên cứu và năng lực sáng tạo, kĩ năng kết hợp làm việc độc lập và làm việc nhóm.

2. Năng lực

Năng lực chung

• Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, trao đổi giữa các cá nhân, các nhóm.

Năng lực đặc thù

• Năng lực thu thập thông tin liên quan đến thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật được chuyển thể từ văn học.
• Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật được chuyển thể từ văn học.
• Năng lực nghiên cứu và phân tích thưởng thức một tác phẩm nghệ thuật được chuyển thể từ văn học.
• Năng lực phân tích, so sánh các tác phẩm nghệ thuật chuyển thể với tác phẩm văn học gốc.

Năng lực số: 

• 1.3.NC1b: Triển khai được việc tổ chức và sắp xếp dữ liệu, thông tin và nội dung trong môi trường có cấu trúc.
• 2.1.NC1a: Sử dụng được nhiều công nghệ số để tương tác.
• 2.4.NC1a: Đề xuất được các công cụ và công nghệ số khác nhau cho các quá trình hợp tác.
• 5.3.NC1b: Áp dụng xử lý nhận thức của cá nhân và tập thể để giải quyết các vấn đề khái niệm và tình huống có vấn đề khác nhau trong môi trường số. 

Năng lực AI: 

• 12.A2.1: Nguyên tắc đạo đức khi thiết kế AI (Khi sử dụng AI để tạo tranh minh họa tác phẩm văn học, HS trình bày và tuân thủ các nguyên tắc đạo đức cơ bản: minh bạch (công khai nguồn gốc ảnh do AI tạo ra), tôn trọng bản quyền (không mạo nhận tác phẩm của mình) và đánh giá khách quan sản phẩm tạo ra).
• 12.C2.1: Các yêu cầu dành cho công cụ AI hỗ trợ các hoạt động học tập và xã hội (HS lựa chọn được ý tưởng thiết kế một công cụ AI tạo sinh hình ảnh (Text-to-Image) để hỗ trợ quá trình hình ảnh hóa nhân vật, bối cảnh văn học, phục vụ việc cảm thụ nghệ thuật chuyển thể).

3. Phẩm chất

• Biết trân trọng giá trị cá nhân, phát huy sự sáng tạo; tinh thần hợp tác, lắng nghe, chia sẻ trong tập thể...

II.  THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Chuẩn bị của giáo viên

• KHBD, Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – SGK, Chuyên đề học tập Ngữ văn 12 – SGV.
• Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi.
• File audito, bức tranh, bộ phim được chuyển thể từ tác phẩm văn học; công cụ hỗ trợ như máy tính, điện thoại kết nối mạng nếu có.
• Máy tính cá nhân/Laptop, màn hình máy chiếu/Tivi tương tác, kết nối Internet tốc độ cao. Các phần mềm ứng dụng: Quizizz/Kahoot (tạo câu hỏi trắc nghiệm), website kenhhoctap.edu.vn, nền tảng AI (ChatGPT/Gemini), phần mềm Canva, ứng dụng Padlet/Google Drive, công cụ Text-to-Image AI.
• Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học. 

2. Chuẩn bị của HS: 

- Sách chuyên đề Ngữ Văn 12, hồ sơ tài liệu, bảng biểu...liên quan đến bài học.

- Điện thoại thông minh (Smartphone) hoặc máy tính bảng có kết nối Internet, cài sẵn trình duyệt web.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a.        Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập từ đó khắc sâu kiến thức nội dung bài học. 

b.      Nội dung: GV tổ chức cho HS chơi trò chơi Ai là triệu phú.

c.        Sản phẩm: Câu trả lời của HS.

d.      Tổ chức thực hiện

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

• GV phát phiếu câu hỏi cho HS:

- GV tiếp tục yêu cầu HS xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó. 

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

-        HS nghe và suy nghĩ trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

-        GV mời một số HS đứng dậy trả lời câu hỏi.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

-  GV nhận xét. 

-        GV dẫn dắt vào bài: Trong cuộc sống em đã từng đón nhận rất nhiều các tác phẩm như phim ảnh, âm nhạc được chuyển thể từ tác phẩm văn học rồi. Có thể kể đến như bộ phim Làng Vũ Đại ngày ấy chuyển thể từ tiểu thuyết của Nam Cao.... Trong bài học ngày hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu Phần 1 – Thưởng thúc các tác phẩm nghệ thuật chuyển thể từ văn học.

[2.1.NC1a]: HS quan sát, lắng nghe thiết bị hiển thị và thực hiện tương tác với nội dung số (Video AI) để nhận biết tình huống khởi động bài học.

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 1: Hình thành kiến thức mới

a. Mục tiêu:

+ HS hiểu được bản chất và phương thức chuyển thể từ một tác phẩm văn học sang một tác phẩm thuộc loại hình nghệ thuật khác. 

+ HS hiểu được ngôn ngữ điện ảnh, hội họa, âm nhạc và biết cách thưởng thức, đánh giá một bộ phim, bức tranh, bài hát được chuyển thể từ văn học.

b. Nội dung: GV hướng dẫn HS hiểu được mối quan hệ giữa văn học và các loại hình nghệ thuật khác như điện ảnh, hội họa, âm nhạc nắm bắt đặc trưng của các loại hình nghệ thuật trong mối tương quan với đặc trưng của văn học.

c. Sản phẩm học tập: Tri thức và kĩ năng thưởng thức và đánh giá một tác phẩm nghệ thuật được chuyển thể từ tác phẩm văn học.

d. Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu: HS nắm được kiến thức quan trọng của bài học, biết cách phân tích các tác phẩm nghệ thuật chuyển thể trong sự so sánh với tác phấm văn học.

b. Nội dung:  HS lập bảng so sánh các hình thức chuyển thể tác phẩm văn học và nhận xét ưu điểm, nhược điểm của mỗi hình thức.

c. Sản phẩm học tập: Kết quả thực hiện hoạt động của HS.

d. Tổ chức thực hiện

Nhiệm vụ 1: Luyện tập tự luận (Sơ đồ hóa)

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV phân công nhiệm vụ cho 4 nhóm HS, yêu cầu HS lập bảng so sánh các hình thức chuyển thể tác phẩm văn học.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

• HS tiếp nhận nhiệm vụ học tập.

Bước 3: HS báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

• GV có thể dành thời gian khoảng 7-10’ để HS trình bày ý tưởng rồi làm việc trên lớp hoặc ở nhà.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực nhiệm vụ học tập

- GV chữa bài tập và nhận xét.

Gợi ý:

HS đọc lại kiến thức các phần trên để hoàn thành bảng.

Nhiệm vụ 2: Luyện tập trắc nghiệm 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức game trắc nghiệm trên Quizizz/Kahoot.

- GV sử dụng ứng dụng kenhhoctap.edu.vn để tham khảo và cho sinh làm trắc nghiệm online.

- GV cung cấp mã phòng thi.

- GV trình chiếu lần lượt các câu hỏi trắc nghiệm:

Khoanh tròn vào câu trả lời đúng:

Câu 1: Theo xu hướng hiện đại, khái niệm "chuyển thể tác phẩm văn học" KHÔNG bao gồm hình thức nào?

A. Chuyển thành trò chơi điện tử.

B. Chuyển thành công viên chủ đề.

C. Chuyển thành phim truyền hình.

D. In lại nguyên văn tác phẩm sang ngôn ngữ cùng loại.

Câu 2: Khi chuyển thể một tác phẩm văn học sang điện ảnh, nhà làm phim có quyền gì?

A. Bắt buộc phải giữ lại 100% lời thoại nguyên gốc.

B. Lược bỏ, thay đổi trật tự sự kiện hoặc sáng tạo thêm nhân vật mới.

C. Không được phép thay đổi cái kết của tác phẩm.

D. Chỉ được thay đổi bối cảnh thời gian.

Câu 3: Điểm khác biệt lớn nhất giữa văn học và hội họa là gì?

A. Văn học là nghệ thuật thời gian, hội họa là nghệ thuật không gian.

B. Văn học dùng màu sắc, hội họa dùng ngôn từ.

C. Văn học chỉ miêu tả tĩnh, hội họa miêu tả quá trình.

D. Văn học tác động vào thị giác, hội họa tác động vào thính giác.

Câu 4: Khi thưởng thức một bức tranh chuyển thể từ văn học, ta cần chú ý đến các yếu tố nào?

A. Giai điệu, tiết tấu, ca từ.

B. Góc quay, ánh sáng, diễn xuất.

C. Bố cục, màu sắc, hòa sắc, hình khối, đường nét.

D. Kĩ xảo máy tính, âm thanh hiện trường.

Câu 5: Đặc trưng của hình tượng trong âm nhạc so với văn học là gì?

A. Hình tượng âm nhạc luôn rõ ràng, cụ thể như hình vẽ.

B. Hình tượng âm nhạc thường có tính bất định, mơ hồ.

C. Hình tượng âm nhạc chỉ kể được truyện cổ tích.

D. Hình tượng âm nhạc không thể hiện được cảm xúc con người.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS tiếp nhận câu hỏi, nhớ lại kiến thức đã học, tìm đáp án đúng.

- HS sử dụng thiết bị di động truy cập, hoàn thành bài tập trong thời gian 5 phút.

Bước 3: HS báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- Hệ thống tự động chấm điểm và xếp hạng.

- GV chiếu bảng xếp hạng và chữa nhanh câu sai nhiều nhất.

- HS lần lượt đưa ra đáp án cho các bài tập:

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập và chuyển sang nội dung vận dụng.

[2.1.NC1a: Sử dụng được nhiều công nghệ số để tương tác. HS sử dụng Smartphone truy cập thành công vào nền tảng Kahoot/Quizizz, đọc hiểu câu hỏi trên màn hình và thực hiện tương tác (chọn đáp án) trong một môi trường số đa người dùng.]

4.  HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu: HS biết cách cảm thụ một tác phẩm nghệ thuật được chuyển thể từ văn học.

b. Nội dung: HS xem lại một bức tranh được chuyển thể từ vở chèo Quan Âm Thị Kính và nhận xét về cách thể hiện của họa sĩ so với nội dung đoạn trích mà GV cung cấp.

c. Sản phẩm học tập: bài tập hoàn thành của HS.

d. Tổ chức thực hiện

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..