Giáo án NLS chuyên đề Sinh học 11 Bài 4: Thực hành Thí nghiệm chứng minh tác dụng của loại phân bón, cách bón và hàm lượng phân bón đối với cây trồng

Ngày soạn: .../.../...

Ngày dạy: .../.../...

BÀI 4. THỰC HÀNH: THÍ NGHIỆM CHỨNG MINH TÁC DỤNG CỦA LOẠI PHÂN BÓN, CÁCH BÓN VÀ HÀM LƯỢNG PHÂN BÓN VỚI CÂY TRỒNG 

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

• Chứng minh được tác dụng của loại phân bón, cách bón và hàm lượng phân bón đối với cây trồng thông qua các thí nghiệm.

2. Năng lực 

Năng lực chung

• Năng lực tự chủ và tự học: Thông qua các hoạt động tự đọc sách, tự nghiên cứu để tự nhận ra và điều chỉnh được những sai sót và hạn chế của bản thân trong quá trình thực hành.
• Năng lực hợp tác và giao tiếp: Thông qua trao đổi ý kiến, phân công công việc trong thảo luận nhóm khi tiến hành thực hành và phân tích dữ liệu.
• Năng lực sử dụng ngôn ngữ: Thông qua trình bày kết quả thảo luận trong nhóm và trước lớp về kết quả
• Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã học về dinh dưỡng khoáng - tăng năng suất cây trồng và nông nghiệp sạch để tiến hành các thí nghiệm chứng minh tác dụng của loại phân bón, cách bón và hàm lượng phân bón đối với cây trồng.

Năng lực chung

• Nhận thức sinh học: Nêu được tác dụng của loại phân bón, cách bón và hàm lượng phân bón đối với cây trồng.
• Tìm  hiểu thế giới sống: 
• Thực hiện được thí nghiệm chứng minh tác dụng của loại phân bón, cách bón, hàm lượng phân bón đối với cây trồng.
• Thực hiện được các thao tác ngâm hạt, ủ cho hạt nảy mầm, gieo hạt vào chậu, pha phân bón với các nồng độ xác định
• Sử dụng thành thạo thước đo, cân điện tử để đo chiều cao cây, chiều dài lá, cân khối lượng cây.
• Thực hiện thành thạo các thao tác đo, đếm, cân để đánh giá mức độ sinh trưởng và phát triển của cây.
• Xác định, phân tích được các số liệu của một số chỉ tiêu liên quan đến sinh trưởng và năng suất của cây trồng.
• Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Vận dụng những kiến thức về tác dụng của loại phân bón, cách bón và hàm lượng phân bón đối với cây trồng, đưa ra các giải pháp nhằm thiết kế, xây dựng nền nông nghiệp sạch trong thực tiễn.

Năng lực số: 

• [1.2.NC1b]: Đánh giá dữ liệu, thông tin và nội dung số - HS tiến hành đánh giá được độ tin cậy của các số liệu tham khảo trên mạng về liều lượng pha NPK cho từng loại hạt giống, biết chắt lọc thông tin từ các trang nông nghiệp uy tín để tránh làm chết cây thí nghiệm. 
• [2.1.NC1a]: Tương tác thông qua công nghệ số - HS sử dụng thiết bị điện thoại thông minh để truy cập và tương tác trực tiếp trên nền tảng Quizizz/Kahoot nhằm hoàn thành bài tập trắc nghiệm ở phần Luyện tập.
• [3.1.NC1a]: Phát triển nội dung số - HS áp dụng phần mềm thiết kế đồ họa (Canva/PowerPoint) để tạo và chỉnh sửa nội dung, thiết kế các lời khuyên bón phân thành một Tờ rơi/Infographic sinh động.
• [5.3.NC1b]: Sử dụng sáng tạo công nghệ số - HS áp dụng xử lý nhận thức tập thể bằng cách cùng nhau trao đổi, thiết kế các biến số thí nghiệm và lập bảng theo dõi trên không gian bảng ảo Padlet. 

Năng lực AI: 

• [11.A1.1]: Quy trình sử dụng AI an toàn - HS thực hiện quy trình sử dụng AI an toàn: Khi nhờ AI giải thích hiện tượng cây héo trong lô thí nghiệm, HS hiểu rằng AI có thể cung cấp thông tin sai lệch (hallucination). HS không tự ý thêm hóa chất theo lời AI mà phải đối chiếu với SGK và hỏi ý kiến giáo viên bộ môn.
• [11.C3.MR3]: Một số phương pháp, nhiệm vụ tùy chỉnh hệ thống AI - HS xác định được một số phương pháp để tùy chỉnh hệ thống AI: Trong quá trình tìm hiểu cách pha phân bón cho thí nghiệm, HS biết cách cung cấp hướng dẫn hệ thống cho AI (cung cấp rõ thông tin về loại đất, loại hạt đậu xanh đang dùng) giống như kĩ thuật sinh nội dung tăng cường bằng truy xuất (RAG) cơ bản, giúp AI đưa ra tư vấn chính xác hơn. 

3. Phẩm chất

• Chăm chỉ: kiên trì, không ngại khó trong quá trình thực hiện, chăm sóc và theo dõi thí nghiệm.
• Trung thực: ghi chép, đo đếm, thống kê số liệu chính xác; trung thực trong việc báo cáo kết quả thí nghiệm.
• Trách nhiệm: có ý thức hoàn thành đầy đủ các nhiệm vụ được GV, nhóm phân công.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC

1. Đối với giáo viên

• KHBD, SCĐ, SGV chuyên đề học tập Sinh học 11.
• Nguyên liệu, dụng cụ và hóa chất cho thí nghiệm:
  • Dụng cụ: chậu nhựa có kích thước 25 x 20 cm (chiều cao x đường kính), cốc thủy tinh có vạch chia mức, chai nhựa 1 lít, cân điện tử.
  • Hóa chất, nguyên liệu đất vườn hoặc đất phù sa có độ đồng đều về tính chất và thành phần; phân đạm (N), lân (P), kali (K), phân hỗn hợp NPK đóng túi của nhà sản xuất.
  • Mẫu vật: các loại giống (đậu xanh, ngô, …) theo mùa vụ.
• Máy tính cá nhân/Laptop, màn hình máy chiếu/Tivi tương tác, kết nối Internet tốc độ cao. Các phần mềm ứng dụng: Quizizz/Kahoot (tạo câu hỏi trắc nghiệm), website kenhhoctap.edu.vn, nền tảng AI (ChatGPT/Gemini), ứng dụng bảng ảo Padlet, phần mềm Canva.
• Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

2. Đối với học sinh

• SCĐ chuyên đề học tập Sinh học 11.
• Điện thoại thông minh (Smartphone) hoặc máy tính bảng có kết nối Internet, cài sẵn trình duyệt web.
• Vở ghi, dụng cụ học tập.
• Nguyên liệu, dụng cụ và hóa chất cho thí nghiệm chuẩn bị theo nhóm:
  • Dụng cụ: chậu nhựa có kích thước 25 x 20 cm (chiều cao x đường kính), cốc thủy tinh có vạch chia mức, chai nhựa 1 lít, cân điện tử.
  • Hóa chất, nguyên liệu đất vườn hoặc đất phù sa có độ đồng đều về tính chất và thành phần; phân đạm (N), lân (P), kali (K), phân hỗn hợp NPK đóng túi của nhà sản xuất.
  • Mẫu vật: các loại giống (đậu xanh, ngô, …) theo mùa vụ.
• Bản báo cáo thực hành thí nghiệm theo mẫu SCĐ trang 23 

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG 

a) Mục tiêu: Đưa ra các vấn đề, nội dung, câu hỏi thực tế gần gũi để khơi gợi hứng thú học tập.

b) Nội dung: GV trình bày vấn đề, HS suy nghĩ và trả lời câu hỏi.

c) Sản phẩm: HS trả lời được câu hỏi theo ý kiến cá nhân.

d) Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV tổ chức trò chơi “Nhìn hình đoán thông tin”:

- GV chia lớp thành 4 nhóm tương ứng với 4 đội. Chiếu lần lượt hình ảnh các loại bao bì phân bón, các đội xung phong trả lời tên các loại phân bón đó và đọc thông tin hàm lượng dinh dưỡng có trong phân bón.

Hình 1	Hình 2	Hình 3	Hình 4

- Đội nào trả lời đúng nhiều hình nhất đội đó là đội chiến thắng. 

- GV tiếp tục yêu cầu HS xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS suy nghĩ trả lời câu hỏi mở đầu.

Bước 3: Báo cáo thảo luận:

Các HS xung phong phát biểu trả lời.

Bước 4: Kết luận và nhận xét:

Đáp án: 

Hình 1: Phân đạm có hàm lượng dinh dưỡng 46,3% N.

Hình 2: Phân Kali có hàm lượng dinh dưỡng 61% K₂O.

Hình 3: Phân NPK có hàm lượng dinh dưỡng 20%N, 20%P₂O₅, 15% K₂O và nguyên tố vi lượng.

Hình 4: Phân lân có hàm lượng dinh dưỡng ≥ 20% P₂O₅.

GV nhận xét, đánh giá, khen thưởng đội dành chiến thắng và dẫn vào bài: “Kiểm chứng về tác dụng của phân bón đối với cây trồng các em sẽ thực hiện thí nghiệm trong bài 4 Thực hành: Thí nghiệm chứng minh tác dụng của loại phân bón, cách bón và hàm lượng phân bón đối với cây trồng.

[2.1.NC1a]: HS quan sát, lắng nghe thiết bị hiển thị và thực hiện tương tác với nội dung số (Video AI) để nhận biết tình huống khởi động bài học.

2. HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH

1. Mục tiêu: 

•  Thực hiện được thí nghiệm chứng minh tác dụng của loại phân bón, cách bón, hàm lượng phân bón đối với cây trồng.
•  Thực hiện được các thao tác ngâm hạt, ủ cho hạt nảy mầm, gieo hạt vào chậu, pha phân bón với các nồng độ xác định
•  Sử dụng thành thạo thước đo, cân điện tử để đo chiều cao cây, chiều dài lá, cân khối lượng cây.
•  Thực hiện thành thạo các thao tác đo, đếm, cân để đánh giá mức độ sinh trưởng và phát triển của cây.
•  Xác định, phân tích được các số liệu của một số chỉ tiêu liên quan đến sinh trưởng và năng suất của cây trồng.

1. Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, tiến hành thí nghiệm, thảo luận nhóm phân tích kết quả.
2. Sản phẩm: Kết quả thí nghiệm của HS.
3. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1: Lên kế hoạch và thiết kế thí nghiệm

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Nhiệm vụ 2: Tiến hành thí nghiệm, thu thập và xử lí số liệu

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- Yêu cầu HS thực hiện ngâm hạt, gieo hạt, pha hóa chất và bón phân theo kế hoạch. Ghi chép chiều cao, kích thước lá sau 4 tuần.

- Khi tự tìm hiểu thêm về liều lượng pha NPK trên mạng để chuẩn bị hóa chất, HS phải tiến hành đánh giá các dữ liệu: Sàng lọc, chỉ tin tưởng thông tin từ các giáo trình nông nghiệp, loại bỏ các chỉ dẫn sai lệch trên diễn đàn mạng.

- GV nêu tình huống cho HS thảo luận: 

Tình huống: Sau 2 tuần, cây ở lô bón phân qua lá bị héo rũ. HS hỏi AI và AI khuyên "Đổ ngay 50g Kali vào gốc để cứu cây". Theo quy trình sử dụng AI an toàn, em sẽ làm gì?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS cân, đo, đong, đếm và chăm sóc cây hàng ngày.

- HS chia sẻ quá trình làm thí nghiệm.

- Báo cáo AI: Tuyệt đối KHÔNG làm theo lời AI ngay. Việc cây héo có thể do nồng độ phân bón lá quá đặc gây cháy lá. Đổ thêm Kali sẽ làm cây chết hẳn. HS phải tuân thủ quy trình an toàn: Không thực hiện các hành động rủi ro do AI gợi ý mà phải báo cáo và kiểm chứng với GV bộ môn.

- Thảo luận cách phản biện dữ liệu mạng và AI.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

- Từng nhóm báo cáo kết quả thực hành 

- Các nhóm khác có thể nhận xét, phản biện, trình bày ý kiến của nhóm mình hoặc đặt ra các câu hỏi cho nhóm bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV giám sát các thao tác thực hành của HS.

[1.2.NC1b]: HS tiến hành đánh giá được độ tin cậy của các số liệu tham khảo trên mạng về liều lượng pha NPK, biết chắt lọc thông tin từ các trang nông nghiệp uy tín để tránh gây chết mẫu vật.

[11.A1.1]: HS thực hiện quy trình sử dụng AI an toàn: Có tư duy phản biện trước hiện tượng "ảo giác" (hallucination) của AI. Mọi quyết định can thiệp hóa chất vào thí nghiệm sinh học đều phải dựa trên cơ sở khoa học và sự hướng dẫn của giáo viên, không tự ý tuân theo máy móc.

Nhiệm vụ 3: Báo cáo kết quả và Đánh giá

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a) Mục tiêu: HS củng cố lại kiến thức về tác dụng của loại phân bón, cách bón, hàm lượng phân bón đối với cây trồng.

b) Nội dung: Nhóm đôi học sinh thảo luận trao đổi hoàn thành phiếu bài tập.

c) Sản phẩm: Đáp án cho các câu hỏi trong phiếu bài tập có nội dung liên quan đến bài học

d) Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1: Trả lời câu hỏi tự luận 

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

-  GV yêu cầu nhóm đôi HS thảo luận hoàn thành phiếu bài tập:

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS thảo luận nhóm đôi hoàn thành phiếu bài tập.

- GV điều hành, quan sát, hỗ trợ.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

- Đại diện HS giơ tay phát biểu hoặc lên bảng trình bày

- Các HS khác nhận xét, góp ý, bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định:

-  GV chữa bài, chốt đáp án

-  GV nhận xét thái độ học tập, phương án trả lời của HS, ghi nhận và tuyên dương.

Đáp án

Câu 1: Bón phân vào đất giúp cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Khi cây được cung cấp đầy đủ dưỡng chất thiết yếu thì sẽ thúc đẩy các quá trình sinh trưởng của cây, đẻ nhánh, cành lá phát triển, thúc đẩy cây ra hoa nhiều và đồng loạt, tỷ lệ đậu quả cao.

Câu 2: Các loại phân bón cho cây trồng mà em biết như: Phân đạm, phân lân, phân kali, phân chuồng,...

Vai trò của phân bón: bổ sung chất dinh dưỡng cần thiết cho cây.

Nhiệm vụ 2: Trả lời câu hỏi trắc nghiệm 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a) Mục tiêu: Vận dụng những kiến thức về tác dụng của loại phân bón, cách bón và hàm lượng phân bón đối với cây trồng, đưa ra các giải pháp nhằm thiết kế, xây dựng nền nông nghiệp sạch trong thực tiễn.

b) Nội dung: GV đưa ra nhiệm vụ yêu cầu HS đề xuất một số lời khuyên khi sử dụng phân bón cho cây trồng.

c) Sản phẩm:  một số lời khuyên khi sử dụng phân bón cho cây trồng.

d) Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV yêu cầu HS thảo luận nhóm: “Em hãy đưa ra một số lời khuyên khi sử dụng phân bón cho cây trồng.”

- GV đưa ra các gợi ý HS tìm hiểu thu thập thông tin trên sách báo, internet.

- Nhằm tuyên truyền kiến thức này đến cộng đồng nông dân địa phương, HS hãy áp dụng các cách tạo và chỉnh sửa nội dung ở các định dạng khác nhau: Sử dụng phần mềm thiết kế đồ họa Canva hoặc PowerPoint để sơ đồ hóa các lời khuyên này thành một Tờ rơi hoặc Infographic kĩ thuật số sinh động thay vì viết tay vào vở.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS thực hiện nhiệm vụ vận dụng tại nhà. Thu thập thông tin trên sách báo, internet.

- HS thao tác phần mềm thiết kế đồ họa tạo ấn phẩm số hóa.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

- HS báo cáo kết quả vào tiết học sau.

- Tiết học sau, HS nộp file thiết kế (Ảnh/PDF) cho GV và trình chiếu giới thiệu trước lớp.

Bước 4: Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét thái độ làm việc, sản phẩm, phương án trả lời của các học sinh, ghi nhận và tuyên dương.

Gợi ý trả lời: 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

[3.1.NC1a]: Bằng việc sử dụng phần mềm đồ họa (Canva/PPT) để thiết kế các lời khuyên nông nghiệp thành một Tờ rơi/Infographic kĩ thuật số, HS đã áp dụng cách tạo và chỉnh sửa nội dung thông tin dưới định dạng truyền thông đa phương tiện sáng tạo, chuyên nghiệp, khác biệt với cách làm bài tập văn bản truyền thống.

* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ghi nhớ kiến thức trong bài.

- Tổng hợp lại kiến thức chương (HS có thể tham khảo sơ đồ tư duy SCĐ trang 24).

- Thực hiện nhiệm vụ vận dụng được giao.

- Chuẩn bị Bài 5: Bệnh dịch và tác nhân gây bệnh ở người.