Giáo án NLS chuyên đề Sinh học 11 Bài 5: Bệnh dịch và tác nhân gây bệnh ở người

Ngày soạn: .../.../...

Ngày dạy: .../.../...

CHUYÊN ĐỀ 2. MỘT SỐ BỆNH DỊCH Ở NGƯỜI VÀ CÁCH PHÒNG, CHỐNG

BÀI 5. BỆNH DỊCH VÀ TÁC NHÂN GÂY BỆNH Ở NGƯỜI

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ:

• Kể tên được một số bệnh dịch phổ biến ở người 
• Nêu được một số tác nhân gây bệnh (virus, vi khuẩn,...)

2. Năng lực 

Năng lực chung:

• Năng lực tự chủ và tự học: Thông qua các hoạt động tự đọc sách, nêu được các bệnh dịch phổ biến và tác nhân gây bệnh dịch ở người.
• Năng lực hợp tác và giao tiếp: Thông qua trao đổi ý kiến, thảo luận nhóm về các bệnh dịch và tác nhân gây bệnh dịch ở người.
• Năng lực tìm kiếm thông tin: Thông qua hoạt động tìm kiếm thông tin về một số bệnh dịch và tác nhân gây bệnh qua tài liệu khoa học, sách báo, internet.

Năng lực số: 

• [1.2.NC1b]: Đánh giá dữ liệu, thông tin và nội dung số - Khi tìm kiếm thông tin về các tác nhân gây bệnh dịch trên Internet, HS tiến hành đánh giá được độ tin cậy của các dữ liệu y khoa, biết chắt lọc thông tin từ các trang web của Bộ Y tế/WHO để tránh tin giả mạo. 
• [2.1.NC1a]: Tương tác thông qua công nghệ số - HS sử dụng thiết bị điện thoại thông minh để truy cập và tương tác trực tiếp trên nền tảng Quizizz/Kahoot nhằm hoàn thành bài tập trắc nghiệm củng cố kiến thức ở phần Luyện tập. 
• [2.4.NC1a]: Hợp tác thông qua công nghệ số - HS chủ động đề xuất sử dụng công cụ số (Google Docs hoặc Google Slides) tạo không gian làm việc chung để các thành viên hợp tác điền thông tin nhóm về các bệnh dịch.
• [3.1.NC1a]: Phát triển nội dung số - HS áp dụng phần mềm thiết kế đồ họa (Canva/PowerPoint) để tạo và chỉnh sửa nội dung, thiết kế một Poster tuyên truyền phòng chống bệnh dịch ở địa phương.
• [5.3.NC1b]: Sử dụng sáng tạo công nghệ số - HS áp dụng xử lý nhận thức tập thể bằng cách cùng nhau trao đổi, phân biệt khái niệm "bệnh truyền nhiễm" và "đại dịch" trên không gian bảng ảo Padlet. 

Năng lực AI: 

• [11.A2.2]: Bền vững và công bằng - Khi thảo luận về hệ thống AI dự báo đại dịch, HS phân tích được các yếu tố thể hiện tính bền vững (giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng lâu dài) và công bằng (đảm bảo mọi quốc gia, người dân dù giàu hay nghèo đều nhận được cảnh báo y tế và lợi ích từ công nghệ này).
• [11.B3.MR1]: Đạo đức trong thiết kế AI - Khi xây dựng ý tưởng hệ thống AI chẩn đoán bệnh, HS xác định và sơ đồ hoá được các vấn đề đạo đức có thể phát sinh trong từng bước thiết kế và vận hành AI (Ví dụ: Quyền riêng tư về dữ liệu bệnh án, sự thiên vị trong chẩn đoán nếu dữ liệu huấn luyện không đa dạng).
• [11.D1.1]: Thiết kế hệ thống AI - HS hình thành ý tưởng và thiết kế được mô hình logic của một hệ thống AI hỗ trợ chẩn đoán bệnh dịch cơ bản, xác định rõ dữ liệu đầu vào (Input: Triệu chứng người bệnh) và dữ liệu đầu ra (Output: Tên bệnh dịch/Tác nhân gây bệnh dự đoán). 

3. Phẩm chất

• Chăm chỉ: chủ động trong học tập, hứng thú tìm hiểu những nội dung liên quan đến bệnh dịch và tác nhân gây bệnh dịch ở người.
• Trung thực và trách nhiệm: thực hiện đúng các nhiệm vụ được phân công trong thảo luận nhóm,

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC

1. Đối với giáo viên

• KHBD, SCĐ, SGV chuyên đề học tập Sinh học 11.
• Tranh ảnh hoặc tập tin (file) về bệnh dịch và tác nhân gây bệnh dịch ở người.
• Phiếu bài tập.
• Máy tính cá nhân/Laptop, màn hình máy chiếu/Tivi tương tác, kết nối Internet tốc độ cao. Các phần mềm ứng dụng: Quizizz/Kahoot (tạo câu hỏi trắc nghiệm), website kenhhoctap.edu.vn, nền tảng AI (ChatGPT/Gemini), ứng dụng Google Docs/ Padlet, Canva.
• Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

2. Đối với học sinh

• SCĐ chuyên đề học tập Sinh học 11.
• Điện thoại thông minh (Smartphone) hoặc máy tính bảng có kết nối Internet, cài sẵn trình duyệt web.
• Vở ghi, dụng cụ học tập.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG 

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái quát về bệnh dịch

a) Mục tiêu: Nêu được khái quát về bệnh dịch.

b) Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SCĐ, hoàn thành câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 25.

c) Sản phẩm: khái quát về bệnh dịch, câu trả lời cho câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 25.

d) Tổ chức thực hiện:

Hoạt động 2: Tìm hiểu một số bệnh dịch và tác nhân gây bệnh phổ biến ở người

a) Mục tiêu: Trình bày và phân tích được một số bệnh dịch và tác nhân gây bệnh phổ biến ở người.

b) Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SCĐ, hoàn thành câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 28.

c) Sản phẩm: Một số bệnh dịch và tác nhân gây bệnh phổ biến ở người, câu trả lời cho câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 28.

d) Tổ chức thực hiện

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP 

a) Mục tiêu: HS củng cố lại kiến thức về một số bệnh dịch ở người

b) Nội dung: Nhóm đôi học sinh thảo luận trao đổi hoàn thành phiếu bài tập.

c) Sản phẩm: Đáp án cho các câu hỏi trong phiếu bài tập có nội dung liên quan đến bài học

d) Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1: Trả lời câu hỏi tự luận

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

-  GV yêu cầu nhóm đôi HS thảo luận hoàn thành phiếu bài tập:

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS thảo luận nhóm đôi hoàn thành phiếu bài tập.

- GV điều hành, quan sát, hỗ trợ.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

- Đại diện HS giơ tay phát biểu hoặc lên bảng trình bày

- Các HS khác nhận xét, góp ý, bổ sung

Bước 4: Kết luận, nhận định:

-  GV chữa bài, chốt đáp án

-  GV nhận xét thái độ học tập, phương án trả lời của HS, ghi nhận và tuyên dương.

Đáp án

Câu 1: Các bệnh do virus, vi khuẩn, kí sinh trùng để phát triển thành dịch hoặc đại dịch là do mầm bệnh có khả năng lan truyền từ người này sang người khác hoặc từ động vật sang người theo nhiều con đường khác nhau như:

- Đường hô hấp: thông qua các giọt bán nhỏ li ti khí người bệnh thở, nói chuyện, ho, hắt hơi,...; tiếp xúc trực tiếp với đồ vật chứa mầm bệnh như mặt bàn, tay nắm cửa, khăn quần áo, cốc chén sau đó đưa lên mũi, miệng.

- Đường tiêu hoá: thức ăn nhiễm mầm bệnh nhưng không được nấu chín, thức ăn nhiễm mầm bệnh do ruồi, gián, chuột tiếp xúc,...; thực phẩm nhiễm mầm bệnh nhưng không được tiệt trùng đúng cách...

- Nhiều động vật là trung gian truyền bệnh như muỗi, ruồi, gián, chuột, chim, dơi,....

Câu 2: Một số bệnh dịch từng xuất hiện ở địa phương nơi em sinh sống:

Nhiệm vụ 2: Trả lời câu hỏi trắc nghiệm 

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV tổ chức game trắc nghiệm trên Quizizz/Kahoot.

- GV sử dụng ứng dụng kenhhoctap.edu.vn để tham khảo và cho sinh làm trắc nghiệm online.

- GV cung cấp mã phòng thi.

- GV trình chiếu lần lượt các câu hỏi trắc nghiệm yêu cầu HS chọn ra 1 đáp án đúng:

Câu 1: Tác nhân gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (AIDS) ở người là gì?

A. Vi khuẩn Lao. 

B. Virus HIV. 

C. Phẩy khuẩn tả. 

D. Trùng kiết lị.

Câu 2: Bệnh sốt xuất huyết lây truyền qua con đường nào sau đây?

A. Qua giọt bắn khi ho, hắt hơi.

B. Qua ăn uống thực phẩm nhiễm khuẩn.

C. Qua tiếp xúc với đất bị ô nhiễm.

D. Qua vật chủ trung gian là muỗi truyền bệnh.

Câu 3: …………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS vận dụng kiến thức đã học và trả lời câu hỏi. 

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. 

- HS sử dụng thiết bị di động truy cập, hoàn thành bài tập trong thời gian 5 phút.

Bước 3: HS báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- Hệ thống tự động chấm điểm và xếp hạng.

- GV chiếu bảng xếp hạng và chữa nhanh câu sai nhiều nhất.

- GV mời đại diện HS trả lời:

Đáp án câu hỏi trắc nghiệm khách quan:

- GV mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung. 

Bước 4: Đánh giá kết quả, thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức.

[2.1.NC1a: Sử dụng được nhiều công nghệ số để tương tác. HS sử dụng Smartphone truy cập thành công vào nền tảng Kahoot/Quizizz, đọc hiểu câu hỏi trên màn hình và thực hiện tương tác (chọn đáp án) trong một môi trường số đa người dùng.]

- GV chuyển sang hoạt động vận dụng.

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG 

a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức bài học để tuyên truyền phòng chống bệnh dịch tại địa phương, thể hiện kĩ năng sáng tạo nội dung số. 

b) Nội dung: Thiết kế ấn phẩm truyền thông phòng chống dịch bệnh (Sốt xuất huyết/Covid-19). Tích hợp kĩ năng phát triển nội dung số đa định dạng. 

c) Sản phẩm: Poster/Infographic truyền thông y tế. 

d) Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..