Giáo án NLS chuyên đề Sinh học 11 Bài 6: Nguyên nhân lây nhiễm bệnh dịch ở người

Ngày soạn: .../.../...

Ngày dạy: .../.../...

CHUYÊN ĐỀ 2. MỘT SỐ BỆNH DỊCH Ở NGƯỜI VÀ CÁCH PHÒNG, CHỐNG

BÀI 6. NGUYÊN NHÂN LÂY NHIỄM BỆNH DỊCH Ở NGƯỜI

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

Sau bài học này, HS sẽ trình bày được một số nguyên nhân lây nhiễm, gây dịch bệnh ở người.

2. Năng lực 

Năng lực chung

• Năng lực tự chủ và tự học: Thông qua các hoạt động tự đọc sách, trình bày được một số nguyên nhân lây nhiễm, gây dịch bệnh ở người.
• Năng lực hợp tác và giao tiếp: Thông qua trao đổi ý kiến, phân công công việc trong thảo luận nhóm về nguyên nhân lây nhiễm gây dịch bệnh ở người.

Năng lực số: 

• [1.2.NC1b]: Đánh giá dữ liệu, thông tin và nội dung số - HS tiến hành đánh giá được độ tin cậy của các dữ liệu, thông tin trên Internet về nguyên nhân lây nhiễm bệnh tiêu hóa, biết chắt lọc thông tin từ các cổng thông tin y tế chính thống (Bộ Y tế) và phản bác các tin đồn thiếu căn cứ khoa học. 
• [2.1.NC1a]: Tương tác thông qua công nghệ số - HS sử dụng thiết bị điện thoại thông minh để truy cập và tương tác trực tiếp trên nền tảng Quizizz/Kahoot nhằm hoàn thành bài tập trắc nghiệm củng cố kiến thức ở phần Luyện tập. 
• [2.4.NC1a]: Hợp tác thông qua công nghệ số - HS chủ động đề xuất sử dụng công cụ số (như Google Docs) để tạo không gian làm việc chung, giúp các thành viên hợp tác điền thông tin nhóm về các nguyên nhân lây nhiễm qua đường máu và da. 
• [3.1.NC1a]: Phát triển nội dung số - HS áp dụng phần mềm thiết kế đồ họa (Canva/PowerPoint) để tạo và chỉnh sửa nội dung, thiết kế một Poster tuyên truyền phòng chống bệnh dịch đa phương tiện.
• [5.3.NC1b]: Sử dụng sáng tạo công nghệ số - HS áp dụng xử lý nhận thức tập thể bằng cách cùng nhau trao đổi, đóng góp ý tưởng để xây dựng sơ đồ khái quát nguyên nhân lây nhiễm qua đường hô hấp trên không gian bảng ảo Padlet. 

Năng lực AI: 

• [11.A2.2]: Bền vững và công bằng - Khi thảo luận về hệ thống AI dự báo bùng phát dịch bệnh, HS phân tích được các yếu tố thể hiện tính bền vững (bảo vệ sức khỏe cộng đồng lâu dài) và công bằng (đảm bảo cảnh báo dịch bệnh đến được với cả các vùng nghèo khó, không bị phân biệt đối xử dữ liệu).
• [11.B3.MR1]: Đạo đức trong thiết kế AI - HS xác định và sơ đồ hoá được các vấn đề đạo đức có thể phát sinh trong từng bước thiết kế và vận hành AI y tế (VD: Nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân của người nhiễm HIV/AIDS khi hệ thống AI truy vết dịch tễ).
• [11.D1.1]: Thiết kế hệ thống AI - HS hình thành ý tưởng và thiết kế được mô hình logic của một hệ thống AI hỗ trợ phát hiện sớm bệnh truyền nhiễm, xác định rõ dữ liệu đầu vào (Input) và dữ liệu đầu ra dự đoán (Output). 

3. Phẩm chất

• Chăm chỉ: chủ động trong học tập, hứng thú tìm hiểu những nội dung liên quan đến một số nguyên nhân lây nhiễm gây dịch bệnh ở người.
• Trung thực và trách nhiệm: thực hiện đúng các nhiệm vụ được phân công trong thảo luận nhóm.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC

1. Đối với giáo viên

• KHBD, SCĐ, SGV chuyên đề học tập Sinh học 11.
• Tranh ảnh hoặc tập tin (file) về nguyên nhân lây nhiễm gây dịch bệnh ở người.
• Phiếu bài tập.
• Máy tính cá nhân/Laptop, màn hình máy chiếu/Tivi tương tác, kết nối Internet tốc độ cao. Các phần mềm ứng dụng: Quizizz/Kahoot (tạo câu hỏi trắc nghiệm), website kenhhoctap.edu.vn, nền tảng AI (ChatGPT/Gemini), ứng dụng Google Docs/ Padlet, Canva.
• Video AI tạo bằng công cụ AI được dùng để khởi động bài học.

2. Đối với học sinh

• SCĐ chuyên đề học tập Sinh học 11.
• Điện thoại thông minh (Smartphone) hoặc máy tính bảng có kết nối Internet, cài sẵn trình duyệt web.
• Sơ đồ khái quát nguyên nhân lây nhiễm bệnh qua đường hô hấp.
• Vở ghi, dụng cụ học tập.

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG 

a) Mục tiêu: Đưa ra các vấn đề, nội dung, câu hỏi thực tế gần gũi để khơi gợi hứng thú học tập.

b) Nội dung: GV trình bày vấn đề, HS suy nghĩ và trả lời câu hỏi.

c) Sản phẩm: HS trả lời được câu hỏi theo ý kiến cá nhân.

d) Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV đặt vấn đề: "Theo em, bằng cách nào một dịch bệnh có thể lây nhiễm và gây nên dịch bệnh trên diện rộng?”

- GV tiếp tục yêu cầu HS xem video AI được thiết kế để phục vụ bài dạy và trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

• HS suy nghĩ trả lời câu hỏi mở đầu.

Bước 3: Báo cáo thảo luận:

• Các HS xung phong phát biểu trả lời.

Bước 4: Kết luận và nhận xét:

Đáp án: Một dịch bệnh có thể lây nhiễm và gây nên dịch bệnh trên diện rộng là do mầm bệnh gây ra dịch bệnh đó có con đường lây nhiễm thích hợp. Có 4 con đường lây nhiễm của bệnh dịch bao gồm:

- Lây nhiễm qua đường tiêu hoá: do ăn, uống những thực phẩm nhiễm mầm bệnh.

- Lây qua đường hô hấp: qua các giọt bắn li ti được tạo ra khi người bệnh thở, ho, hắt hơi, nói chuyện, khạc nhổ,…

- Lây nhiễm qua đường máu: qua truyền máu, dùng chung kim tiêm; khi người lành có vết thương hở tiếp xúc với máu của người bệnh; từ mẹ sang con qua nhau thai.

- Lây nhiễm qua đường da: qua tiếp xúc các vết thương hở, vết xước hay vết cắt trên da với mầm bệnh.

GV nhận xét, đánh giá và dẫn vào bài: “Bài học này chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về một số nguyên nhân lây nhiễm bệnh dịch ở người - Bài 6: Nguyên nhân lây nhiễm bệnh dịch ở người”

[2.1.NC1a]: HS quan sát, lắng nghe thiết bị hiển thị và thực hiện tương tác với nội dung số (Video AI) để nhận biết tình huống khởi động bài học.

2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC 

Hoạt động 1: Tìm hiểu lây nhiễm qua đường tiêu hoá

a) Mục tiêu: HS trình bày được một số nguyên nhân lây nhiễm qua đường tiêu hoá.

b) Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SCĐ, hoàn thành câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 30.

c) Sản phẩm: Các nguyên nhân lây nhiễm dịch bệnh qua đường tiêu hoá, câu trả lời cho câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 30.

d) Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 2: Tìm hiểu lây nhiễm qua đường hô hấp

a) Mục tiêu: HS trình bày được một số nguyên nhân lây nhiễm qua đường hô hấp

b) Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SCĐ, hoàn thành câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 30.

c) Sản phẩm: Các nguyên nhân lây nhiễm dịch bệnh qua đường hô hấp, câu trả lời cho câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 30

d) Tổ chức thực hiện:

Sơ đồ khái quát nguyên nhân lây nhiễm bệnh qua đường hô hấp 

Hoạt động 3: Tìm hiểu lây nhiễm qua đường máu và da

a) Mục tiêu: HS trình bày được một số nguyên nhân lây nhiễm qua đường máu và da

b) Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SCĐ, hoàn thành câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 31.

c) Sản phẩm: Các nguyên nhân lây nhiễm dịch bệnh qua đường máu và da, câu trả lời cho câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 31.

d) Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

Hoạt động 4: Tìm hiểu điều kiện thuận lợi để bệnh dịch bùng phát thành dịch bệnh

a) Mục tiêu: HS trình bày được điều kiện thuận lợi để bệnh dịch bùng phát thành dịch bệnh.

b) Nội dung: GV trình bày vấn đề; HS lắng nghe, đọc SCĐ, hoàn thành câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 32.

c) Sản phẩm: điều kiện thuận lợi để bệnh dịch bùng phát thành dịch bệnh, câu trả lời cho câu hỏi trong hộp Dừng lại và suy ngẫm SCĐ trang 32.

d) Tổ chức thực hiện:

3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP 

a) Mục tiêu: HS củng cố lại kiến thức về nguyên nhân lây nhiễm bệnh dịch ở người qua các câu hỏi trong phiếu bài tập.

b) Nội dung: Nhóm đôi học sinh thảo luận trao đổi hoàn thành phiếu bài tập.

c) Sản phẩm: Đáp án cho các câu hỏi trong phiếu bài tập có nội dung liên quan đến bài học

d) Tổ chức thực hiện:

…………………………………………..

…………………………………………..

…………………………………………..

4. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức bài học để tuyên truyền phòng tránh lây nhiễm dịch bệnh trong cộng đồng. Thể hiện năng lực sáng tạo nội dung số. 

b) Nội dung: HS thiết kế sản phẩm truyền thông phòng bệnh. Tích hợp kĩ năng tạo và chỉnh sửa nội dung đa định dạng. 

c) Sản phẩm: Poster hoặc Infographic kĩ thuật số. 

d) Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS làm bài tập về nhà: "Em hãy chọn một bệnh dịch có nguy cơ bùng phát cao tại địa phương (VD: Cúm mùa, Sốt xuất huyết). Hãy đề xuất các biện pháp cắt đứt con đường lây nhiễm của bệnh đó."

- Để lan tỏa thông điệp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, HS hãy áp dụng các cách tạo và chỉnh sửa nội dung ở các định dạng khác nhau: Sử dụng phần mềm thiết kế Canva hoặc PowerPoint để sơ đồ hóa nội dung thành một Poster hoặc Infographic kĩ thuật số tuyên truyền sinh động thay vì viết ra giấy.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thực hiện nhiệm vụ vận dụng tại nhà. Thu thập hình ảnh và thông tin y tế.

- Thao tác phần mềm thiết kế đồ họa tạo ấn phẩm số hóa.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động, thảo luận

- Tiết học sau, HS nộp file thiết kế (Ảnh/PDF) cho GV và trình chiếu giới thiệu trước lớp.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét tính khoa học của các biện pháp phòng chống dịch, đánh giá sự sáng tạo trong thiết kế nội dung truyền thông số và tính thẩm mĩ của sản phẩm.

[3.1.NC1a]: Bằng việc sử dụng phần mềm đồ họa (Canva/PPT) để thiết kế các giải pháp phòng bệnh thành một Poster kĩ thuật số, HS đã áp dụng cách tạo và chỉnh sửa nội dung thông tin dưới định dạng truyền thông đa phương tiện sáng tạo, thiết thực phục vụ y tế dự phòng.

* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Ghi nhớ kiến thức trong bài.

- Thực hiện nhiệm vụ vận dụng được giao.

- Chuẩn bị Bài 7: Các biện pháp phòng, chống bệnh dịch ở người.