Giáo án NLS và AI Ngữ văn 7 Bài 4: Thực hành tiếng Việt (2)
Giáo án NLS và AI Ngữ văn 7 Bài 4: Thực hành tiếng Việt (2) được thiết kế theo hướng tích hợp năng lực số (NLS) và trí tuệ nhân tạo (AI). Tài liệu giúp giáo viên tổ chức hoạt động học tập sáng tạo, ứng dụng công nghệ hiệu quả. Đây là bản giáo án mới nhất, giáo viên tham khảo để giảng dạy tốt hơn.
=> Giáo án Ngữ văn 7 tích hợp NLS và AI
Ngày soạn:……./…../……
Ngày dạy:……./…../…..
THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
TIẾT…: NGHĨA CỦA TỪ NGỮ, DẤU CÂU, BIỆN PHÁP TU TỪ
I. MỤC TIÊU
1. Mức độ/ yêu cầu cần đạt:
- HS củng cố kiến thức về nghĩa của từ ngữ trong ngữ cảnh, dấu câu, biện pháp tu từ đã học và vận dụng được trong giao tiếp.
2. Năng lực
a. Năng lực chung
- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác...
b. Năng lực riêng biệt
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến bài thực hành.
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận, hoàn thành các bài tập xác định nghĩa của từ ngữ, dấu câu, biện pháp tu từ.
- Năng lực tiếp thu tri thức tiếng việt để hoàn thành các bài tập, vận dụng thực tiễn.
c. Năng lực số
- [1.1.TC1b]: Duyệt, tìm kiếm và lọc dữ liệu, thông tin và nội dung số - HS sử dụng thiết bị kết nối mạng, thực hiện đúng quy trình gõ từ khóa tra cứu từ điển trực tuyến để tìm nghĩa gốc của từ.
- [1.2.TC1a]: Đánh giá dữ liệu, thông tin và nội dung số - HS phân tích, so sánh nghĩa của từ trong từ điển mạng với nghĩa của từ trong ngữ cảnh văn bản để đánh giá sự chuyển nghĩa.
- [2.1.TC1a]: Tương tác thông qua công nghệ số - HS tương tác với học liệu số bằng cách xem video AI khởi động, trả lời câu hỏi trắc nghiệm trực tiếp trên nền tảng Quizizz/Azota.
- [2.4.TC1a]: Hợp tác thông qua công nghệ số - HS lựa chọn ứng dụng Padlet làm không gian trực tuyến để hợp tác liệt kê từ khóa và khái niệm về ngữ cảnh.
- [5.2.TC1b]: Xác định nhu cầu và giải pháp công nghệ - HS biết chọn phần mềm sơ đồ tư duy (Canva/Xmind) làm giải pháp để hệ thống hóa các biện pháp tu từ.
- [6.2.TC1a]: Sử dụng trí tuệ nhân tạo - HS sử dụng Chatbot AI để xin ví dụ minh họa về từ nhiều nghĩa trong các bối cảnh khác nhau.
d. Năng lực AI
- [7.A1.2]: Xác thực kết quả - HS nêu được ví dụ hậu quả rủi ro khi tin tưởng tuyệt đối vào công cụ AI khi giải nghĩa từ mà không đặt vào ngữ cảnh văn học dẫn đến hiểu sai lệch ý đồ tác giả.
- [7.A3.2]: Bảo vệ quyền tự chủ của con người - HS giải thích được sự cần thiết phải giữ quyền tự chủ: AI có thể tra từ điển rất nhanh, nhưng việc thấu hiểu cảm xúc, dụng ý nghệ thuật của từ ngữ trong một bài thơ cụ thể là năng lực đồng cảm của con người mà máy móc không thể thay thế.
- [7.B3.1]: Trách nhiệm khi sử dụng AI - HS thể hiện thái độ trung thực bằng việc khai báo minh bạch dưới đoạn văn Vận dụng về việc có sử dụng AI để hỗ trợ rà soát lỗi chính tả, cam kết không dùng AI viết hộ toàn bài.
- [7.D2.1]: Dự án tạo sản phẩm từ AI - HS lập được kế hoạch cho một dự án sáng tạo nhóm: Sử dụng AI tạo ảnh (Bing Image Creator) để thiết kế một bức tranh kĩ thuật số minh họa cho đoạn văn miêu tả thiên nhiên Gò Me.
3. Phẩm chất:
- Hiểu và trân trọng ngôn ngữ tiếng Việt.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Chuẩn bị của giáo viên:
- KHBD;
- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi;
- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp;
- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà;
- Máy tính, máy chiếu.
- Video AI được tạo bằng các công cụ AI để khởi động bài học.
- Các nền tảng: Quizizz/Azota, Padlet, Canva/Xmind, website kenhhoctap.edu.vn.
- Công cụ AI hỗ trợ: ChatGPT, Gemini, ứng dụng Bing Image Creator.
2. Chuẩn bị của học sinh:
- SGK, SBT Ngữ văn 7, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi.
- Thiết bị số: Máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh (nếu điều kiện cho phép) có kết nối Internet.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng HS thực hiện nhiệm vụ học tập học tập của mình từ đó khắc sâu kiến thức nội dung bài học.
b. Nội dung: GV đặt những câu hỏi gợi mở vấn đề cho HS nhớ lại kiến thức đã học.
c. Sản phẩm: Hs hoàn thành bài tập theo yêu cầu của GV.
d. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập
- GV gọi HS kiểm tra bài cũ: Ngữ cảnh là gì? Nghĩa của từ ngữ trong ngữ cảnh?
- HS sử dụng thiết bị di động truy cập Chatbot AI (Gemini), nhập lệnh: "Hãy gợi ý 3 câu thơ nổi tiếng về quê hương có dùng biện pháp ẩn dụ hoặc so sánh". HS đối chiếu kết quả để chọn câu thơ tâm đắc nhất.
- GV tiếp tục chiếu cho HS xem video AI được thiết kế riêng cho bài học và yêu cầu HS trả lời câu hỏi xuất hiện trong video đó.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập
- HS nghe GV nêu yêu cầu, hoàn thành bài tập thân để trình bày trước lớp.
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
- GV mời HS trả lời.
Dự kiến sản phẩm: Ngữ cảnh là bối cảnh ngôn ngữ trong đó một đơn vị ngôn ngữ được sử dụng.
+ Bối cảnh trong văn bản. gồm những đơn vị ngôn ngữ (tử, cụm từ, câu) đứng trước và sau một đơn vị ngôn ngữ (còn gọi là văn cảnh).
+ Bối cảnh ngoài văn bản, gồm người nói, người nghe, địa điểm, thời gian,... mà một đơn vị ngôn ngữ được sử dụng.
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
- GV nhận xét, khen ngợi các HS đã làm đúng, nhắc nhở HS làm chưa đúng.
- Từ chia sẻ của HS, GV dẫn dắt vào bài học mới:
[6.2.TC1a: HS sử dụng công cụ AI để sáng tạo hoạt động khởi động liên quan đến chủ đề bài học.]
[2.1.TC1a: HS thực hiện các tương tác cơ bản với học liệu số (xem video, trả lời câu hỏi trên môi trường số)].
2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Hoạt động 1: Củng cố kiến thức đã học
a. Mục tiêu: Nắm được kiến thức nghĩa của từ ngữ, công dụng các loại dấu câu,
b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến bài học.
c. Sản phẩm học tập: HS trả lời các kiến thức về phó từ.
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS | DỰ KIẾN SẢN PHẨM | NLS/AI |
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV chia lớp thành 6 nhóm và yêu cầu thực hiện các nội dung sau trong thời gian 5 phút: Nhóm 1,3: Nhắc lại nghĩa của một số từ trong bài thơ Mùa xuân nho nhò (lộc, giọt,... ), cho HS so sánh nghĩa của những từ đó trong từ điển và trong bài thơ.
Nhóm 2,5: Hãy cho biết công dụng của dấu ngoặc đơn, dấu ngoặc kép. Mỗi loại dấu câu cho một ví dụ.
Nhóm 4,6: Nhắc lại dấu hiệu nhận biết và tác dụng của các biện pháp tu từ nhân hóa, so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ. - GV gửi link Padlet, yêu cầu các nhóm lựa chọn công cụ này, sử dụng thiết bị cá nhân để nhập các từ khóa quan trọng cấu thành nên "Ngữ cảnh" (như: bối cảnh ngôn ngữ, văn cảnh, người nói, người nghe...) lên bảng trực tuyến. - GV đặt câu hỏi: “Công cụ dịch thuật của Google hay AI có thể dịch nghĩa một từ đơn lẻ rất nhanh. Nhưng để hiểu cái hay của một từ đa nghĩa trong bài thơ, tại sao con người lại làm tốt hơn máy móc?” Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS nghe câu hỏi, thảo luận nhóm và hoàn thành yêu cầu. - HS thao tác nhập dữ liệu khái niệm lên Padlet. Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận hoạt động và thảo luận - GV mời đại diện các nhóm treo bảng phụ, trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe và nhận xét, góp ý, bổ sung. - HS trả lời: Máy móc phân tích ngôn ngữ theo dữ liệu lập trình máy móc, còn con người thấu hiểu dựa trên trải nghiệm, cảm xúc và trí tưởng tượng. Con người giữ quyền làm chủ trong cảm thụ văn học. Bước 4: Đánh giá kết quả HS thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức > Ghi lên bảng. | I. Lí thuyết 1. Nghĩa của từ ngữ a. Từ “lộc” + Trong từ điển, từ lộc có nghĩa là chồi lá non. + Từ lộc trong Lộc giắt đầy quanh lưng và Lộc trải dài nương mạ vừa có nghĩa thực là chồi non, lá non vừa có nghĩa ẩn dụ là may mắn, hạnh phúc. Như vậy, với cách sử dụng từ lộc, nhà thơ Thanh Hải đã diễn tả được: Người cầm súng như mang theo sức xuân trên đường hành quân, người ra đồng như gieo mùa xuân trên từng nương mạ. Chính người cầm súng và người ra đồng đã làm nên mùa xuân hạnh phúc cho đất nước. b. Từ “giọt” - Theo định nghĩa trong từ điển, nghĩa của từ giọt trong giọt mưa, giọt nước, giọt sương là chỉ lượng rất nhỏ chất lỏng, có dạng hạt. - Trong trường hợp này, dựa trên ngữ cảnh (giọt long lanh) có thể hiểu là giọt âm thanh - tiếng chim hót. Nhưng vì chỉ có từ long lanh - chỉ tính chất sáng, đẹp của giọt mà không có từ chỉ sự vật cụ thể như mưa, sương, nước hay tiếng chim nên có thể gợi liên tưởng đến giọt mùa xuân - sức sống của mùa xuân đang dâng tràn, dào dạt. 2. Dấu câu - Dấu ngoặc đơn: có công dụng dùng để đánh dấu phần chú thích (giải thích, thuyết minh, bổ sung) - Dấu ngoặc kép:
3. Biện pháp tu từ (Bảng thống kê) | 2.4.TC1a: ựa chọn được các công cụ số cho quá trình hợp tác (HS sử dụng không gian làm việc trực tuyến Padlet để hợp tác thảo luận, chia sẻ từ khóa trọng tâm của bài học lí thuyết). 7.A3.2: Bảo vệ quyền tự chủ của con người (HS nhận thức được sự cần thiết phải giữ quyền tự chủ tư duy: AI không có trực giác văn học, việc phân tích nghĩa chuyển trong văn cảnh thơ ca là năng lực đặc quyền của tâm hồn con người) theo định hướng của tài liệu |
BPTT | Khái niệm | Phân loại |
| So sánh | Là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt. | Có hai kiểu so sánh: - So sánh ngang bằng - So sánh không ngang bằng |
| Nhân hóa | Là gọi tả con vật, cây cối, đồ vật … bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi tả con người; làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật,… trở nên gần gũi với con người; biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người. | Có ba kiểu nhân hóa: - Dùng từ ngữ vốn gọi con người để gọi vật - Dùng từ ngữ vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động, tính chất của vật - Trò chuyện, xưng hô với vật như với người. |
| Ẩn dụ | Là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt. | Bốn kiểu ẩn dụ: - Ẩn dụ hình thức - Ẩn dụ cách thức - Ẩn dụ phẩm chất - Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác |
| Hoán dụ | Là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên gọi của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt. | Bốn kiểu hoán dụ thường gặp: - Lấy bộ phận để gọi toàn thể - Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng - Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật - Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng |
| Điệp ngữ | Là lặp đi, lặp lại từ ngữ hoặc cả một câu để làm nổi bật ý, gây cảm xúc mạnh | Điệp ngữ có nhiều dạng: - Điệp ngữ cách quãng - Điệp ngữ nối tiếp - Điệp ngữ vòng (ĐN chuyển tiếp) |
3. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức về tiếng việt
b. Nội dung: GV chiếu bài tập, HS suy nghĩ, trả lời.
c. Sản phẩm học tập: HS hoàn thành các bài tập trong sách giáo khoa.
d. Tổ chức thực hiện: