Giáo án tích hợp AI Âm nhạc 9 Tiết 25: Nhạc cụ Recorder hoặc kèn phím, Thường thức âm nhạc: Đàn đá và đàn đáy

CHỦ ĐỀ 6: TIẾNG HÁT HOÀ BÌNH

TIẾT 25: NHẠC CỤ: RECORDER HOẶC KÈN PHÍM - THƯỜNG THỨC ÂM NHẠC: ĐÀN ĐÁ VÀ ĐÀN ĐÁY

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Nhạc cụ

• Lựa chọn 1: Recorder
  • Thế bấm nốt Pha thăng (F#): Tay trái bấm kín các lỗ 0, 1, 2, 3; Tay phải dùng ngón giữa bấm lỗ 5 và ngón áp út bấm lỗ 6.
  • Bài thực hành: Donna Donna (Nhạc: Tây Ban Nha). Tính chất: Hơi nhanh – Tha thiết, nhịp 2/4.
• Lựa chọn 2: Kèn phím
  • Kĩ thuật: Thực hành bấm các hợp âm chứa nốt thế bấm thăng dựa trên sơ đồ dịch chuyển ngón tay (1 - 3 - 5 và 1 - 2 - 5).
  • Bài thực hành hoà tấu: Deck the Halls (Nhạc: Dân ca Anh). Tính chất: Vừa phải, nhịp 4/4, chia thành hai dòng bè phối âm (Kèn phím I và Kèn phím II).

2. Thường thức âm nhạc: Đàn đá và đàn đáy

• Đàn đá: Là một trong những loại nhạc cụ cổ xưa nhất của Việt Nam.
  • Cấu tạo & Cách chơi: Làm bằng các thanh đá có kích thước dài, ngắn, dày, mỏng khác nhau (thanh dài/dày cho tiếng trầm; thanh ngắn/mỏng cho tiếng thanh, cao). Người chơi dùng búa gỗ gõ vào thanh đá để tạo âm thanh.
  • Âm sắc: Trong sáng, vang xa. Thường dùng trong lễ hội của đồng bào Tây Nguyên.
• Đàn đáy: Nhạc cụ dân tộc độc đáo của người Việt.
  • Cấu tạo & Cách chơi: Thùng đàn bằng gỗ hình thang cân, đáy lớn nằm ở phía trên, đáy nhỏ nằm ở phía dưới. Có 3 dây bằng tơ mềm, người chơi dùng que tre hoặc miếng nhựa gảy lên dây đàn.
  • Âm sắc: Ấm áp, hơi đục. Thường kết hợp cùng phách và trống chầu để đệm cho hát ca trù hoặc ngâm thơ.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Định vị và thực hiện chính xác thế bấm nốt Pha thăng trên nhạc cụ Recorder (012356).
2. Kiểm soát tốt vị trí ngón tay khi chuyển đổi linh hoạt giữa các thế bấm hợp âm trên Kèn phím.
3. Thể hiện đúng cao độ, trường độ bài thực hành nhạc cụ tự chọn (“Donna Donna” hoặc bài hòa tấu song bè “Deck the Halls”).
4. Trình bày được đặc điểm cấu tạo, cách chơi và phân biệt rõ nét âm sắc của đàn đá (trong sáng, vang xa) và đàn đáy (ấm áp, hơi đục).
5. Nhận biết được vai trò không gian văn hóa đặc trưng của từng nhạc cụ (đàn đá gắn với lễ hội Tây Nguyên, đàn đáy gắn liền với nghệ thuật hát ca trù).

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề
  • Nội dung: Nhạc cụ: Recorder hoặc kèn phím & Thường thức âm nhạc: Đàn đá và đàn đáy.
• Slide 2: Thực hành kĩ thuật Recorder & Kèn phím
  • Nội dung: Sơ đồ thế bấm nốt Pha thăng (F#) trên Recorder và vị trí các phím bấm hợp âm trên Kèn phím. Học sinh luyện ngón giữ phách.
• Slide 3: Sân khấu tác phẩm Nhạc cụ
  • Nội dung: Bản nhạc bài “Donna Donna” (nhịp 2/4) và bài hòa tấu song bè “Deck the Halls” (nhịp 4/4). Học sinh thực hành luyện tập hòa âm theo nhóm.
• Slide 4: Tìm hiểu Đàn đá Tây Nguyên
  • Nội dung: Hình ảnh nghệ nhân chơi đàn đá. Giới thiệu chất liệu đá cổ xưa, quy luật thanh dày/mỏng và âm sắc trong sáng, vang xa.
• Slide 5: Tìm hiểu Đàn đáy cổ truyền
  • Nội dung: Hình ảnh cây đàn đáy với cấu trúc thùng gỗ ngược (đáy lớn ở trên). Giới thiệu hệ thống 3 dây tơ và âm sắc trầm ấm, hơi đục đặc trưng.
• Slide 6: Góc thưởng thức: Ca trù và Lễ hội
  • Nội dung: Bật các trích đoạn video/âm thanh: độc tấu đàn đá và dàn nhạc đệm đàn đáy trong hát ca trù. Học sinh lắng nghe, thảo luận so sánh âm sắc hai nhạc cụ.
• Slide 7: Tổng kết & Dặn dò
  • Nội dung: Tuyên dương tinh thần học tập. Khuyến khích học sinh sưu tầm thêm các bản hòa tấu nhạc cụ dân tộc. Dặn dò chuẩn bị bài mới cho Tiết 24.