Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 10 Bài 1: Nghệ thuật đồ hoạ tranh in

BÀI 1: NGHỆ THUẬT ĐỒ HOẠ TRANH IN

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái quát về đồ hoạ tranh in

• Định nghĩa: Đồ hoạ tranh in là một thể loại của mĩ thuật mà sản phẩm được thực hiện gián tiếp thông qua một số kĩ thuật in (như in nổi, in lõm, in phẳng, in xuyên,...) nhằm mục đích truyền bá tri thức, thưởng ngoạn hay trang trí.
• Đồ hoạ tranh in thế giới: Ghi nhận sự phát triển lâu đời, bắt đầu từ những bản khắc gỗ cổ xưa tại Trung Hoa, tiếp theo là sự hoàn thiện máy in gỗ của Johannes Gutenberg ở phương Tây (thế kỉ 15) và sự ra đời của kĩ thuật khắc kim loại, in thạch bản, in lụa.
• Đồ hoạ tranh in Việt Nam: Gắn liền với các dòng tranh dân gian nổi tiếng như Đông Hồ (Bắc Ninh), Hàng Trống (Hà Nội), Làng Sình (Huế), Kim Hoàng (Hà Tây cũ).
• Ví dụ tiêu biểu: Tác phẩm tranh khắc gỗ màu "Ngày Chủ nhật" (1960) của hoạ sĩ Nguyễn Tiến Chung.

2. Các kĩ thuật sử dụng trong đồ hoạ tranh in

Đặc trưng cơ bản của nghệ thuật đồ hoạ tranh in là khả năng nhân bản tác phẩm dựa trên sự phân loại bề mặt tiếp xúc hoặc tác động của bản khắc:

• Kĩ thuật in nổi: Phần in là phần nổi cao trên bề mặt chất liệu khắc (gỗ, thạch cao, cao su, bìa...); các phần không in được khắc bỏ. Ví dụ: Tác phẩm khắc gỗ màu "Sóng lớn ngoài khơi Kanagawa" của Katsushika Hokusai.
• Kĩ thuật in lõm: Phần được in là phần lõm xuống dưới bề mặt kim loại (kẽm, đồng, nhôm...); sử dụng phương pháp khắc nguội (khắc khô) hoặc khắc nóng dùng acid ăn mòn. Ví dụ: Tác phẩm khắc đồng "Thánh Giê-rôm trong nghiên cứu của mình" (1514) của Albrecht Dürer.
• Kĩ thuật in phẳng (in bằng): Bản in phẳng hoàn toàn; phần được in và phần không in nằm trên cùng một mặt phẳng (đá, nhôm, kẽm, mi-ca...) dựa trên nguyên lí đẩy nhau giữa dầu và nước. Ví dụ: Tác phẩm tranh in đá "Ra đồng" (1985) của tác giả Trần Văn Quân.
• Kĩ thuật in xuyên: Hình ảnh được tạo thông qua việc cho màu đi xuyên qua một khuôn được trổ thủng trên giấy, bìa hoặc lưới. Ví dụ: Tác phẩm tranh in lụa "Sắc màu lung linh" của Toba Mika.
• Kĩ thuật in độc bản: Phương pháp in chỉ cho ra một tác phẩm duy nhất bằng cách vẽ trực tiếp màu lên kính, kim loại rồi in ra giấy. Ví dụ: Tác phẩm "Hạ Long" của Nguyễn Nghĩa Duyên.

3. Ngôn ngữ tạo hình của nghệ thuật đồ hoạ tranh in

• Chấm: Yếu tố cơ bản nhất và là đơn vị đầu tiên của ngôn ngữ tạo hình, được tạo ra bằng cách khắc, điểm màu tạo hiệu ứng bề mặt phong phú.
• Nét: Đường tạo thành do sự dịch chuyển của một điểm. Trong tranh in, nét có tính trừu tượng và cô đọng hoá, được quyết định bởi kĩ thuật khắc nổi, khắc lõm hay in lưới. Ví dụ: Tác phẩm tranh khắc gỗ "Đợi chờ" của Nguyễn Đức Lân.
• Màu sắc: Thực hiện gián tiếp qua quá trình chế bản và in ấn. Màu sắc trong tranh in có tính đặc trưng riêng biệt trên mỗi bản in (độ chuyển êm, bề mặt mềm xốp, không tuyệt đối giống nhau hoàn toàn). Ví dụ: Tác phẩm khắc gỗ màu "Ca trù" của Mai Anh.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Bản chất gián tiếp: Đồ hoạ tranh in không vẽ trực tiếp lên giấy mà được thực hiện gián tiếp thông qua quá trình chế bản khắc và in ấn, mang lại khả năng nhân bản nhiều bản in từ một khuôn gốc.
2. Phân loại kĩ thuật in: Có 5 nhóm kĩ thuật in cơ bản gồm in nổi, in lõm, in phẳng, in xuyên và in độc bản; mỗi phương pháp mang lại hiệu quả thẩm mĩ bề mặt hoàn toàn khác biệt.
3. Giá trị truyền thống Việt Nam: Tranh in khắc gỗ là loại hình mĩ thuật truyền thống lâu đời gắn liền với đời sống tâm linh, sinh hoạt qua các dòng tranh dân gian như Đông Hồ, Hàng Trống.
4. Ngôn ngữ biểu đạt đặc trưng: Chấm, nét và màu sắc là ba yếu tố cốt lõi cấu thành ngôn ngữ tạo hình của đồ hoạ tranh in; nét có tính cô đọng cao và màu sắc mang vẻ đẹp mềm xốp đặc trưng của mực in.
5. Tính độc bản đặc biệt: Tranh in độc bản là kĩ thuật duy nhất trong đồ hoạ tranh in chỉ tạo ra một tác phẩm duy nhất, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy in ấn và hội hoạ vẽ tay trực tiếp.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Tiêu đề: Bài 1: Nghệ thuật đồ hoạ tranh in.
  • Nội dung chính: Khái niệm chung về đồ hoạ tranh in; Mục tiêu cần đạt của bài học.
• Slide 2: Lịch sử và Sự phát triển
  • Tiêu đề: Sơ lược lịch sử đồ hoạ tranh in.
  • Nội dung chính: Sự ra đời của máy in phương Tây; Các dòng tranh dân gian truyền thống độc đáo của Việt Nam.
• Slide 3: Kĩ thuật in nổi và Kĩ thuật in lõm
  • Tiêu đề: Phân biệt kĩ thuật in nổi & in lõm.
  • Nội dung chính: Bản chất của in nổi (phần nổi nhận mực) và in lõm (phần khắc lõm nhận mực); chất liệu bản khắc và tác phẩm tiêu biểu minh hoạ.
• Slide 4: Kĩ thuật in phẳng, in xuyên và độc bản
  • Tiêu đề: Các kĩ thuật in phẳng, in xuyên & độc bản.
  • Nội dung chính: Nguyên lí in bằng sức đẩy dầu - nước (in phẳng); in xuyên qua màng lưới (in xuyên); kĩ thuật tạo bản in duy nhất (in độc bản).
• Slide 5: Ngôn ngữ tạo hình: Chấm và Nét
  • Tiêu đề: Ngôn ngữ tạo hình của tranh in: Chấm và Nét.
  • Nội dung chính: Chấm là đơn vị tạo hình đầu tiên; Tính trừu tượng, sự thay đổi linh hoạt và cô đọng của đường nét trên bề mặt tranh in.
• Slide 6: Ngôn ngữ tạo hình: Màu sắc
  • Tiêu đề: Màu sắc đặc trưng trong đồ hoạ tranh in.
  • Nội dung chính: Quá trình truyền màu gián tiếp; Sắc độ chuyển tiếp êm dịu, chất xốp đặc thù của bề mặt in và sự khác biệt giữa các bản in.
• Slide 7: Thảo luận & Vận dụng sáng tạo
  • Tiêu đề: Thực hành cảm nhận & Sưu tầm.
  • Nội dung chính: Câu hỏi thảo luận nhóm phân tích yếu tố tạo hình trong tác phẩm tranh in; Định hướng sưu tầm hình ảnh tranh in qua tạp chí, Internet.