Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 10 Bài 1: Khái quát về nghệ thuật điêu khắc

BÀI 1: KHÁI QUÁT VỀ NGHỆ THUẬT ĐIÊU KHẮC

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái niệm và nguồn gốc nghệ thuật điêu khắc

• Định nghĩa: Điêu khắc là nghệ thuật khai thác hình tượng đa chiều trong không gian (gồm chiều ngang – chiều dọc – chiều sâu).
• Ví dụ tiêu biểu: Tượng một người đàn ông có râu ở Mô-hen-jô Đa-rô (Mohenjo-Daro) thuộc nền văn minh lưu vực sông Ấn.

2. Các hình thức biểu đạt của khối

• Khối nổi (khối dương) – Khối chìm (khối âm):
  • Khối nổi là khối được đắp lên mặt phẳng của vật thể.
  • Khối chìm là khối được đục, khoét sâu vào vật thể.
  • Ví dụ: Phù điêu người đánh xe ngựa (khoảng thế kỉ 6 TCN).
• Khối cứng – Khối mềm:
  • Khối cứng là khối có những cạnh là đoạn thẳng, có góc cạnh tạo cảm giác vững chắc.
  • Khối mềm là khối có hình dáng lồi, lõm tạo cảm giác nhịp điệu và tiết tấu luôn thay đổi.
  • Ví dụ: Tác phẩm Hình thể 2 (tượng đa chất liệu của Đào Châu Hải) đại diện cho khối cứng.
• Khối động – Khối tĩnh:
  • Khối động là khối có các thành phần cấu tạo (đường nét, hình, khối) mang những góc xiên với mặt nằm ngang tạo cảm giác chuyển động.
  • Khối tĩnh là khối có tỉ lệ cân bằng giữa các cạnh và hình dáng cấu tạo, không có sự chuyển hướng đột ngột.
  • Ví dụ: Tác phẩm Nữ du kích miền Nam (tượng thạch cao của Nguyễn Văn Lỹ) đại diện cho khối động.

3. Các thể loại trong điêu khắc

• Phù điêu: Là thể loại điêu khắc được thực hiện bằng hình thức đắp nổi hoặc khoét lõm trên một mặt phẳng nền.
  • Ví dụ: Phù điêu Nông dân (sơn mài, 1989) của Trần Thị Hồng.
• Tượng: Là những tác phẩm điêu khắc được tạo tác bởi các hình thức tạc, nặn, đúc,... và nhận diện bởi ba yếu tố: khối – chất liệu – không gian.
  • Ví dụ: Tác phẩm Con chim lạ (tượng đồng, 1945) của Isamu Noguchi.
• Tượng đài: Là công trình văn hoá nghệ thuật biểu hiện nội dung tư tưởng và tinh thần thời đại, mang tính hoành tráng, tác động sâu sắc đến nhận thức xã hội.
  • Ví dụ: Tượng đài Chiến thắng Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk) của Vũ Ngọc Thành.

4. Không gian trưng bày tác phẩm điêu khắc

• Đặc điểm: Không gian trưng bày có thể là không gian riêng tư (góc nhà, phòng trưng bày, triển lãm) hoặc không gian công cộng (vườn hoa, công viên, quảng trường, đại lộ).
• Ví dụ tiêu biểu: Tác phẩm nghệ thuật sắp đặt Bánh xe đạp (1913) của Marcel Duchamp trưng bày trong bảo tàng.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Khái niệm cốt lõi: Điêu khắc là loại hình nghệ thuật tạo hình đặc trưng bởi khả năng chiếm lĩnh và biến đổi không gian ba chiều thông qua ngôn ngữ của thể tích và khối hình.
2. Cơ sở biểu đạt: Sự kết hợp đa dạng giữa các cặp phạm trù của khối (nổi - chìm, cứng - mềm, động - tĩnh) là phương thức chủ đạo để người nghệ sĩ thể hiện ý tưởng và cảm xúc mĩ thuật.
3. Phân loại thể loại: Điêu khắc được phân chia rõ rệt thành ba thể loại chính dựa trên cấu trúc tạo hình và chức năng xã hội gồm: Phù điêu, Tượng tròn và Tượng đài.
4. Sự dịch chuyển chất liệu: Điêu khắc hiện đại đã phá vỡ ranh giới truyền thống, khai thác triệt để các vật liệu công nghiệp, phế thải và công nghệ mới nhằm đưa nghệ thuật tiệm cận đời sống thường nhật.
5. Môi trường tương tác: Tác phẩm điêu khắc không tồn tại biệt lập mà luôn có mối tương quan chặt chẽ với bối cảnh trưng bày xung quanh, từ phòng triển lãm khép kín cho đến cảnh quan công cộng ngoài trời.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Tiêu đề: Bài 1: Khái quát về nghệ thuật điêu khắc.
  • Nội dung chính: Giới thiệu mục tiêu bài học; Khái niệm cơ bản về không gian ba chiều trong điêu khắc.
• Slide 2: Bản chất và ngôn ngữ điêu khắc
  • Tiêu đề: Điêu khắc là gì?
  • Nội dung chính: Khái niệm chiều ngang - dọc - sâu; Lịch sử xuất hiện thô sơ từ thời tiền sử qua các di vật đất nung, đá.
• Slide 3: Các hình thức biểu đạt của khối (Phần 1)
  • Tiêu đề: Khối nổi – khối chìm & Khối cứng – khối mềm.
  • Nội dung chính: Đặc điểm nhận diện của từng loại khối; Phân tích hiệu quả thẩm mĩ và thị giác khi ánh sáng tác động vào bề mặt khối.
• Slide 4: Các hình thức biểu đạt của khối (Phần 2)
  • Tiêu đề: Khối tĩnh & Khối động.
  • Nội dung chính: Cách tạo ảo giác chuyển động bằng góc xiên hoặc giữ sự cân bằng bằng các đường nét, diện hình học.
• Slide 5: Phân loại thể loại điêu khắc
  • Tiêu đề: Các thể loại chính trong điêu khắc.
  • Nội dung chính: Đặc điểm phân biệt giữa Phù điêu (mặt phẳng nền), Tượng tròn (quan sát đa góc) và Tượng đài (quy mô hoành tráng, biểu tượng xã hội).
• Slide 6: Điêu khắc hiện đại và không gian trưng bày
  • Tiêu đề: Xu hướng điêu khắc đương đại và bối cảnh trưng bày.
  • Nội dung chính: Sự đổi mới chất liệu (sắt, kính, vật liệu sẵn có); Vai trò tương tác của tác phẩm với không gian bảo tàng và không gian công cộng.
• Slide 7: Thảo luận & Thực hành
  • Tiêu đề: Hoạt động trải nghiệm.
  • Nội dung chính: Bài tập thực hành tạo hình khối bằng đất nặn (khối cứng/mềm, tĩnh/động); Hoạt động phân tích một tác phẩm điêu khắc yêu thích.