Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 10 Bài 2: Tranh in bản dập

BÀI 2: TRANH IN BẢN DẬP

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái niệm bản dập và tranh in bản dập

• Bản dập: Là bản in lại những nét chính (về bố cục, hình vẽ, độ nông - sâu) của một bản chạm khắc bằng cách đặt tờ giấy mỏng lên bề mặt bản chạm khắc đá, gỗ, đồng rồi dùng màu xoa, dập lên mặt giấy.
• Tranh in bản dập: Là cách gọi chung các loại tranh được sáng tạo từ phương pháp dập màu, chà xát thủ công từ một khuôn in có hình ảnh, hoạ tiết, độ nhám hoặc vân gỗ, đá, cao su, kim loại,... lên bề mặt giấy một cách gián tiếp.
• Ví dụ tiêu biểu: Tác phẩm "Chữ C" (1923) của tác giả Paul Klee.

2. Một số kĩ thuật in bản dập chính

• Kĩ thuật dập màu: Phương pháp dùng giấy mỏng đặt lên bề mặt bản khắc (đá, gỗ, kim loại,...), sau đó dùng mút hoặc giẻ thấm màu bột (hoặc mực dập) và dập nhẹ nhàng trên giấy để làm hiển thị hoa văn. Ví dụ: Bản dập hoạ tiết trên gỗ ở đình Hoành Sơn (Nghệ An).
• Kĩ thuật chà xát: Phương pháp đặt tờ giấy lên bề mặt vật có hình hoặc gân nhám, sau đó chà bút chì, màu sáp, hoặc phấn màu cho đến khi bề mặt vật bên dưới hiện rõ trên giấy. Ví dụ: Tác phẩm "Cánh rừng và mặt trời" (1931) của Max Ernst.
• Kĩ thuật in lăn màu: Sử dụng quả lô (ru-lô) lăn màu lên bề mặt giấy đặt trên hình mẫu để mực từ quả lô hiển thị lên các chi tiết nổi. Ví dụ: Kĩ thuật in lăn màu tạo vân giấy nhám của học sinh.

3. Quy trình thực hiện tranh in bản dập từ hình mẫu thiên nhiên

Để sáng tạo một tác phẩm từ các vật liệu tự nhiên (lá cây, vỏ cây, lưới, vải,...), quy trình gồm 4 bước cơ bản:

• Bước 1: Tìm ý tưởng và lựa chọn hình mẫu có khối nổi hoặc chìm (lá cây, sợi len, bìa các-tông...).
• Bước 2: Đặt giấy in lên trên hình mẫu cần in.
• Bước 3: Sử dụng bút chì hoặc màu sáp chà xát nhẹ lên mặt giấy, hoặc dùng mút dập màu, quả lô lăn màu để hiển thị rõ hoạ tiết.
• Bước 4: Kết hợp các chi tiết đã in, cắt dán thêm họa tiết hoặc vẽ thêm chi tiết để hoàn thiện sản phẩm theo ý tưởng.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Khái niệm cốt lõi: Tranh in bản dập là hình thức tạo hình gián tiếp bằng cách dập màu hoặc chà xát qua một bề mặt có sẵn vân nhám, chi tiết nổi - chìm lên giấy mà không cần vẽ trực tiếp.
2. Vai trò thực tiễn: Bản dập là phương pháp truyền thống giúp các nhà nghiên cứu, họa sĩ lưu giữ chính xác hoa văn, văn tự cổ trên bia đá, trống đồng, các công trình kiến trúc cổ.
3. Ba kĩ thuật cơ bản: Học sinh cần nắm vững và phân biệt được kĩ thuật dập màu (dùng mút/giẻ thấm màu), kĩ thuật chà xát (dùng màu sáp/chì chà xát) và kĩ thuật lăn màu (dùng quả lô).
4. Tính chất bề mặt chất liệu: Hiệu quả thẩm mĩ của tranh phụ thuộc trực tiếp vào việc lựa chọn chất liệu mẫu có cấu trúc bề mặt nổi rõ hoặc chìm sâu (như lá cây, thớ gỗ, sợi vải, tấm lưới).
5. Sự sáng tạo linh hoạt: Quá trình làm tranh in bản dập cho phép kết hợp nhiều kĩ thuật (vẽ dập, chà xát) và chất liệu tự nhiên khác nhau để tạo nên nhịp điệu mảng sáng - tối phong phú cho tác phẩm.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Tiêu đề: Bài 2: Tranh in bản dập.
  • Nội dung chính: Yêu cầu cần đạt của bài học; Giới thiệu trực quan một số tác phẩm tranh in bản dập tiêu biểu.
• Slide 2: Khái niệm Bản dập & Tranh in bản dập
  • Tiêu đề: Khám phá: Bản dập là gì?
  • Nội dung chính: Khái niệm bản dập gián tiếp; Ý nghĩa thực tiễn trong việc lưu giữ di sản mĩ thuật cổ (bia đá, trống đồng).
• Slide 3: Kĩ thuật dập màu (Dabbing Technique)
  • Tiêu đề: Kĩ thuật dập màu.
  • Nội dung chính: Định nghĩa kĩ thuật dùng mút/giẻ thấm màu; Minh hoạ hình ảnh dập hoa văn rập đá hoặc rập thớ gỗ cổ truyền.
• Slide 4: Kĩ thuật chà xát & Kĩ thuật in lăn màu
  • Tiêu đề: Kĩ thuật chà xát và lăn màu.
  • Nội dung chính: Cách chà bút chì/màu sáp trên bề mặt gân nhám; Cách lăn lô màu hiện vân chi tiết.
• Slide 5: Chuẩn bị vật liệu & Ý tưởng sáng tạo
  • Tiêu đề: Chuẩn bị dụng cụ & Ý tưởng.
  • Nội dung chính: Các vật liệu dễ tìm (lá cây, xơ mướp, vải nhám, bút chì, sáp màu); Tiêu chí chọn mẫu có bề mặt vân rõ nét.
• Slide 6: Quy trình thực hành 4 bước
  • Tiêu đề: Quy trình thực hiện bản in từ thiên nhiên.
  • Nội dung chính: Trình bày ngắn gọn 4 bước: 1. Tìm mẫu -> 2. Đặt giấy -> 3. Chà xát/dập màu -> 4. Cắt dán, hoàn thiện.
• Slide 7: Trưng bày & Thảo luận
  • Tiêu đề: Thảo luận và Vận dụng sáng tạo.
  • Nội dung chính: Câu hỏi gợi ý thảo luận về ý tưởng, bề mặt chất liệu sản phẩm học sinh; Định hướng sáng tạo tác phẩm cá nhân.