Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 10 Bài 1: Khái quát về nghệ thuật hội hoạ

BÀI 1: KHÁI QUÁT VỀ NGHỆ THUẬT HỘI HOẠ

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái niệm hội hoạ

• Định nghĩa: Hội hoạ là một ngành của Mĩ thuật tái hiện sự vật trên bề mặt không gian hai chiều (chiều ngang - chiều dọc) bằng màu sắc, đường nét, chất cảm....
• Ví dụ tiêu biểu: Tác phẩm sơn dầu "Em Thúy" (1943) của hoạ sĩ Trần Văn Cẩn.

2. Các thể loại tranh cơ bản

Phân loại nội dung hội hoạ bao gồm bốn thể loại cơ bản:

• Tranh chân dung: Diễn tả khuôn mặt hoặc bán thân, toàn thân của một hay nhiều người, kết hợp với các chi tiết bối cảnh. Ví dụ: "Thiếu nữ Huế" (Trần Văn Cẩn, tranh sơn dầu).
• Tranh phong cảnh: Tập trung diễn tả vẻ đẹp của thiên nhiên, hiện tượng thiên nhiên làm chủ đạo. Ví dụ: "Bên bờ giếng" (Lương Xuân Nhị, tranh sơn dầu).
• Tranh tĩnh vật: Mô tả những sự vật trong trạng thái tĩnh như hoa quả, đồ dùng, dụng cụ sinh hoạt... Ví dụ: "Tĩnh vật" (Trần Lưu Hậu, tranh màu bột).
• Tranh sinh hoạt: Vẽ về hoạt động của con người trong đời sống hằng ngày (trò chuyện, lao động, vui chơi...). Ví dụ:"Người bán gạo" (Nguyễn Phan Chánh, tranh lụa).

3. Các yếu tố tạo nên một bức tranh

Mỗi tác phẩm hội hoạ được cấu thành từ bốn yếu tố cốt lõi:

• Bố cục: Sắp xếp các yếu tố tạo hình hợp lí để thể hiện ý tưởng và tạo sự cân bằng, mối liên hệ giữa các đối tượng.
• Hình mảng, đường nét: Quy các đối tượng vào những mảng, đường nét cụ thể nhằm tạo nhịp điệu và sự kết nối trong tranh.
• Không gian: Có thể là không gian thực (gợi hiện thực, có chiều sâu) hoặc không gian ảo (mang tính cảm giác).
• Hoà sắc: Các màu sắc kết hợp tạo nên tổng thể một hoà sắc nhất định, gợi lên ý tưởng và vẻ đẹp riêng của tranh.

4. Các chất liệu hội hoạ phổ biến

• Sơn dầu: Pha trộn hạt màu với dầu (dầu lanh, dầu óc chó...), không thấm nước, độ che phủ cao, diễn tả chất cảm bề mặt rất tốt. Ví dụ: "Giặc đốt làng tôi" (Nguyễn Sáng).
• Màu bột: Sử dụng màu bột pha keo và nước vẽ lên giấy; màu đục, độ che phủ cao, có thể pha trộn tạo nên màu sắc phong phú. Ví dụ: "Du kích La Hai tập bắn" (Nguyễn Đỗ Cung).
• Màu nước: Hạt màu hoà tan với nước; đặc tính mỏng, nhẹ, trong suốt, dễ cho ánh sáng đi qua. Ví dụ: "Thuyền và đảo" (Trần Văn Cẩn).
• Sơn mài: Chất liệu hội hoạ đặc trưng của châu Á, khai thác từ nhựa cây sơn kết hợp bột màu, vàng, bạc... mài đi sau nhiều lớp vẽ. Ví dụ: "Phong cảnh (Dọc mùng)" (Nguyễn Gia Trí).
• Màu Acrylic: Gốc nước, độ phủ cao, độ bám dính tốt, tốc độ khô rất nhanh và ít gây mùi. Ví dụ: "Biển Cát Bà" (Trần Lưu Hậu).
• Chất liệu chì, than: Làm từ hỗn hợp đất sét và than chì; đặc tính mềm, xốp, dễ thay đổi sắc độ đậm nhạt, tối ưu cho kí hoạ và phác thảo. Ví dụ: "Đường Trường Sơn" (Huỳnh Văn Thuận, tranh chất liệu chì).

5. Sự khác biệt giữa Hội hoạ phương Đông và phương Tây

• Hội hoạ phương Đông: Tư duy coi trọng bản chất bên trong hay tính thần của chủ thể, thiên về xu hướng khái quát hóa, trừu tượng hóa nhằm đưa những gì đặc trưng nhất vào tác phẩm.
• Hội hoạ phương Tây: Tư duy thiên về thực tế, mạch lạc và lí trí, đi sâu nghiên cứu hình thái, vẻ đẹp khách quan của sự vật, đồng thời tìm cách tái tạo, khắc hoạ chính xác sự vật.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Bản chất của hội hoạ: Là nghệ thuật tạo hình biểu đạt ý tưởng, cảm xúc của người nghệ sĩ bằng màu sắc và đường nét trên một mặt phẳng hai chiều.
2. Bốn thể loại đề tài cơ bản: Tranh chân dung, tranh phong cảnh, tranh tĩnh vật và tranh sinh hoạt giúp nhận diện nội dung biểu cảm đa dạng trong tác phẩm.
3. Các chất liệu tạo tác phong phú: Mỗi chất liệu (sơn dầu, sơn mài, màu nước, acrylic, chì, than...) có đặc tính kĩ thuật riêng biệt, tạo nên những hiệu quả thị giác và chất cảm thẩm mĩ đặc trưng.
4. Hệ thống yếu tố tạo hình quyết định: Bố cục, hình mảng, đường nét, không gian và hoà sắc là những công cụ nền tảng để thiết lập cấu trúc của một bức tranh hoàn chỉnh.
5. Khác biệt tư duy Đông - Tây: Hội hoạ phương Đông chú trọng biểu đạt thần thái, bản chất bên trong; hội hoạ phương Tây đề cao tính lí trí, khảo sát hình thái trực quan sinh động của thế giới khách quan.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Tiêu đề: Khái quát về nghệ thuật hội hoạ.
  • Nội dung chính: Định nghĩa ngắn gọn về hội hoạ (tái hiện sự vật trên bề mặt 2 chiều). Giới thiệu tranh minh hoạ "Em Thúy" (Trần Văn Cẩn).
• Slide 2: Bốn thể loại tranh cơ bản
  • Tiêu đề: Các thể loại tranh trong hội hoạ.
  • Nội dung chính: Tên gọi và đặc trưng của tranh chân dung, tranh phong cảnh, tranh tĩnh vật và tranh sinh hoạt.
• Slide 3: Các yếu tố cấu thành một bức tranh
  • Tiêu đề: Ngôn ngữ tạo hình của hội hoạ.
  • Nội dung chính: Sơ đồ 4 yếu tố cốt lõi tạo nên tác phẩm: Bố cục, hình mảng - đường nét, không gian và hoà sắc.
• Slide 4: Các chất liệu hội hoạ phổ biến (Phần 1)
  • Tiêu đề: Chất liệu hội hoạ: Sơn dầu, Màu bột & Màu nước.
  • Nội dung chính: So sánh đặc điểm nổi bật của chất liệu sơn dầu (che phủ cao), màu bột (màu đục pha keo) và màu nước (mỏng, trong suốt).
• Slide 5: Các chất liệu hội hoạ phổ biến (Phần 2)
  • Tiêu đề: Chất liệu hội hoạ: Sơn mài, Acrylic & Chì, than.
  • Nội dung chính: Đặc điểm độc đáo của sơn mài truyền thống Á Đông, tính tiện dụng khô nhanh của acrylic và tính linh hoạt trong phác thảo của chì, than.
• Slide 6: Tư duy thẩm mĩ Đông - Tây
  • Tiêu đề: So sánh Hội hoạ phương Đông và phương Tây.
  • Nội dung chính: Đối lập tư duy: Phương Đông chú trọng "tinh thần bên trong" và trừu tượng hoá; Phương Tây đề cao tính mạch lạc, lí trí và tả thực hình thái.
• Slide 7: Các trào lưu hội hoạ tiêu biểu
  • Tiêu đề: Một số trường phái hội hoạ trên thế giới.
  • Nội dung chính: Giới thiệu ngắn gọn các trường phái lớn như Ấn tượng, Lập thể, Vị lai, Đa đa, Siêu thực... qua các tác phẩm tiêu biểu.
• Slide 8: Luyện tập và vận dụng
  • Tiêu đề: Hoạt động trải nghiệm & Thảo luận.
  • Nội dung chính: Câu hỏi định hướng thảo luận nhóm phân tích đặc điểm tác phẩm hội hoạ (đề tài, chất liệu, yếu tố tạo hình).