Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 10 Bài 2: Phù điêu

BÀI 2: PHÙ ĐIÊU

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái niệm phù điêu

• Định nghĩa: Phù điêu là hình thức tạo đường nét, hình, khối trên một mặt phẳng. Mặt phẳng đóng vai trò là nền để đắp nổi hoặc khoét sâu các lớp hình, khối. Không gian được diễn tả bằng những độ cao, thấp, nông, sâu khác nhau.
• Ví dụ tiêu biểu: Tác phẩm Múa sư tử (1983, phù điêu gỗ) của Phạm Văn Định.

2. Phân loại phù điêu

• Căn cứ vào hình thể được tạo hình nổi lên so với bề mặt, phù điêu được chia thành 3 loại:
  • Phù điêu thấp (Bas-relief)
  • Phù điêu trung bình (Mezzo-relief)
  • Phù điêu cao (Alto-relief)
• Ví dụ tiêu biểu: Phù điêu tại đền Côm Om-bô (Ai Cập cổ đại).

3. Đặc trưng ngôn ngữ tạo hình của phù điêu

• Tính ước lệ cao: Lược bỏ bớt các chi tiết không cần thiết, tập trung thể hiện các bố cục có nhiều lớp nhân vật hoặc thể hiện chiều sâu.
• Diễn đạt lớp không gian ảo: Sử dụng linh hoạt các mảng trống của nền kết hợp với tạo hình lớp, diện để tạo cảm giác về nhiều chiều sâu không gian khác nhau trên một mặt phẳng phẳng.
• Ví dụ tiêu biểu: Tác phẩm Bà Triệu (1980, phù điêu nhóm) của Ninh Thị Đền.

4. Dụng cụ và vật liệu thực hành phù điêu bằng đất sét

• Đất sét dẻo: Yêu cầu mịn, không dính tạp chất, đủ mềm khi tạo hình chung và đủ cứng để tạo chi tiết tốt.
• Dụng cụ cơ bản:
  • Dao nặn: Gọt đất tạo khối và thể hiện chi tiết.
  • Bay nặn: Tạo và miết khối phẳng, nhẵn, mịn.
  • Nạo đất: Khoét, nạo bớt đất, chỉnh độ dày mỏng của khối.
• Ví dụ: Bộ dụng cụ nặn đất chuyên dụng bằng gỗ và kim loại.

5. Các bước thực hiện một bức phù điêu đất sét

• Cách 1: Kĩ thuật khoét lõm (Khắc chìm)

1. Chuẩn bị bảng đất sét phẳng.
2. Phác thảo nhân vật và bố cục.
3. Gọt đất tạo độ sâu cho hình (khoét lõm).
4. Tạo mặt phẳng cho nền.
5. Tạo chi tiết và hoàn thiện.
6. Tạo hình phác thảo cho sản phẩm.
7. Đắp đất, tạo chiều sâu cho hình.
8. Tạo phẳng hình đã đắp nổi.
9. Tạo chi tiết cho hình.
10. Hoàn thiện tác phẩm.

• Cách 2: Kĩ thuật đắp nổi
• Ví dụ tiêu biểu: Quy trình thực hành phù điêu hình con cá hoặc con mèo trên bảng đất sét.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Phù điêu là thể loại điêu khắc trung gian giữa hội họa và tượng tròn, sử dụng mặt phẳng làm nền tảng để triển khai không gian ba chiều bằng phương pháp đắp nổi hoặc khoét lõm.
2. Dựa vào độ nổi của khối so với mặt phẳng nền, phù điêu được phân loại một cách khoa học thành ba nhóm: phù điêu thấp, phù điêu trung bình và phù điêu cao.
3. Ngôn ngữ tạo hình của phù điêu mang tính ước lệ cao, có khả năng diễn tả xuất sắc các lớp không gian phức tạp và nhiều nhân vật nhờ sự tương tác của mảng đặc - mảng rỗng, khối nổi - khối chìm.
4. Đất sét là chất liệu thực hành kinh điển nhờ đặc tính mềm dẻo khi ẩm và cứng cáp khi khô; kỹ thuật thực hành chính gồm có phương pháp đắp nổi và phương pháp khoét lõm.
5. Nghệ thuật phù điêu có tính ứng dụng thực tiễn cực kỳ phong phú trong đời sống, gắn liền với các công trình kiến trúc cổ kính (đình chùa, đền đài) lẫn các không gian tưởng niệm và cảnh quan công cộng hiện đại.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Tiêu đề: Bài 2: Phù điêu.
  • Nội dung chính: Yêu cầu cần đạt của bài học; Giới thiệu khái quát về phù điêu trong nghệ thuật điêu khắc.
• Slide 2: Khái niệm & Phân loại phù điêu
  • Tiêu đề: Phù điêu là gì?
  • Nội dung chính: Định nghĩa phù điêu (nền, hình, khối); Phân biệt 3 loại: phù điêu thấp, trung bình và cao.
• Slide 3: Đặc trưng ngôn ngữ tạo hình
  • Tiêu đề: Ngôn ngữ tạo hình của phù điêu.
  • Nội dung chính: Tính ước lệ cao; Cách tổ chức bố cục nhiều lớp nhân vật; Cách tạo chiều sâu không gian ảo trên mặt phẳng.
• Slide 4: Phù điêu trong cuộc sống
  • Tiêu đề: Tính ứng dụng của phù điêu.
  • Nội dung chính: Phù điêu gắn liền kiến trúc cổ và hiện đại; Phù điêu độc lập ngoài trời và trong không gian công cộng.
• Slide 5: Chuẩn bị vật liệu & Dụng cụ
  • Tiêu đề: Vật liệu và dụng cụ thực hành.
  • Nội dung chính: Đặc điểm đất sét mĩ thuật; Vai trò của dao nặn, bay nặn và nạo đất trong việc tạo khối.
• Slide 6: Quy trình thực hành chế tác
  • Tiêu đề: Các bước thực hiện phù điêu đất sét.
  • Nội dung chính: So sánh quy trình tạo hình bằng 2 phương pháp: Khoét lõm (khắc chìm) và Đắp nổi.
• Slide 7: Luyện tập & Vận dụng
  • Tiêu đề: Sáng tạo sản phẩm phù điêu học đường.
  • Nội dung chính: Đề bài thực hành cá nhân/nhóm; Gợi ý các chủ đề vận dụng thiết thực (bảo vệ môi trường, an toàn giao thông...).