Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 10 Bài 3: Tranh tĩnh vật chất liệu chì, than

BÀI 3: TRANH TĨNH VẬT CHẤT LIỆU CHÌ, THAN

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Khái niệm và Đặc điểm tranh tĩnh vật chì, than

• Định nghĩa: Tranh tĩnh vật là loại tranh mô tả những sự vật ở trạng thái tĩnh (hoa, quả, đồ dùng, bình gốm...).
• Mục tiêu tả thực: Diễn tả chính xác vật được nhìn thấy dựa trên nền tảng kiến thức về hình khối, phối cảnh và quy luật xa - gần.
• Yêu cầu nghệ thuật: Đòi hỏi họa sĩ tạo ra bố cục gần gũi, đồng thời xử lý ánh sáng, chất liệu để người xem có cảm giác như đang ngắm vật thể thật trên không gian mặt phẳng.
• Ví dụ tiêu biểu: Tác phẩm "Lọ và quả" (Tranh chất liệu chì) của tác giả Trần Quốc Việt.

2. Quy trình vẽ tranh tĩnh vật bằng chì hoặc than

Quá trình thực hành được triển khai theo 5 bước cơ bản:

• Bước 1: Phác thảo bố cục: Xác định khung hình chung và phác nét các mảng lớn của nhóm vật mẫu trên giấy vẽ.
• Bước 2: Xác định hình chi tiết: Vẽ chi tiết hình dáng từng vật thể, loại bỏ các nét thừa.
• Bước 3: Thể hiện đậm - nhạt, sáng - tối: Xác định hướng ánh sáng chính và đi các mảng sáng tối lớn trên bề mặt từng sự vật.
• Bước 4: Thể hiện tương quan không gian: Diễn tả sắc độ chuyển tiếp, bóng đổ và nền để tạo chiều sâu tương quan giữa các sự vật trong không gian.
• Bước 5: Hoàn thiện sản phẩm: Nhấn đậm, buông nhạt để làm rõ chất cảm của mẫu vẽ và hoàn thành tác phẩm.
• Ví dụ minh họa mẫu: Quy trình thực hành vẽ mẫu bình nước, cốc và quả.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Bản chất thể loại: Tranh tĩnh vật chì, than là bài học nền tảng nhằm rèn luyện khả năng quan sát cấu trúc hình học, ước lượng tỉ lệ và tái hiện hình khối ba chiều một cách chân thực trên mặt phẳng hai chiều.
2. Quy tắc bố cục: Việc sắp xếp khoảng cách, vị trí giữa vật mẫu chính và vật mẫu phụ phải tạo nên một tổng thể cân đối, chặt chẽ, tránh cảm giác rời rạc hoặc quá chật chội.
3. Vai trò của phối cảnh: Áp dụng định luật xa - gần giúp xử lý chính xác đường chân trời, điểm tụ và tỉ lệ co giãn của vật thể theo chiều sâu không gian.
4. Kỹ thuật tả đậm nhạt: Ánh sáng và bóng tối là yếu tố cốt lõi quyết định độ nổi khối của vật thể; cần phân định rõ các vùng sáng, tối, nửa tối (trung gian), phản quang và bóng đổ.
5. Chất cảm vật liệu: Sự khác biệt về mật độ và cường độ đi nét chì/than giúp tái hiện sinh động bề mặt chất liệu của vật mẫu (như độ nhẵn bóng của gốm, độ mịn của quả hay kết cấu thô của nền vải).

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Tiêu đề: Bài 3: Tranh tĩnh vật chất liệu chì, than.
  • Nội dung chính: Giới thiệu yêu cầu cần đạt của bài học; Khái niệm cơ bản về tranh tĩnh vật và vẻ đẹp của chất liệu chì, than.
• Slide 2: Đặc điểm nghệ thuật tranh tĩnh vật
  • Tiêu đề: Khám phá tranh tĩnh vật tả thực.
  • Nội dung chính: Phân tích yêu cầu khắt khe về bố cục, ánh sáng, chất liệu để biến mặt phẳng hai chiều thành không gian ba chiều sống động.
• Slide 3: Chuẩn bị dụng cụ thực hành
  • Tiêu đề: Thiết bị & Vật liệu cần thiết.
  • Nội dung chính: Các loại bút chì gỗ thông dụng (2B, 3B, 5B...), than vẽ, tẩy dẻo, giấy vẽ chuyên dụng và bảng vẽ gỗ.
• Slide 4: Quy trình dựng hình (Bước 1 & Bước 2)
  • Tiêu đề: Tạo hình & Xác định tỉ lệ.
  • Nội dung chính: Hướng dẫn cách quan sát đo đạc tỉ lệ, phác thảo khung hình chung (bố cục) và vẽ chi tiết hình dáng các vật mẫu.
• Slide 5: Quy trình lên sắc độ (Bước 3 & Bước 4)
  • Tiêu đề: Thể hiện sáng tối & Tương quan không gian.
  • Nội dung chính: Phương pháp xác định nguồn sáng, phân mảng đậm - nhạt lớn và đánh bóng tạo độ sâu không gian giữa các vật mẫu.
• Slide 6: Hoàn thiện sản phẩm (Bước 5)
  • Tiêu đề: Hoàn thiện & Tả chất cảm vật mẫu.
  • Nội dung chính: Cách nhấn phím các điểm đậm nhất, tẩy bớt vùng sáng gắt, xử lý nền vải để làm bật lên chất liệu đặc trưng của mẫu vẽ.
• Slide 7: Thảo luận & Vận dụng
  • Tiêu đề: Đánh giá sản phẩm & Sáng tạo cá nhân.
  • Nội dung chính: Câu hỏi định hướng thảo luận nhóm về bố cục, tỉ lệ, hòa sắc độ trong tranh của học sinh; nhiệm vụ tự chọn thực hành vẽ một vật mẫu yêu thích tại nhà.