Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 12 Bài 2: Thiết kế bảo tồn di sản kiến trúc

BÀI 2: THIẾT KẾ BẢO TỒN DI SẢN KIẾN TRÚC

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

1. Định nghĩa và Giải pháp bảo tồn di sản

• Bảo tồn di sản kiến trúc: Là công việc nghiên cứu, tìm hiểu để nhận thức rõ giá trị, ý nghĩa của di tích; từ đó đưa ra các giải pháp giữ gìn lâu dài, toàn vẹn và nâng cao khả năng thích ứng của di tích.
• Các giải pháp cốt lõi: Chia làm 3 nhóm chính:
  • Tu bổ: Gồm gia cố, tôn tạo, tái định vị, bổ khuyết, phục dựng cùng với bảo dưỡng, bảo vệ, bảo quản.
  • Trùng tu: Các hoạt động sửa chữa chuyên sâu để phục hồi tính nguyên bản.
  • Thích ứng: Gồm phục hồi, cải tạo, tái sinh để di sản hòa nhập với môi trường và xã hội đương đại.
  • Ví dụ tiêu biểu: Công tác tu bổ toàn bộ di sản Liên Hoa Đài (Chùa Một Cột - Hà Nội) năm 1955 để phục dựng lại nguyên trạng sau khi bị phá hủy.

2. Ý nghĩa của công tác bảo tồn

• Gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống: Lưu giữ các giá trị vật thể và phi vật thể truyền lại cho thế hệ sau.
• Nâng cao nhận thức, giáo dục thẩm mĩ: Khơi gợi lòng tự hào dân tộc và ý thức giữ gìn di sản.
• Gìn giữ, phát triển tài nguyên du lịch: Tạo sinh kế cho cá nhân, cộng đồng và làm nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội.
  • Ví dụ tiêu biểu: Khu di tích đền, tháp Mỹ Sơn (Quảng Nam) được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, thu hút khách tham quan và phát triển kinh tế vùng.

3. Phương pháp đặc thù trong khảo sát và bảo tồn

• Phương pháp vẽ ghi: Thể hiện lại công trình đã có bằng các hình vẽ hình chiếu, phối cảnh, chi tiết.
• Phương pháp dựng mô hình: Tái hiện công trình trong không gian ba chiều bằng máy tính (3D) hoặc thủ công (gỗ, thạch cao, bìa cứng).
• Phương pháp đổ khuôn: Tạo ra các bản sao cho các chi tiết trang trí, điêu khắc nhỏ có độ nổi khối cao.
• Phương pháp ghi hình: Sử dụng máy ảnh, điện thoại để ghi lại thông tin tư liệu trực quan.
• Phương pháp quét tia laser 3D: Kết hợp thiết bị bay không người lái để mô hình hóa và thu thập dữ liệu hiện trạng chính xác.
• Phương pháp in bản dập: Dùng giấy dó/giấy mềm đặt lên mặt khắc đá, gỗ rồi dập màu để sao chép họa tiết.
  • Ví dụ tiêu biểu: Sử dụng công nghệ quét tia laser 3D để thu thập dữ liệu hiện trạng của Nhà thờ Lớn Hà Nội phục vụ so sánh đối chiếu.

4. Quy trình cơ bản trong thiết kế bảo tồn di sản kiến trúc

• Bước 1: Khảo sát và lập hồ sơ hiện trạng: Chụp ảnh tổng thể/hạng mục; vẽ bản vẽ hiện trạng; ghi chú vật liệu, niên đại, tình trạng kỹ thuật.
• Bước 2: Phân tích và đánh giá hiện trạng: Đánh giá giá trị nghệ thuật; tổng hợp mức độ bảo tồn, nguyên nhân hư hại, xuống cấp; đánh giá kỹ thuật xây dựng.
• Bước 3: Thiết kế và lập hồ sơ phương án bảo tồn: Đưa ra phương án cụ thể (bảo quản, phục chế, tu bổ, phục hồi, tôn tạo).
• Bước 4: Thẩm định và điều chỉnh phương án thiết kế: Cơ quan có thẩm quyền xét duyệt phương án; sửa đổi, bổ sung phương án thiết kế phù hợp trong quá trình thi công nếu có phát hiện mới.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Bảo tồn di sản kiến trúc là chuỗi hoạt động khoa học và mĩ thuật đan xen nhằm duy trì sự tồn tại lâu dài, tính toàn vẹn của di tích bằng các giải pháp như tu bổ, trùng tu, thích ứng, bảo dưỡng và bảo quản.
2. Công tác bảo tồn mang ý nghĩa sống còn trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, nâng cao nhận thức thẩm mĩ của cộng đồng, đồng thời tạo ra tài nguyên du lịch bền vững để phát triển kinh tế vùng.
3. Quá trình trùng tu, bảo tồn đòi hỏi phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc bảo tồn nguyên gốc của di tích để tránh làm mất đi tính vốn có và giá trị lịch sử của di sản.
4. Việc khảo sát hiện trạng sử dụng phối hợp linh hoạt giữa các phương pháp truyền thống (vẽ ghi, in bản dập, đổ khuôn) và công nghệ hiện đại (quét laser 3D, dựng mô hình máy tính) để đạt độ chính xác cao nhất.
5. Quy trình thiết kế bảo tồn di sản kiến trúc bắt buộc phải triển khai chuẩn xác theo 4 bước khoa học: Khảo sát hiện trạng à Phân tích đánh giá à Thiết kế phương án à Thẩm định và điều chỉnh theo quy định pháp luật.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX

• Slide 1: Tiêu đề bài học
  • Nội dung chính: Bài 2: Thiết kế bảo tồn di sản kiến trúc (Mĩ thuật 9 - Kết nối tri thức). Giới thiệu ngắn gọn yêu cầu cần đạt của bài học.
• Slide 2: Khái niệm & Giải pháp bảo tồn di sản
  • Nội dung chính: Định nghĩa bảo tồn di sản kiến trúc. Sơ đồ phân nhánh các giải pháp cốt lõi: Tu bổ (gia cố, tôn tạo,...), Trùng tu, Thích ứng (cải tạo, tái sinh) và Bảo vệ, Bảo quản.
• Slide 3: Ý nghĩa của công tác bảo tồn di sản
  • Nội dung chính: 3 ý nghĩa lớn: Gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống; Nâng cao nhận thức, giáo dục thẩm mĩ; Phát triển tài nguyên du lịch bền vững. Hình ảnh minh họa (Văn Miếu, Phố cổ Hội An, Tháp Mỹ Sơn).
• Slide 4: Các phương pháp khảo sát hiện trạng di sản
  • Nội dung chính: Danh sách và hình ảnh trực quan về phương pháp đặc thù: Vẽ ghi, Dựng mô hình, Đổ khuôn, Ghi hình, Quét laser 3D, In bản dập.
• Slide 5: Quy trình 4 bước thiết kế bảo tồn công trình
  • Nội dung chính: Sơ đồ tiến trình thiết kế bảo tồn: Bước 1: Khảo sát & lập hồ sơ hiện trạng à Bước 2: Phân tích & đánh giá à Bước 3: Thiết kế phương án à Bước 4: Thẩm định & điều chỉnh.
• Slide 6: Thảo luận & Thực hành vận dụng
  • Nội dung chính: Câu hỏi thảo luận về ý nghĩa và lợi ích của bảo tồn di sản đối với cộng đồng. Nhiệm vụ thực hành: Khảo sát, xây dựng bộ tư liệu (ảnh hiện trạng, tư liệu lịch sử, vẽ hoặc dựng mô hình dựng lại hình dạng nguyên gốc) của một di sản tại địa phương.