Giáo án tích hợp AI Mĩ thuật 4 CĐ 2: Một số dạng không gian trong tranh dân gian Việt Nam

CHỦ ĐỀ 2: MỘT SỐ DẠNG KHÔNG GIAN TRONG TRANH DÂN GIAN VIỆT NAM

I. NỘI DUNG CHI TIẾT BÀI HỌC

• 1. Dạng không gian nhiều lớp:

  • Định nghĩa: Là dạng không gian thể hiện nhiều nhóm nhân vật, cảnh vật trên cùng một mặt phẳng.

  • Quy tắc cốt lõi: Kích thước to – nhỏ của nhân vật không thể hiện theo luật xa – gần mà phụ thuộc vào vị trí, vai trò quan trọng của đối tượng cần mô tả. Nhân vật chính hoặc có vị thế cao hơn thường được vẽ to hơn dù ở phía sau.

  • Ví dụ tiêu biểu: Tranh Hàng Trống Tam phủ: ba vị thần chính ở phía sau được tạo hình to lớn vượt trội so với các nhân vật hầu cận đứng phía trước.

• 2. Dạng không gian ước lệ:

  • Định nghĩa: Là không gian mang tính gợi mở, tưởng tượng, không có hình ảnh ngăn cách trời – đất, trên – dưới một cách rõ ràng.

  • Quy tắc cốt lõi: Người xem tự căn cứ vào các chi tiết, hình ảnh phụ xung quanh để liên tưởng và định vị không gian sinh sống của con vật.

  • Ví dụ tiêu biểu: Tranh Kim Hoàng Lợn độc: chỉ qua hình ảnh cây khoai môn cách điệu bên cạnh con lợn, người xem tự hình dung mặt đất là phía dưới và khoảng trống phía trên là bầu trời.

• 3. Dạng không gian đồng hiện:

  • Định nghĩa: Là không gian mô tả nhiều hoạt động diễn ra ở nhiều khoảng thời gian và địa điểm khác nhau, nhưng xuất hiện đồng thời trong cùng một bức tranh.

  • Quy tắc cốt lõi: Các cảnh vật được trải dài theo chiều từ trên xuống dưới để diễn tả tuần tự ý đồ nội dung của nghệ nhân.

  • Ví dụ tiêu biểu: Tranh Hàng Trống Canh nông chi đồ: mô tả trọn vẹn toàn bộ các công đoạn lao động của nghề trồng lúa nước (cày ruộng, gieo mạ, gặt lúa) trên cùng một diện tích tranh.

II. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1. Dòng tranh phong phú: Tranh dân gian Việt Nam tiêu biểu gồm các dòng tranh nổi tiếng như Đông Hồ, Hàng Trống, Kim Hoàng, Làng Sình; thường được thể hiện trên giấy dó, giấy điệp hoặc giấy bản.

2. Luật xa gần đặc biệt: Tranh dân gian không áp dụng luật xa – gần hình học phương Tây mà sử dụng các quy tắc ước lệ độc đáo để phân bổ nhân vật theo vai trò chính – phụ.

3. Kỹ thuật vờn màu: Một số dòng tranh như Hàng Trống sử dụng kỹ thuật vờn màu (cản màu) để tạo độ đậm nhạt và khối cho hình thể nhân vật, con vật thêm phần sinh động.

4. Tranh Làng Sình: Nổi bật với quy trình in nét đen trước rồi tô màu thủ công sau, sở hữu bảng màu tươi sáng, rực rỡ như xanh, đỏ, cam, vàng, tím.

5. Kỹ thuật lặp lại lặp liên tiếp: Học sinh học tập phương pháp tạo hình dân gian để ứng dụng vào trang trí đồ dùng học tập bằng cách can hình vẽ lặp lại liên hoàn tạo họa tiết trang trí bắt mắt.

III. BỐ CỤC SLIDE PPTX (TỐI GIẢN 6 SLIDE)

• Slide 1: Tiêu đề chủ đề

  • Tiêu đề: MỘT SỐ DẠNG KHÔNG GIAN TRONG TRANH DÂN GIAN VIỆT NAM

  • Nội dung: Khái quát mục tiêu bài học (Tìm hiểu các dạng không gian dân gian; Nhận biết các dòng tranh; Thực hành ứng dụng yếu tố không gian dân gian vào sản phẩm).

• Slide 2: Dạng không gian nhiều lớp

  • Tiêu đề: Không gian nhiều lớp

  • Nội dung: Khái niệm vẽ không phụ thuộc luật xa – gần vật lý. Phân tích tranh Đông Hồ Ngô Quyền và tranh Hàng Trống Tam phủ.

• Slide 3: Dạng không gian ước lệ

  • Tiêu đề: Không gian ước lệ

  • Nội dung: Cách dùng hình ảnh phụ (khoai môn, mặt trăng) để gợi mở không gian. Phân tích tranh Kim Hoàng Lợn độc và tranh Hàng Trống Cá chép trông trăng.

• Slide 4: Dạng không gian đồng hiện

  • Tiêu đề: Không gian đồng hiện

  • Nội dung: Diễn tả nhiều sự việc đồng thời theo trục từ trên xuống dưới. Phân tích tranh Đông Hồ Đấu vật và tranh Hàng Trống Canh nông chi đồ.

• Slide 5: Quy trình thực hành trang trí bìa sổ

  • Tiêu đề: Sáng tạo bìa cuốn sổ lưu bài vẽ

  • Nội dung: Các bước thực hành: Vẽ hình mẫu à Cắt rời hình à Can hình lặp lại liên hoàn trên mặt giấy à Tô màu tương phản tạo nhịp điệu.

• Slide 6: Tổng kết và Trưng bày

  • Tiêu đề: Góc sản phẩm mĩ thuật

  • Nội dung: Học sinh trưng bày bìa sổ tay, sổ nhật ký tự làm. Thảo luận: Em đã áp dụng dạng không gian dân gian nào vào tác phẩm của mình?